दातांवर कीड करतेय कब्जा हे कसं ओळखणार? ‘या’ ५ चिन्हांवरून लगेच ओळखा अन् करा ३ घरगुती उपाय, दात सडणार नाहीत!

दात हे आपल्या शरीराचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहेत. आपण दररोज जे काही खातो किंवा पितो, त्याचे सूक्ष्म अन्नकण अनेकदा दातांच्या फटीत अडकून राहतात. नियमित ब्रश केल्यानंतरही काही वेळा हे कण पूर्णपणे निघत नाहीत. हळूहळू या अन्नकणांवर जीवाणू वाढू लागतात आणि दातांवर चिकट थर तयार होतो. यालाच ‘प्लाक’, असे म्हणतात. हा प्लाक वेळेत स्वच्छ न केल्यास दातांची झीज सुरू होते आणि पुढे दात किडण्याची समस्या निर्माण होऊ शकते.

लहान मुलांपासून ते वृद्धांपर्यंत कोणालाही दात किडण्याचा त्रास होऊ शकतो. सुरुवातीला ही समस्या किरकोळ वाटली तरी पुढे ती तीव्र वेदना, दातांमध्ये छिद्र, संसर्ग आणि काही वेळा दात काढण्यापर्यंत पोहोचू शकते. त्यामुळे सुरुवातीच्या लक्षणांकडे दुर्लक्ष करणे धोकादायक ठरू शकते.

दात का किडतात? (Why Do Teeth Decay?)

आपण गोड पदार्थ, थंड पेये, चॉकलेट, बिस्किटे किंवा इतर अन्नपदार्थ खातो. त्यातील साखरेचे अंश दातांवर राहतात. हे अन्नकण जीवाणूंसाठी अन्नाचे काम करतात. त्यानंतर हे जीवाणू आम्ल तयार करतात. हे आम्ल दातांच्या बाहेरील मजबूत थरावर हल्ला करते. हळूहळू दातांची झीज सुरू होते आणि पुढे कीड किंवा पोकळी म्हणजेच कॅव्हिटी तयार होते.

सुरुवातीला ही समस्या वेदनारहित असू शकते; मात्र, दुर्लक्ष केल्यास कीड दातांच्या आतपर्यंत पोहोचते आणि तीव्र वेदना सुरू होतात.

जागतिक आरोग्य संघटनेचे काय म्हणणे आहे? (World Health Organization – WHO)

जागतिक आरोग्य संघटना (WHO) यांच्या माहितीनुसार, दातांमध्ये कीड लागणे ही जगातील सर्वाधिक आढळणाऱ्या आरोग्य समस्यांपैकी एक समस्या आहे. अनेक देशांमध्ये लाखो लोक या समस्येने त्रस्त आहेत. अमेरिकेत तर प्रत्येक चार व्यक्तींमागे एक व्यक्ती दात किडण्याच्या समस्येचा सामना करीत असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे.

यावरून दातांची योग्य निगा राखणे किती महत्त्वाचे आहे, हे स्पष्ट होते.

संशोधन काय सांगते? (Research)

सन २०२० मध्ये प्रसिद्ध झालेल्या एका संशोधनानुसार (2020 Study) दातांच्या किडीपासून बचाव करण्यासाठी सोडियम फ्लोराइड (Sodium Fluoride) असलेल्या उत्पादनांचा वापर फायदेशीर ठरू शकतो. फ्लोराइड दातांचा बाहेरील थर अधिक मजबूत बनवण्यास मदत करते आणि कीड वाढण्याचा वेग कमी करण्यास साह्य करते.

मात्र, कोणतेही उत्पादन वापरण्यापूर्वी दंतवैद्यांचा सल्ला घेणे अधिक योग्य ठरते.

दात किडण्याची सुरुवातीची लक्षणे कोणती? (Early Symptoms of Tooth Decay)

दातांमध्ये कीड लागण्याआधी शरीर काही स्पष्ट संकेत देऊ लागते. हे संकेत वेळेत ओळखणे महत्त्वाचे आहे.

१. दातांची संवेदनशीलता वाढणे (Tooth Sensitivity)

थंड, गरम किंवा गोड पदार्थ खाल्ल्यानंतर दात झिणझिणणे किंवा संवेदनशील वाटणे हे सुरुवातीचे लक्षण असू शकते.

२. दात दुखणे (Toothache)

सुरुवातीला अधूनमधून वेदना होतात. पुढे ही वेदना सतत राहू शकते.

३. दातात छिद्र दिसणे (Visible Hole)

दाताच्या पृष्ठभागावर लहान भोक किंवा खाच दिसू लागल्यास ते किडीचे लक्षण असू शकते.

४. काळे किंवा पांढरे डाग (Black or White Spots)

दातांवर काळसर किंवा पांढरे डाग दिसू लागल्यास त्याकडे दुर्लक्ष करू नये.

५. हिरड्यांतून रक्त येणे (Bleeding Gums)

ब्रश करताना किंवा काही खाताना हिरड्यांतून रक्त येत असल्यास ते दातांच्या किंवा हिरड्यांच्या समस्येचे लक्षण असू शकते.

दातदुखी कमी करण्यासाठी नैसर्गिक उपाय (Natural Remedies)

दातांना लागलेली कीड पूर्णपणे बरी करण्यासाठी दंतवैद्यांकडून उपचार करून घेणे आवश्यक असते. मात्र, सुरुवातीच्या अवस्थेत किंवा वेदना कमी करण्यासाठी काही नैसर्गिक उपाय उपयोगी ठरू शकतात.

१. लवंग (Clove)

लवंग हा दातदुखीसाठी अनेक वर्षांपासून वापरला जाणारा पारंपरिक उपाय आहे.

लवंगेमध्ये युजेनॉल (Eugenol) नावाचे संयुग असते. त्यामध्ये नैसर्गिक वेदनाशामक आणि सूज कमी करणारे गुणधर्म असतात.

लवंग दातांच्या मधे हलक्या हाताने ठेवली जाऊ शकते. तसेच लवंगांचे तेल किडलेल्या भागावर काळजीपूर्वक लावल्यास काही प्रमाणात वेदना कमी होण्यास मदत होऊ शकते.

त्याशिवाय लवंगेमध्ये जीवाणूंविरुद्ध लढण्याचे गुणधर्मही असल्याचे मानले जाते.

२. मिठाच्या पाण्याने गुळण्या (Salt Water Rinse)

दात किंवा हिरड्यांमध्ये सूज, वेदना किंवा संसर्गाची सुरुवात झाल्यास कोमट मिठाच्या पाण्याने गुळण्या करणे फायदेशीर ठरू शकते.

मिठाचे पाणी नैसर्गिक जंतुनाशक म्हणून काम करते. त्यामुळे तोंडातील काही हानिकारक जीवाणू कमी होण्यास मदत मिळू शकते. तसेच हिरड्यांमधील सूज आणि वेदना कमी होण्यासही मदत होऊ शकते.

३. ऑईल पुलिंग (Oil Pulling)

ऑईल पुलिंग हा आयुर्वेदातील पारंपरिक उपाय मानला जातो.

त्यामध्ये तिळाचे किंवा खोबरेल तेल तोंडात १५ ते २० मिनिटे धरून ठेवून नंतर बाहेर टाकले जाते.

असे केल्याने तोंडातील काही हानिकारक जीवाणू आणि अशुद्ध घटक कमी होण्यास मदत होऊ शकते, असे मानले जाते. त्यामुळे तोंडाचे आरोग्य सुधारण्यास मदत मिळू शकते.

मात्र, हा उपाय दंतवैद्यकीय उपचारांना पर्याय नाही.

दातांची काळजी कशी घ्यावी? (Dental Care Tips)

• दिवसातून दोन वेळा योग्य पद्धतीने ब्रश करा.
• फ्लॉसचा वापर करून दातांमधील अन्नकण काढा.
• गोड पदार्थांचे प्रमाण मर्यादित ठेवा.
• भरपूर पाणी प्या.
• सहा महिन्यांनी एकदा दंतवैद्यांकडे तपासणी करा.
• फ्लोराइडयुक्त टूथपेस्टचा वापर करा.

कोणत्या वेळी डॉक्टरांकडे जाणे आवश्यक?

खालीलपैकी कोणतेही लक्षण दिसल्यास विलंब करू नका.

• सतत दातदुखी होणे.
• चेहऱ्यावर सूज येणे.
• दातात मोठे छिद्र पडणे.
• पू किंवा संसर्ग दिसणे.
• तापासह दातदुखी होणे.

घरगुती उपाय पुरेसे आहेत का?

तज्ज्ञांच्या मते, लवंग, मिठाच्या पाण्याच्या गुळण्या किंवा ऑईल पुलिंग यांसारखे उपाय काही प्रमाणात वेदना किंवा अस्वस्थता कमी करण्यास मदत करू शकतात. मात्र, हे उपाय दातातील कीड पूर्णपणे बरी करू शकत नाहीत. कीड वाढल्यास फिलिंग, रूट कॅनल किंवा इतर दंतोपचारांची गरज लागू शकते.

निष्कर्ष

दात किडणे ही अत्यंत सामान्य समस्या असली तरी तिच्याकडे दुर्लक्ष करणे महागात पडू शकते. सुरुवातीला दातांची संवेदनशीलता, वेदना, डाग किंवा हिरड्यांतून रक्त येणे अशी लक्षणे दिसू लागतात. ही चिन्हे वेळेत ओळखून दंतवैद्यांचा सल्ला घेतल्यास मोठा त्रास टाळता येऊ शकतो.

लवंग, मिठाच्या पाण्याच्या गुळण्या व ऑईल पुलिंग यांसारखे नैसर्गिक उपाय काही प्रमाणात आराम देऊ शकतात; मात्र ते वैद्यकीय उपचारांना पर्याय ठरू नाहीत. त्यामुळे दातांमध्ये कोणतीही समस्या जाणवताच स्वतः उपचार करण्याऐवजी दंतवैद्यांचा सल्ला घेणे हाच सर्वांत सुरक्षित आणि योग्य मार्ग आहे.