Cardiologist Explains Rising Heart Disease Risk Among Young Indians: भारतामध्ये हृदयरोगाने मृत्यू होण्याचे प्रमाण सातत्याने वाढत आहे आणि ही समस्या आता केवळ वृद्धांपुरती मर्यादित राहिलेली नाही. दरवर्षी देशात हृदयविकारामुळे सुमारे २५ लाख लोकांचा मृत्यू होत असल्याचे विविध आरोग्य अहवाल सांगतात. विशेष म्हणजे तिशी-चाळिशीतील तरुणांमध्ये हृदयविकाराचे प्रमाण झपाट्याने वाढत असल्याने तज्ज्ञांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे.
भारतीय वैद्यकीय संशोधन परिषद (ICMR) आणि INDIAB या राष्ट्रीय अभ्यासानुसार, देशातील जवळपास ३७ टक्के प्रौढ नागरिक पुरेशी शारीरिक हालचाल करत नाहीत. केरळमध्ये करण्यात आलेल्या एका संशोधनात असे आढळून आले की, दररोज सरासरी पाच तास बसून राहणाऱ्या व्यक्तींना पुढील पाच वर्षांत गंभीर हृदयविकाराचा धोका २८ टक्क्यांनी अधिक आहे.
प्रसिद्ध हृदयशल्यचिकित्सक व आरोग्यविषयक मार्गदर्शक डॉ. श्रीराम नेने यांच्या मते, आजची ‘सतत कार्यरत’ राहण्याची जीवनशैली हृदयासाठी अत्यंत घातक ठरत आहे. “जास्त वेळ बसून राहणे हे हळूहळू हृदयरोगाचे एक मोठे, पण दुर्लक्षित कारण ठरत आहे,” असे ते सांगतात. ताणतणाव, अस्वास्थ्यकारक सवयी आणि बदललेली कामकाजाची पद्धत ही यामागची मुख्य कारणे असल्याचे ते नमूद करतात.
बसून राहणे
डॉ. नेने यांच्या मते, आठवड्यातून दोन-तीन वेळा व्यायाम केला म्हणजे पुरेसे झाले, असा गैरसमज अनेक शहरी नागरिकांमध्ये आहे. प्रत्यक्षात, उर्वरित वेळ सतत खुर्चीत बसून, संगणक किंवा भ्रमणध्वनीसमोर घालवला जात असल्याने शरीरातील स्नायू सक्रिय राहत नाहीत. “स्नायू हे शरीरातील साखरेचे शोषण करणारे केंद्र आहेत. त्या साखरेचा वापरच होत नसेल, तर व्यायामाचा फारसा उपयोग होत नाही,” असे ते स्पष्ट करतात.
अतिरिक्त स्क्रीन टाइम
भारतामध्ये सध्या सरासरी व्यक्ती दररोज सात तासांहून अधिक वेळ स्क्रीनकडे पाहत असल्याचे निरीक्षण आहे. या सततच्या डिजिटल संपर्कामुळे हृदयाच्या आरोग्यावर थेट परिणाम होत आहे. उच्च रक्तदाबाची सुरुवात, हृदयाच्या ठोक्यांतील अस्थिरता यांसारखी लक्षणे तरुणांमध्ये वाढताना दिसत आहेत.
डॉ. नेने यांनी या अवस्थेला ‘सूचना-धडधड’ असे नाव दिले आहे. सतत येणाऱ्या संदेश, सूचना आणि सामाजिक माध्यमांवरील सक्रियतेमुळे हृदयाचे ठोके वाढतात, ताण संप्रेरकांची पातळी वाढते आणि झोपेवर परिणाम होतो. “शरीराला विश्रांतीची संधीच मिळत नाही आणि त्यामुळे हृदयरोगासाठी पोषक परिस्थिती तयार होते,” असे ते सांगतात.
ताण, झोप आणि हृदयाचा संबंध
दीर्घकाळ टिकणारा मानसिक ताण हा केवळ भावनिक नसून जैविकही असतो. २०२३ मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका भारतीय संशोधनानुसार, ताण संप्रेरकांचे प्रमाण जास्त असल्यास उच्च रक्तदाब आणि असंतुलित कोलेस्ट्रॉलचा धोका दुप्पट होतो. तसेच, अनियमित झोपेमुळे शरीरात दाह वाढतो, जो हृदयरोगाचा महत्त्वाचा घटक मानला जातो.
डॉ. नेने यांच्या मते, आजच्या काळात हृदयाचे आरोग्य आपण कसे बसतो, किती ताण घेतो, कशी झोप घेतो आणि पडद्यांचा कसा वापर करतो यांवर मोठ्या प्रमाणावर अवलंबून आहे. मात्र, लहान पण सातत्यपूर्ण बदल केल्यास हृदयरोगाचा धोका कमी होऊ शकतो, असेही ते स्पष्ट करतात.
