हिवाळा आला की बाजारात रताळाची मागणी वाढते. उपवास, हलका आहार किंवा पौष्टिक स्नॅक म्हणून रताळ मोठ्या प्रमाणात खाल्ले जाते. मात्र अलीकडे बाजारात अतिशय तांबडा, आकर्षक दिसणारा रताळ विक्रीसाठी ठेवला जात असल्याचे दिसून येत आहे. हा रंग नैसर्गिक आहे की त्यामागे भेसळीचा डाव आहे, याबाबत ग्राहकांमध्ये संभ्रम निर्माण झाला आहे. यावर Food Safety and Standards Authority of India (FSSAI) ने स्पष्ट इशारा दिला आहे.
रताळ्यातही वाढतेय भेसळ (Adulteration in Sweet Potato)
FSSAI च्या माहितीनुसार काही विक्रेते रताळ अधिक ताजा आणि उठावदार दिसावा म्हणून त्यावर कृत्रिम रंग फासतात. विशेषतः ‘रोडामाइन बी’ (Rhodamine B) सारखा औद्योगिक रंग वापरला जात असल्याचे निदर्शनास आले आहे. हा रंग अन्नपदार्थांसाठी मान्य नाही. ग्राहकांचे लक्ष वेधण्यासाठी बाहेरून चमकदार लालसर थर दिला जातो, मात्र आतून तो रताळ दर्जाहीन किंवा जुनाही असू शकतो.
FSSAI ची सूचना काय? (What FSSAI Says)
FSSAI ने ग्राहकांना खरेदी करताना सतर्क राहण्याचे आवाहन केले आहे. अत्यंत गडद लाल किंवा अनैसर्गिक रंगाचा रताळ पाहिल्यास तो टाळावा. नैसर्गिक रताळाचा रंग किंचित मातीसारखा, गुलाबी-तपकिरी छटेचा असतो. खूपच उठावदार, चमकदार लाल रंग दिसल्यास तो संशयास्पद ठरू शकतो.
घरच्या घरी करा सोपी चाचणी (Simple Home Test)
रताळं भेसळयुक्त आहे की नाही, हे तपासण्यासाठी घरच्या घरी साधी चाचणी करता येते. स्वच्छ कापसाचा बोळा घ्या. तो पाण्यात किंवा थोड्याशा खाद्यतेलात भिजवा. नंतर तो रताळ्याच्या बाहेरील सालावर हलक्या हाताने घासा. जर कापसाचा रंग बदलला नाही, तर रताळ नैसर्गिक असण्याची शक्यता जास्त आहे. मात्र कापूस लाल, गुलाबी किंवा जांभळा झाला, तर बाहेरून कृत्रिम रंग लावलेला असू शकतो.
आरोग्यासाठी धोकादायक परिणाम (Health Risks)
‘रोडामाइन बी’ सारखे रंग शरीरासाठी घातक मानले जातात. दीर्घकाळ अशा रंगांचे सेवन झाल्यास यकृत आणि मूत्रपिंडांवर दुष्परिणाम होऊ शकतात. काही प्रकरणांमध्ये पोटात जळजळ, उलटी, अपचन किंवा पचनसंस्थेचे विकार निर्माण होऊ शकतात. तज्ज्ञांच्या मते, अशा कृत्रिम रंगांमध्ये कर्करोगजन्य घटकही असू शकतात, त्यामुळे विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे.
ग्राहकांनी काय काळजी घ्यावी? (Consumer Precautions)
रताळ खरेदी करताना त्याचा रंग, पृष्ठभाग आणि नैसर्गिक पोत लक्षपूर्वक पाहावा. अतिशय गुळगुळीत आणि कृत्रिम चमक असलेले कंद टाळावेत. शक्य असल्यास विश्वासार्ह विक्रेत्याकडूनच खरेदी करावी. शंका आल्यास संबंधित अन्नसुरक्षा विभागाकडे तक्रार नोंदवावी.
हिवाळ्यात पौष्टिक म्हणून खाल्ला जाणारा रताळ जर मिलावटी निघाला, तर तोच आरोग्यासाठी धोकादायक ठरू शकतो. त्यामुळे आकर्षक रंगाला भुलू नका; खरेदीपूर्वी थोडी जागरूकता ठेवणेच सुरक्षिततेचे खरे साधन आहे.
