आजच्या धावपळीच्या जीवनात लोक अनेकदा डोकेदुखी, चक्कर येणे, हाता-पायांमध्ये अशक्तपणा जाणवणे किंवा अचानक तोल जाणे यांसारख्या समस्यांकडे केवळ थकवा किंवा अशक्तपणा समजून दुर्लक्ष करतात. पण, तुम्हाला माहीत आहे का की शरीरातील हे अचानक होणारे बदल संभाव्य स्ट्रोक किंवा ब्रेन अटॅकची लक्षणेदेखील असू शकतात? स्ट्रोक ही एक गंभीर वैद्यकीय आपत्कालीन स्थिती आहे आणि वेळेवर उपचार न मिळाल्यास त्यामुळे मृत्यूही ओढवू शकतो, त्यामुळे हे शारीरिक संकेत समजून घेणे आणि निष्काळजीपणा टाळणे महत्त्वाचे आहे.
जगभरात मृत्यूचे प्रमुख कारण पक्षाघात आहे
जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार (WHO), जगभरात हृदयविकार हे मृत्यूचे प्रमुख कारण आहे. २०२२ मध्ये हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधीच्या आजारामुळे अंदाजे १.९८ कोटी लोकांचा मृत्यू झाला आणि यापैकी सुमारे ८५ टक्के मृत्यू हृदयविकाराचा झटका आणि पक्षाघातामुळे झाले. जेव्हा मेंदूच्या एखाद्या भागाला होणारा रक्तपुरवठा थांबतो किंवा मेंदूतील रक्तवाहिनी फुटते, तेव्हा पक्षाघात होतो. या परिस्थितीत मेंदूच्या पेशींना पुरेसा ऑक्सिजन मिळत नाही आणि त्यांचे नुकसान होऊ लागते.
चेहऱ्यावर, हातांमध्ये किंवा पायांमध्ये अचानक अशक्तपणा येऊ शकतो
स्ट्रोकचे सर्वांत सामान्य लक्षण म्हणजे चेहरा, हात किंवा पायांमध्ये अचानक आलेला अशक्तपणा. अशक्तपणा जाणवणे, विशेषतः शरीराच्या एका बाजूला, हे एक धोक्याचे चिन्ह असू शकते. कधीकधी व्यक्तीचा चेहरा एका बाजूला झुकू लागतो किंवा हसताना चेहऱ्याच्या दोन्ही बाजू सामान्यपणे काम करत नाहीत. याव्यतिरिक्त अचानक बोलण्यात अडचण येणे, अस्पष्ट बोलणे किंवा समोरची व्यक्ती काय म्हणत आहे हे समजण्यात अडचण येणे ही देखील स्ट्रोकची लक्षणे असू शकतात. जर एखाद्या व्यक्तीला अचानक एका किंवा दोन्ही डोळ्यांनी अंधूक दिसणे, चालण्यात अडचण येणे किंवा तोल जाणे यांसारखी लक्षणे जाणवत असतील तर त्याकडे केवळ चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा म्हणून दुर्लक्ष करू नये.
तीव्र डोकेदुखी आणि बधिरतेकडे दुर्लक्ष करू नका
काही प्रकरणांमध्ये, कोणतेही स्पष्ट कारण नसताना अचानक होणारी तीव्र डोकेदुखी हे स्ट्रोकचे लक्षण असू शकते. यासोबत उलट्या होणे, बेशुद्ध पडणे किंवा शरीराच्या एखाद्या भागात बधिरता येणे अशी लक्षणे असू शकतात. कधीकधी ही लक्षणे काही मिनिटांत आपोआप नाहीशी होतात, पण याचा अर्थ धोका टळला आहे असा होत नाही. हा एक छोटा स्ट्रोक किंवा क्षणिक इस्केमिक अटॅक (TIA) असू शकतो, जो भविष्यात येणाऱ्या मोठ्या स्ट्रोकचा इशारा देतो.
कोणत्या लोकांना पक्षाघाताचा धोका जास्त असतो?
अनेक घटक स्ट्रोकचा धोका वाढवू शकतात. अस्वास्थ्यकर खाण्याच्या सवयी, शारीरिक हालचालींचा अभाव, तंबाखूचे सेवन, अति मद्यपान आणि लठ्ठपणा हे त्यातील प्रमुख धोक्याचे घटक आहेत. उच्च रक्तदाब, मधुमेह आणि उच्च कोलेस्ट्रॉलमुळेदेखील रक्तवाहिन्यांना नुकसान पोहोचू शकते, त्यामुळे नियमित आरोग्य तपासणी करणे आणि जीवनशैली सुधारणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
स्ट्रोकची लक्षणे दिसल्यास काय करावे?
जागतिक आरोग्य संघटनेच्या (WHO) शिफारशीनुसार, जर एखाद्या व्यक्तीला अचानक स्ट्रोकची लक्षणे दिसू लागली तर त्यांना तातडीने रुग्णालयाच्या आपत्कालीन विभागात दाखल करावे किंवा रुग्णवाहिका बोलवावी. लक्षणे दिसण्याची वेळ नोंदवणेदेखील महत्त्वाचे आहे, कारण ही माहिती उपचारांसाठी अत्यंत महत्त्वाची असते. डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्याशिवाय कोणतेही औषध देऊ नका.
