सांधेदुखी, गुडघेदुखी किंवा संधिवाताच्या त्रासामुळे अनेकजण डॉक्टरांचा सल्ला न घेता नियमितपणे Ibuprofen सारख्या वेदनाशामक गोळ्या घेतात. या औषधामुळे वेदना आणि सूज काही काळासाठी कमी होते, त्यामुळे रुग्णांना आराम मिळतो. मात्र तज्ज्ञांच्या मते, दीर्घकाळ Ibuprofen चा वापर केल्यास पोट, किडनी आणि हृदयावर गंभीर दुष्परिणाम होऊ शकतात.

युनिव्हर्सिटी ऑफ एसेक्समधील मस्क्युलोस्केलेटल पोस्टग्रॅज्युएट लेक्चरर अँथनी पॉल स्मिथ यांनी याबाबत इशारा दिला आहे. त्यांच्यानुसार, सांधेदुखी आणि संधिवाताच्या त्रासात अनेक लोक वेदना कमी करण्यासाठी Ibuprofen सारख्या औषधांचा आधार घेतात. मात्र ही औषधे मूळ आजार बरा करत नाहीत, तर फक्त लक्षणांवर तात्पुरता परिणाम करतात.

आयबुप्रोफेन नेमके कसे काम करते? (How Does Ibuprofen Work?)

आयबुप्रोफेन हे नॉन-स्टेरॉइडल अँटी-इन्फ्लेमेटरी ड्रग्स (NSAIDs) या औषधांच्या गटात मोडते. शरीरात सूज, वेदना आणि जळजळ निर्माण करणाऱ्या रसायनांचे प्रमाण कमी करून हे औषध काम करते.

संधिवात किंवा सांधेदुखीच्या रुग्णांमध्ये हे औषध वेदना आणि कडकपणा कमी करण्यास मदत करू शकते. त्यामुळे चालणे-फिरणे तुलनेने सोपे होते. मात्र हे औषध सांध्यातील कूर्चा (Cartilage) झिजणे, हाडांमधील बदल किंवा सांध्यांतील दीर्घकालीन सूज यांसारख्या मूळ कारणांवर उपचार करत नाही.

दीर्घकाळ वापर धोकादायक का ठरू शकतो? (Why Long-Term Use Can Be Dangerous?)

अनेकांना वाटते की डॉक्टरांच्या चिठ्ठीशिवाय मिळणारी औषधे पूर्णपणे सुरक्षित असतात. मात्र तज्ज्ञांच्या मते हा समज चुकीचा ठरू शकतो.

दीर्घकाळ आयबुप्रोफेन घेतल्यास पोटाच्या आतील संरक्षणात्मक आवरणावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे खालील समस्या उद्भवू शकतात:

  • पोटदुखी
  • अपचन
  • अॅसिडिटी
  • पोटातील अल्सर
  • अंतर्गत रक्तस्राव

विशेषतः६५ वर्षांपेक्षा जास्त वयाच्या व्यक्तींमध्ये, जास्त डोस घेणाऱ्यांमध्ये किंवा अनेक आठवडे-महिने सतत औषध घेणाऱ्यांमध्ये धोका अधिक असतो.

किडनीवर कसा होतो परिणाम? (Impact on Kidney Health)

किडनीचे कार्य सुरळीत चालण्यासाठी तिला पुरेशा प्रमाणात रक्तपुरवठा होणे आवश्यक असते.आयबुप्रोफेन हा रक्तप्रवाह प्रभावित करू शकतो.

जर एखादी व्यक्ती:

  • डिहायड्रेशनची शिकार असेल,
  • आधीपासून किडनीच्या आजाराने त्रस्त असेल,
  • हृदयविकाराचा रुग्ण असेल,

तर दीर्घकाळ आयबुप्रोफेनघेतल्याने किडनीची कार्यक्षमता कमी होऊ शकते. काही गंभीर प्रकरणांमध्ये किडनी निकामी होण्याचाही धोका वाढू शकतो.

हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो (Risk to Heart Health)

तज्ज्ञांच्या मते NSAIDs चा सातत्याने वापर केल्यास काही लोकांमध्ये रक्तदाब वाढू शकतो. तसेच शरीरात अतिरिक्त द्रव साचू लागतो.

यामुळे:

  • हृदयावर अतिरिक्त ताण येतो
  • हृदयविकाराचा धोका वाढू शकतो
  • हृदय निकामी होण्याच्या समस्या गंभीर होऊ शकतात

काही संशोधनांमध्ये दीर्घकाळ NSAIDs वापर आणि हृदयविकाराच्या वाढलेल्या जोखमीमध्ये संबंध आढळून आला आहे.

अस्थमा रुग्णांनी विशेष काळजी घ्यावी (Warning for Asthma Patients)

काही अस्थमा रुग्ण NSAIDs औषधांबाबत संवेदनशील असतात. अशा व्यक्तींना Ibuprofen घेतल्यानंतर:

  • श्वास घेण्यास त्रास
  • घरघर
  • धाप लागणे
  • श्वसनमार्ग अरुंद होणे

यांसारख्या समस्या जाणवू शकतात.

तज्ज्ञांच्या मते हे औषध श्वसनमार्ग खुले ठेवण्यासाठी मदत करणाऱ्या काही नैसर्गिक रसायनांवर परिणाम करू शकते.

इतर औषधांसोबत होऊ शकते प्रतिक्रिया (Drug Interactions)

वृद्ध व्यक्ती अनेकदा रक्तदाब, मधुमेह, नैराश्य किंवा रक्त पातळ करणारी औषधे घेत असतात.

अशा परिस्थितीत आयबुप्रोफेन:

  • इतर औषधांच्या परिणामांमध्ये बदल करू शकते
  • दुष्परिणामांची शक्यता वाढवू शकते
  • काही औषधांचा प्रभाव कमी करू शकते

म्हणून कोणतेही औषध नियमित घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

हेही वाचा

सांधेदुखीसाठी कोणते पर्याय अधिक प्रभावी? (Better Alternatives for Joint Pain Relief)

तज्ज्ञांच्या मते केवळ वेदनाशामक गोळ्यांवर अवलंबून राहणे योग्य नाही. सांध्यांचे आरोग्य सुधारण्यासाठी जीवनशैलीतील बदल अधिक महत्त्वाचे आहेत.

नियमित व्यायाम करा (Regular Exercise)

  • चालणे
  • सायकलिंग
  • पोहणे
  • स्नायू बळकट करणारे व्यायाम

हे प्रकार सांध्यांवरील ताण कमी करून वेदना नियंत्रित करण्यास मदत करतात.

वजन नियंत्रणात ठेवा (Maintain Healthy Weight)

जादा वजनामुळे गुडघे आणि कूल्ह्यांवरील दबाव वाढतो. वजन कमी केल्यास सांधेदुखीची तीव्रता लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते.

फिजिओथेरपीचा आधार घ्या (Physiotherapy Benefits)

फिजिओथेरपीमुळे:

  • सांध्यांची ताकद वाढते
  • लवचिकता सुधारते
  • हालचाल सुलभ होते
  • वेदना आणि कडकपणा कमी होतो

गरम पाण्याचा शेक आणि योग्य पादत्राणे वापरा (Heat Therapy and Supportive Footwear)

गरम पाण्याचा शेक केल्याने स्नायूंना आराम मिळतो आणि कडकपणा कमी होतो. तसेच योग्य प्रकारचे शूज वापरल्याने सांध्यांवरील ताण कमी होऊ शकतो.

वेदनाशामक जेलचा वापर (Topical Pain Relief Gels)

त्वचेवर लावायची अँटी-इन्फ्लेमेटरी जेल अनेक रुग्णांना आराम देऊ शकतात. गोळ्यांच्या तुलनेत त्यांचे दुष्परिणाम कमी असण्याची शक्यता असते.

निष्कर्ष (Conclusion)

Ibuprofen ही सांधेदुखी आणि सूज कमी करण्यासाठी प्रभावी औषध असली तरी तिचा दीर्घकाळ आणि डॉक्टरांच्या सल्ल्याशिवाय वापर करणे धोकादायक ठरू शकते. पोटातील अल्सर, किडनीचे नुकसान, वाढलेला रक्तदाब आणि हृदयाशी संबंधित गुंतागुंत यांसारखे गंभीर परिणाम होऊ शकतात. त्यामुळे सांधेदुखीच्या उपचारासाठी फक्त वेदनाशामक औषधांवर अवलंबून न राहता नियमित व्यायाम, वजन नियंत्रण, फिजिओथेरपी आणि आरोग्यदायी जीवनशैलीचा अवलंब करणे अधिक फायदेशीर ठरू शकते.