आजच्या काळात चुकीची जीवनशैली, वाढता ताण, अनियमित खाण्याच्या सवयी आणि शारीरिक हालचालींच्या अभावामुळे उच्च रक्तदाबाचा धोका झपाट्याने वाढत आहे. पूर्वी ही समस्या वृद्धांमध्ये अधिक प्रमाणात आढळत होती, परंतु आता तरुणही रक्तदाबाच्या समस्येला बळी ठरत आहेत. उच्च रक्तदाबाला ‘सायलेंट किलर’ म्हटले जाते, कारण त्याची लक्षणे अनेकदा लगेच दिसून येत नाहीत, पण तो हृदय, मूत्रपिंड, मेंदू आणि डोळ्यांना नुकसान पोहोचवू लागतो. याकडे दुर्लक्ष केल्यास, हृदयविकाराचा झटका, पक्षाघात आणि मूत्रपिंडाशी संबंधित गंभीर आजारांचा धोका वाढू शकतो. आयुर्वेदिक आणि युनानी औषधशास्त्रातील तज्ञ डॉ. सलीम झैदी यांच्या मते, “सकस आहार, नियमित व्यायाम, पुरेशी झोप आणि तणाव कमी केल्याने रक्तदाब मोठ्या प्रमाणात नियंत्रणात ठेवण्यास मदत होऊ शकते.”

रक्तदाब म्हणजे शरीरातील रक्ताने आपल्या रक्तवाहिन्यांच्या भिंतींवर टाकलेला दाब. साधारणपणे १२०/८० mmHg हा सामान्य रक्तदाब मानला जातो. शरीराच्या सर्व अवयवांच्या योग्य कार्यासाठी रक्तदाब संतुलित असणे आवश्यक आहे. खूप कमी आणि खूप जास्त रक्तदाब दोन्ही आरोग्यासाठी हानिकारक असू शकतात. रक्तदाब नियंत्रणात ठेवण्यासाठी जीवनशैली आणि आहारात बदल करणे आणि वेळेवर औषधे घेणे आवश्यक आहे. आयुर्वेदिक तज्ञांच्या मते, “औषधांसोबतच नैसर्गिक उपाय देखील तुमचा रक्तदाब सामान्य ठेवण्यास मदत करू शकतात. आपल्या स्वयंपाकघरात आणि आजूबाजूला आढळणाऱ्या तीन अतिशय सामान्य औषधी वनस्पती नैसर्गिकरित्या रक्तदाब नियंत्रित करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतात.”

चला जाणून घेऊया त्या औषधी वनस्पती कोणत्या आहेत आणि त्यांचे सेवन कसे करावे.

रक्तदाब का वाढतो? (Why does blood pressure increase?)

डॉक्टरांच्या मते, उच्च रक्तदाब वाढण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात. सततचा ताण, जास्त प्रमाणात जंक फूड खाणे, जास्त मीठ आणि तळलेले पदार्थ खाणे, शारीरिक हालचालींचा अभाव, लठ्ठपणा आणि इतर काही आजारांमुळे रक्तदाब वाढू शकतो. याशिवाय, जर कुटुंबातील कोणाला उच्च रक्तदाब असेल, तर मुलांमध्येही त्याचा धोका वाढतो.

उच्च रक्तदाबामुळे शरीराचे काय नुकसान होते? (What damage does high blood pressure do to the body?)

दीर्घकाळ उच्च रक्तदाबामुळे हृदय आणि नसांवर अतिरिक्त दाब येतो. यामुळे रक्तवाहिन्यांमध्ये सूज आणि अडथळा येण्याचा धोका वाढू शकतो, ज्यामुळे पुढे हृदयविकाराचा झटका आणि पक्षाघातासारखे गंभीर आजार होऊ शकतात. सतत उच्च रक्तदाबामुळे हृदयाचे कप्पे मोठे (heart chambers) प्रसरण पावतात, किडनीचे नुकसान होऊ शकते आणि गंभीर प्रकरणांमध्ये दृष्टीवरही परिणाम होऊ शकतो.

रक्तदाब वाढला आहे हे कधी ओळखावे? (When should you recognize that your blood pressure is high?)

क्तदाब दोन आकड्यांत नोंदवला जातो. पहिला आकडा सिस्टोलिक रक्तदाब असतो. हृदय आकुंचन पावून रक्त धमन्यांमध्ये पंप करत असताना निर्माण होणारा दाब यात मोजला जातो. दुसरा आकडा डायस्टोलिक रक्तदाब असतो. दोन ठोक्यांमधील विश्रांतीच्या अवस्थेत धमन्यांवर पडणारा दाब यात दर्शविला जातो. जर सिस्टोलिक रक्तदाब १२० ते १३९ किलोग्रॅमच्या दरम्यान आणि डायस्टोलिक रक्तदाब ८० ते ८९ किलोग्रॅमच्या दरम्यान असेल, तर ती उच्च रक्तदाबाची पूर्वस्थिती मानली जाते. याउलट, जर रक्तदाब सातत्याने १४०/९० पेक्षा जास्त असेल, तर तो उच्च रक्तदाब मानला जातो आणि त्यावर उपचारांची आवश्यकता भासू शकते.

उच्च रक्तदाबावर आयुर्वेदिक उपाय (Ayurvedic remedies for high blood pressure)

अर्जुनाच्या झाडाची साल का खावी? (Why should you eat the bark of the Arjuna tree?)

अर्जुनाच्या झाडाची साल उच्च रक्तदाबावर एक प्रभावी आयुर्वेदिक उपाय मानली जाते. यामुळे रक्तवाहिन्या शिथिल होण्यास मदत होते, ज्यामुळे रक्तदाब हळूहळू सामान्य होतो. याशिवाय, कोलेस्ट्रॉल आणि ट्रायग्लिसराइड्स कमी करण्यासही मदत होऊ शकते.

सेवनाची पद्धत (Method of consumption)

जर तुम्हाला नैसर्गिकरित्या रक्तदाब सामान्य करायचा असेल, तर ५ ग्रॅम अर्जुन झाडाच्या सालीची पावडर दीड कप पाण्यात उकळा. एक कप पाणी शिल्लक राहिल्यावर ते गाळून सकाळी प्या. रोज ‘रिकाम्या पोटी हे पाणी प्यायल्यास रक्तदाब सामान्य होईल.

अश्वगंधा: उच्च रक्तदाबावरील एक उपाय (Ashwagandha: A remedy for high blood pressure)

अश्वगंधा ही एक लोकप्रिय आयुर्वेदिक औषधी वनस्पती आहे, जी तणाव आणि चिंता कमी करण्याच्या क्षमतेसाठी ओळखली जाते. शांत झोपेला चालना देऊन आणि मानसिक तणाव कमी करून, ही वनस्पती उच्च रक्तदाब नियंत्रित करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकते.

सेवनाची पद्धत (Method of consumption)

रक्तदाबाची पातळी सामान्य ठेवण्यासाठी, दिवसातून दोनदा ५ ग्रॅम अश्वगंधा पावडर पाण्याबरोबर सेवन करावी. याव्यतिरिक्त, आपण दिवसातून दोनदा एक ५०० मिग्रॅ अश्वगंधा कॅप्सूल घेऊ शकता.

सर्पगंधा वनस्पती रक्तदाबावरही एक उपाय( The Sarpagandha plant is also a remedy for blood pressure)

उच्च रक्तदाबासाठी सर्पगंधा ही सर्वात प्रभावी आयुर्वेदिक वनस्पतींपैकी एक मानली जाते. ती रक्तदाब नियंत्रित करण्यास मदत करते. त्यातील नैसर्गिक घटक शरीराला आराम देण्यास, तणाव कमी करण्यास आणि हृदयाचे ठोके संतुलित ठेवण्यास मदत करतात. तज्ञांच्या मते, सर्पगंधा रक्तवाहिन्यांवरील दाब कमी करण्यास उपयुक्त ठरू शकते, ज्यामुळे रक्तदाब हळूहळू सामान्य होतो. याच कारणामुळे आयुर्वेदात उच्च रक्तदाबासाठी हे एक लोकप्रिय औषध मानले जाते. तथापि, याचे सेवन नेहमी योग्य प्रमाणात आणि डॉक्टर किंवा आयुर्वेदिक तज्ञांच्या सल्ल्यानुसारच केले पाहिजे, कारण जास्त प्रमाणात सेवन केल्यास काही लोकांना चक्कर येणे, अशक्तपणा किंवा रक्तदाब कमी होण्यासारख्या समस्या उद्भवू शकतात.

हेही वाचा

सेवनाची पद्धत (Method of consumption)

आयुर्वेदिक तज्ञ रक्तदाब सामान्य करण्यासाठी दररोज १०० ते २०० मिग्रॅ सर्पगंधा अर्क घेण्याची शिफारस करतात, परंतु डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसारच ते घेणे उत्तम.

हेही वाचा

रक्तदाबाची औषधे आयुष्यभर घ्यावी लागतात का? (Do I have to take blood pressure medication for the rest of my life?)

जर एखाद्या व्यक्तीने आपली जीवनशैली आणि आहार बदलला नाही, तर त्याला दीर्घकाळ औषधोपचाराची गरज भासू शकते. परंतु निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब केल्यास औषधांचे प्रमाण हळूहळू कमी करता येते. तथापि, कोणतेही औषध अचानक बंद करू नये. डॉक्टरांच्या सल्ल्यानंतरच हे औषध कमी करा किंवा बंद करा.

उच्च रक्तदाब नियंत्रित करण्यासाठी आवश्यक जीवनशैली टिप्स (Essential lifestyle tips to control high blood pressure)

  • रक्तदाब सामान्य करण्यासाठी निरोगी जीवनशैलीचा अवलंब करा. आपल्या दैनंदिन जीवनात निरोगी सवयींचा समावेश करा आणि तणाव कमी करण्याचा प्रयत्न करा.
  • नियमित व्यायामामुळे रक्तदाब सामान्य राहण्यास मदत होते. आठवड्यातून किमान ५ दिवस ३० मिनिटे ते १ तास मध्यम व्यायाम केल्यास रक्तदाब सामान्य राहील.
  • निरोगी आहार घेतल्यास तुमचा रक्तदाब सामान्य राहण्यास मदत होईल. आपल्या आहारात अतिरिक्त मीठ, तेलकट आणि प्रक्रिया केलेले पदार्थ टाळा. संतुलित आणि पौष्टिक आहार घ्या.
  • धूम्रपान सोडा, रक्तदाब सामान्य राहील. धूम्रपानामुळे रक्तदाब आणि हृदयविकार वाढतो.
  • चांगली झोप घ्या. दररोज ७ ते ८ तास चांगली झोप घेतल्यास रक्तदाब नियंत्रित ठेवण्यास मदत होऊ शकते.

टीप – वरील लेख प्राप्त माहितीवर आधारित आहे. जीवनशैलीत कोणताही बदल करण्यापूर्वी तुमच्या फॅमिली डॉक्टरांचा सल्ला घ्या