Natural Sources Of Calcium : जेव्हा-जेव्हा शरीरात कॅल्शियम कमी होण्याची किंवा हाडे कमकुवत होण्याची चर्चा होते, तेव्हा आपल्या डोळ्यांसमोर लगेच दूध, दही किंवा पनीरसारखे डेअरी प्रॉडक्ट्स येतात. पण तुम्हाला माहीत आहे का? निसर्गाने आपल्याला एका अशा वनस्पतीची देणगी दिली आहे, जिच्या हिरव्या पानांमध्ये दुधाच्या तुलनेत कित्येक पटीने जास्त कॅल्शियम दडलेले आहे. हे दुसरे काही नसून, आपण रोजच्या आहारात वापरतो तो ‘शेवगा’ आहे, ज्याला इंग्रजीत ‘मोरिंगा’ (Moringa) म्हणून ओळखले जाते.

प्राचीन आयुर्वेदापासून ते अगदी आजच्या आधुनिक वैद्यकीय शास्त्रापर्यंत, शेवग्याला एक परिपूर्ण ‘सुपरफूड’ मानले गेले आहे. हा हाडांना वज्रासारखी मजबुती देतोच, तर शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती (इम्युनिटी) देखील कमालीची वाढवतो. शेवग्याचे हेच अद्भूत गुणधर्म पाहून, जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) कुपोषणाविरोधातील लढाईत याला एक अत्यंत प्रभावी आणि शक्तिशाली शस्त्र म्हणून अधिकृत मान्यता दिली आहे.

शेवग्याचे महत्त्व आणि फायदे (Benefits of Moringa)

आयुर्वेदिक तज्ज्ञ आणि योगगुरू बाबा रामदेव यांनी हाडे मजबूत करण्यासाठी आणि नसांचा कमकुवतपणा दूर करण्यासाठी शेवग्याच्या पानांचे सेवन करण्याचा सल्ला दिला आहे. ही पाने शरीरातील व्हिटॅमिन बी-१२ (Vitamin B12) ची कमतरता देखील भरून काढतात. जर तुम्ही दूध पीत नसाल, लॅक्टोज इन्टॉलरन्सचा त्रास असेल किंवा प्लांट-बेस्ड ( वनस्पती आधारित/ शाकाहारी) आहार घेत असाल, तर कॅल्शियमची कमतरता पूर्ण करण्यासाठी शेवगा हा एक उत्तम पर्याय आहे. यामध्ये कॅल्शियम, आयर्न, मॅग्नेशियम, व्हिटॅमिन K आणि अँटीऑक्सिडंट्स भरपूर प्रमाणात असतात, जे हाडे आणि दात मजबूत ठेवण्यास मदत करतात.

हेही वाचा

कोणासाठी फायदेशीर आहे शेवगा? (Who should consume Moringa?)

वाढत्या वयातील मुले आणि तरुण: शारीरिक विकासासाठी ही पाने अत्यंत फायदेशीर आहेत.

  • वृद्ध व्यक्ती: ज्यांना ऑस्टियोपोरोसिसचा (हाडे ठिसूळ होणे) धोका असतो, त्यांनी याचे सेवन आवर्जून करावे.
  • शाकाहारी लोक: जे दुग्धजन्य पदार्थ खात नाहीत, त्यांच्यासाठी हा कॅल्शियमचा उत्तम पर्याय आहे.
  • महिला: मेनोपॉज (रजोनिवृत्ती) नंतरच्या महिलांसाठी शेवगाची पाने खूप प्रभावी ठरतात.

आहारात समाविष्ट करण्याच्या पद्धती (How to include Moringa in Diet)

  • पिठात मिसळा: अर्धा ते एक चमचा शेवगा पावडर गव्हाच्या पिठात मिसळून तुम्ही पोळी किंवा पराठा बनवू शकता.
  • डाळ आणि भाजीत वापरा: डाळ, सांबर, भाजी, खिचडी किंवा भातामध्ये थोडी शेवगा पावडर टाकल्यास अन्नाची पौष्टिकता वाढते.
  • स्मूदी किंवा ड्रिंक्स: केळी, बदामाचे दूध, पालक किंवा सफरचंदाच्या स्मूदीमध्ये शेवगा पावडर मिक्स करून पिऊ शकता. याशिवाय कोमट पाणी, हर्बल टी किंवा शहाळ्याच्या पाण्यातही हे घेता येते.
  • ताजी पाने वापरा: शेवग्याच्या ताज्या पानांची मंद आचेवर भाजी बनवा किंवा डाळ, कढी, रस्सम, ऑम्लेट आणि सूपमध्ये टाका. जास्त वेळ शिजवल्याने यातील पोषक तत्वे कमी होऊ शकतात.
  • नाश्त्यामध्ये: डोसा, चिला, उपमा, पोहे किंवा व्हेज सँडविचमध्ये शेवगा पावडर मिसळून दिवसाची सुरुवात करू शकता.
  • चटणी किंवा पेस्ट: शेवग्याची पाने, ओले खोबरे, लसूण आणि मसाल्यांसोबत मिक्स करून चवदार चटणी बनवता येते, जी पोळी, डोसा किंवा इडलीसह खाल्ली जाऊ शकते.
हेही वाचा

योग्य प्रमाण किती असावे? (Right Dosage)

तज्ज्ञांच्या मते, प्रौढ व्यक्तींनी रोज अर्धा ते एक चमचा शेवगा पावडर घेणे पुरेशा आहे. जर तुम्ही ताजी पाने खात असाल, तर आठवड्यातून काही वेळा एक लहान वाटी पानांचे सेवन पुरेसे आहे. सुरुवातीला याचे प्रमाण कमी ठेवावे आणि शरीराच्या गरजेनुसार ते हळूहळू वाढवावे.

कॅल्शियमच्या चांगल्या शोषणासाठी काय करावे? (For Better Calcium Absorption)

शेवग्याबरोबर व्हिटॅमिन D, मॅग्नेशियम आणि हेल्दी फॅट्स (जसे की ड्रायफ्रूट्स आणि बिया) घेतल्यास शरीरात कॅल्शियमचे शोषण अधिक चांगल्या प्रकारे होते. याउलट, आहारात जास्त मीठ आणि कॅफिन (चहा/कॉफी) असल्यास कॅल्शियम शोषण्यात अडथळा येतो.

हेही वाचा

कोणती काळजी घ्यावी? (Precautions to follow)

  • गर्भवती महिलांनी डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय शेवगा किंवा त्याच्या सप्लीमेंट्सचे सेवन करू नये.
  • लो ब्लड प्रेशर (निम्न रक्तदाब), थायरॉईड किंवा इतर नियमित औषधे सुरू असलेल्या रुग्णांनी आधी डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा.
  • प्रमाणाबाहेर सेवन केल्यास पोटाच्या समस्या उद्भवू शकतात.

महत्त्वाची टीप: शेवगा हा पोषक तत्वांचा उत्तम स्त्रोत आहे, परंतु तो संतुलित आहाराचा पर्याय नाही, तर त्याचा एक भाग आहे. तुमच्या रोजच्या आहारात याचा समावेश करण्यापूर्वी तज्ज्ञ न्यूट्रिशनिस्ट किंवा डॉक्टरांचा सल्ला नक्की घ्या.