ट्रेंडी नाही हेल्दी; आतड्यांच्या आरोग्यासाठी घरच्या जेवणातील ‘हे’ पदार्थ ठरतात वरदान; तज्ज्ञांनी दिली माहिती…

घरगुती अन्न आतड्याच्या सूक्ष्मजीवांना कसे आधार देते?

गट मायक्रोबायोम म्हणजे आपल्या पोटातील जठरांत्रात (डायजेस्टिव्ह ट्रॅक्ट) सूक्ष्मजीव असतात. हे जीवाणू पचन, रोगप्रतिकारक शक्ती (इम्युनिटी) आणि मेटाबॉलिझमवर परिणाम करतात. तज्ज्ञांच्या मते, पारंपरिक भारतीय जेवणांमध्ये अशा हटके आणि पाककृतींच्या पद्धती असतात, ज्या या उपयोगी जीवाणूंना पोषण देतात. म्हणून घरगुती अन्न पोटासाठी फायदेशीर असते. याचे प्रमुख उदाहरण म्हणजे आंबवलेले पदार्थ. आंबवलेले पदार्थ शरीरात नैसर्गिकरीत्या ‘प्रोबायोटिक्स’ (probiotics) पोहोचवतात, ज्यामुळे आतड्यांमधील सूक्ष्मजीवांचे संतुलन राखण्यास मदत मिळते.

• दही
• कांजी (हा भारतीय पारंपरिक पेय किंवा आंबट पदार्थ, जो भाज्यांपासून किंवा ज्वारी, मका, तांदूळ यासारख्या धान्यांपासून बनवला जातो)
• इडली
• घरगुती लोणची

या पदार्थांमध्ये नैसर्गिकरीत्या उपयुक्त जीवाणू (बॅक्टेरिया) असतात, जे पचन सुधारतात आणि रोगप्रतिकारक शक्ती (इम्युनिटी) मजबूत करतात. त्यामुळे हे पारंपरिक पदार्थ पोटासाठी आणि आरोग्यासाठी खूप फायदेशीर असतात.

भारतीय आहार आणि फायबर

घरगुती जेवणांकडे लक्ष वेधले जाण्याचे आणखी एक कारण म्हणजे त्यात नैसर्गिकरीत्या उच्च फायबर असतात. डाळी, मसूर, भाज्या आणि बाजरी आतड्यांमध्ये चांगले जीवाणू वाढतात. तंतुमययुक्त पारंपरिक जेवण पोट आणि पचनासाठी खूप फायदेशीर आहे. असे पदार्थ खाल्ल्याने पोटातील उपयोगी जीवाणूंना ऊर्जा मिळते आणि ते सक्रिय राहतात.

• पचनास चालना
• आतड्यातील चांगल्या सूक्ष्मजीवांना पोषण मिळते.
• रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रित राहण्यास मदत होते.
• चयापचय संतुलनास हातभार लागतो.

त्याचबरोबर भारतीय स्वयंपाकघरांमध्ये पचनक्रियेचे फायदे देणारे मसालेदेखील भरपूर असतात. रोजच्या स्वयंपाकात वापरल्या जाणाऱ्या अनेक मसाल्यांमध्ये दाहकविरोधी आणि आतड्यांना मदत करणारे गुणधर्म असतात.

पचनक्रियेला शांत करणारे मसाले –

• हळद
• जिरे
• आले
• ओवा

हे मसाले केवळ चवीसाठीच नव्हे, तर त्यांच्या औषधी गुणधर्मांमुळेही भारतीय पाककलेचा अविभाज्य भाग राहिले आहेत. हे मसाले पचनशक्तीला चालना देण्यास मदत करतात आणि पोटाच्या आतल्या अस्तराचे (stomach lining) संरक्षण करतात .

लोक पारंपरिक जेवणांकडे का परत येत आहेत?

आतड्याच्या आरोग्याविषयीची वाढती आवड अनेक लोकांना पुन्हा वापरण्यास प्रोत्साहित करत आहे. कारण – घरगुती जेवण हंगामी उत्पादने, संपूर्ण घटक आणि स्वयंपाकाच्या साध्या तंत्रांवर आधारित होते. अत्यंत प्रक्रिया केलेल्या अन्नांप्रमाणे, पारंपरिक पाककृती बहुतेकदा पोषक तत्त्वे जपतात. कारण ते नैसर्गिक तयारी पद्धतींवर अवलंबून असतात.

संतुलित खाण्याकडे परत जाण्याचा सोपा मार्ग

बऱ्याच लोकांसाठी आतड्यांचे आरोग्य सुधारण्यासाठी कोणत्याही ट्रेंडी पदार्थांकडे न जाता, स्वयंपाकघरात बनवलेल्या पदार्थांकडे बिनधास्त जा. किंवा असंही असू शकतं की, उपाय आधीच दररोजच्या स्वयंपाकघरात उपलब्ध आहेत. उदाहरणार्थ – मसूर, घरी बनवलेलं दही, पॅनमध्ये हळूहळू गरम होणारे मसाले.