व्हे प्रोटीन रोज घेणाऱ्यांसाठी डॉक्टरांचा इशारा: किडनीवर परिणाम होऊ शकतो का?

मात्र, ज्या व्हे प्रोटीनला अनेकांनी आपल्या डाएटचा भाग बनवला आहे ते खरोखरच आरोग्यासाठी फायदेशीर आहे का? ते प्रत्येकाच्या शरीरासाठी सुरक्षित असते का? या प्रश्नांबाबत तज्ज्ञांचे मत जाणून घेणे आवश्यक ठरते.

दिल्लीतील अपोलो हॉस्पिटल मधील इंटरनल मेडिसिन तज्ज्ञ डॉ. सुरंजित चॅटर्जी यांच्या मते, व्हे प्रोटीन नियमितपणे घेण्यापूर्वी त्याचा शरीरावर, विशेषतः किडनीवर होणारा परिणाम समजून घेणे गरजेचे आहे. अनेकजण डॉक्टरांचा सल्ला न घेता सप्लिमेंट सुरू करतात. त्यामुळे भविष्यात लिव्हर आणि किडनीवर गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता निर्माण होऊ शकते. त्यामुळे व्हे प्रोटीन शरीरात कसे काम करते, ते कोणाला टाळावे आणि ते घेण्याची योग्य पद्धत काय आहे, हे जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे.

व्हे प्रोटीन म्हणजे काय? (What is Whey Protein)

व्हे प्रोटीन हे दुधापासून तयार होणारे उच्च प्रतीचे प्रोटीन आहे. चीज तयार करण्याच्या प्रक्रियेदरम्यान तयार होणाऱ्या द्रवातून ते मिळते. या प्रोटीनमध्ये शरीरासाठी आवश्यक असलेले सर्व Essential Amino Acids असतात. त्यामुळे ते शरीरात जलदगतीने शोषले जाते आणि स्नायूंच्या वाढीसाठी उपयुक्त ठरते.

व्हे प्रोटीनचे प्रकार (Types of Whey Protein)

व्हे प्रोटीन मुख्यतः तीन प्रकारांमध्ये उपलब्ध असते.

• व्हे प्रोटीन कॉन्सन्ट्रेट– या प्रकारात प्रोटीनसोबत थोड्या प्रमाणात फॅट आणि कार्बोहायड्रेट असतात.
• व्हे प्रोटीन आयसोलेट – यात प्रोटीनचे प्रमाण अधिक असते, तर फॅट आणि लॅक्टोजचे प्रमाण खूप कमी असते.
• व्हे प्रोटीन हायड्रोलायसेट – हे आधीच अंशतः तुटलेल्या स्वरूपातील प्रोटीन असते, त्यामुळे शरीर ते अधिक वेगाने शोषू शकते.

शरीरासाठी प्रोटीन का आवश्यक आहे? (Why Protein is Important for the Body)

प्रोटीन हे शरीरासाठी अत्यंत महत्त्वाचे पोषक घटक आहे. स्नायूंची वाढ, ऊतींची दुरुस्ती, एन्झाइम आणि हार्मोन्सची निर्मिती तसेच रोगप्रतिकारक शक्ती मजबूत ठेवण्यासाठी प्रोटीन आवश्यक असते.

सामान्य प्रौढ व्यक्तीसाठी दररोज साधारणपणे प्रति किलोग्रॅम वजनामागे सुमारे ०.८ ग्रॅम प्रोटीन पुरेसे मानले जाते. मात्र, खेळाडू किंवा जास्त शारीरिक मेहनत करणाऱ्या व्यक्तींना प्रति किलोग्रॅम वजनामागे १.२ २ ग्रॅम प्रोटीन लागण्याची गरज असू शकते.

किडनी प्रोटीनची प्रक्रिया कशी करते? (How Kidneys Process Protein)

शरीरात प्रोटीनचे मेटाबोलिझम होत असताना त्यातून यूरिया सारखे नायट्रोजनयुक्त अपशिष्ट पदार्थ तयार होतात. हे अपशिष्ट पदार्थ किडनीद्वारे मूत्राच्या माध्यमातून बाहेर टाकले जातात. जर प्रोटीनचे प्रमाण खूप जास्त झाले, तर हे पदार्थ बाहेर टाकण्यासाठी किडनीला अधिक मेहनत करावी लागते.

व्हे प्रोटीन किडनीला नुकसान पोहोचवते का? (Does Whey Protein Damage Kidneys)

तज्ज्ञांच्या मते, निरोगी आणि सामान्य कार्यक्षम किडनी असलेल्या लोकांमध्ये मर्यादित प्रमाणात व्हे प्रोटीन घेणे सहसा सुरक्षित मानले जाते. मात्र, समस्या तेव्हा निर्माण होते जेव्हा लोक गरज नसतानाही आणि तज्ज्ञांचा सल्ला न घेता जास्त प्रमाणात प्रोटीन सप्लिमेंट घेतात. अशावेळी एकूण प्रोटीनचे सेवन आवश्यकतेपेक्षा जास्त होऊ शकते आणि त्याचा किडनीवर ताण येऊ शकतो.

कोणत्या लोकांनी विशेष काळजी घ्यावी? (Who Should Be Careful)

काही लोकांनी व्हे प्रोटीन घेण्यापूर्वी डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे. विशेषतः ज्यांना किडनीचे आजार आहेत, ज्यांना डायबिटीज किंवा उच्च रक्तदाब आहे, ज्यांच्या कुटुंबात किडनीच्या आजारांचा इतिहास आहे किंवा जे आधीपासूनच उच्च प्रोटीनयुक्त आहार घेत आहेत, अशा लोकांनी सावधगिरी बाळगावी.

कोणत्या परिस्थितीत व्हे प्रोटीन उपयोगी ठरू शकते? (When Whey Protein May Be Useful)

काही परिस्थितींमध्ये व्हे प्रोटीन उपयुक्त ठरू शकते. उदाहरणार्थ, गंभीर आजार किंवा शस्त्रक्रियेनंतर रिकव्हरी करणाऱ्या रुग्णांना, वय वाढल्यामुळे स्नायूंची घट होत असलेल्या व्यक्तींना किंवा ज्यांना नियमित आहारातून पुरेसे प्रोटीन मिळत नाही अशांना त्याचा फायदा होऊ शकतो.

तथापि, तज्ज्ञांच्या मते कोणतेही सप्लिमेंट संतुलित आहाराची जागा घेऊ शकत नाही. चांगल्या आरोग्यासाठी संतुलित आहार, पुरेसे पाणी आणि नियमित शारीरिक हालचाल अधिक महत्त्वाची असते.