तुकाराम मुंढेंचा मोठा खुलासा! भेसळखोर दुधात ‘या’ ५ गोष्टी मिसळतात; फक्त तळहातावर ठेवून १० सेकंदांत ओळखा दुधातील भेसळ

एका चर्चासत्रात बोलताना तुकाराम मुंढे यांनी सांगितले की, राज्यभर मोठ्या प्रमाणावर तपासणी मोहीम सुरू असून अनेक ठिकाणी कथित भेसळयुक्त दूध आणि अन्नपदार्थ जप्त करण्यात आले आहेत. त्यांच्या या वक्तव्यानंतर दूध भेसळीचा विषय पुन्हा चर्चेत आला आहे.

दररोज सुरू आहे तपासणी मोहीम

तुकाराम मुंढे यांनी सांगितले की, एफडीएची जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर राज्यभर दररोज २० हून अधिक ठिकाणी तपासणी केली जात आहे. आतापर्यंत हजारांहून अधिक ठिकाणी छापे टाकण्यात आले असून कोट्यवधी रुपयांचा संशयित भेसळयुक्त माल जप्त करण्यात आला आहे. यामध्ये मोठ्या प्रमाणात कथित भेसळयुक्त दुधाचाही समावेश असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

कथित बनावट दूध कसे तयार केले जाते?

तपासणीदरम्यान अधिकाऱ्यांना काही ठिकाणी कथित कृत्रिम दूध तयार करण्याची स्वतंत्र यंत्रणाच आढळल्याचे मुंढे यांनी सांगितले.

त्यांच्या माहितीनुसार, अशा दुधामध्ये खालील पदार्थांचा वापर होत असल्याचे तपासात समोर आले आहे.

• स्किम्ड मिल्क पावडर
• विविध रासायनिक द्रव्ये
• इमल्सिफायर
• कॉस्टिक सोडा
• काही प्रकरणांमध्ये शॅम्पूसारखे पदार्थ

हे सर्व विशिष्ट प्रमाणात मिसळून दुधासारखा दिसणारा द्रव तयार केला जातो. तो दिसायला दुधासारखा असला, तरी त्याची गुणवत्ता आणि सुरक्षितता याबाबत गंभीर प्रश्न उपस्थित होतात.

भेसळ का केली जाते?

मुंढे यांच्या मते, यामागचे मुख्य कारण म्हणजे कमी खर्च.

कथित कृत्रिम दूध तयार करण्याचा खर्च नैसर्गिक दुधाच्या तुलनेत खूपच कमी येतो, त्यामुळे काही जण अधिक नफा मिळवण्यासाठी हा मार्ग स्वीकारत असल्याचा संशय व्यक्त केला जात आहे.

भेसळ नेमकी कुठे होते?

तपासात असेही समोर आले आहे की, भेसळ एका ठिकाणीच होत नाही.

काही ठिकाणी दूध संकलनाच्या टप्प्यावर
काही ठिकाणी संकलन केंद्रांमध्ये
तर काही ठिकाणी शीतकरण केंद्रांमध्ये

भेसळ झाल्यानंतर हे दूध पुढे प्रक्रिया केंद्रांकडे किंवा दुग्धजन्य पदार्थ तयार करणाऱ्या उद्योगांकडे पाठवले जाते.

भेसळ रोखण्याचा सर्वांत प्रभावी उपाय कोणता?

तुकाराम मुंढे यांच्या मते, यावरचा सर्वांत प्रभावी उपाय म्हणजे ‘स्रोत शोध प्रणाली.’

दुधाचा प्रत्येक थेंब नेमका कोणत्या ठिकाणाहून आला याचा मागोवा घेता आला तर भेसळ करणाऱ्यांपर्यंत पोहोचणे अधिक सोपे होईल. अशी व्यवस्था प्रभावीपणे राबवली, तर भेसळीवर मोठ्या प्रमाणात नियंत्रण मिळवता येऊ शकते.

दुधातील भेसळ घरच्या घरी कशी ओळखाल?

आरोग्यतज्ज्ञांच्या माहितीनुसार, काही साध्या पद्धतींनी प्राथमिक तपासणी करता येऊ शकते.

१. पाण्याची भेसळ तपासा

थोडे दूध तळहातावर टाका. ते लगेच वाहून गेले, तर त्यामध्ये पाण्याचे प्रमाण जास्त असण्याची शक्यता असते. शुद्ध दूध तुलनेने हळूहळू वाहते.

२. स्टार्चची तपासणी

एका भांड्यात दूध घेऊन त्यात आयोडीनचे काही थेंब टाका. दुधाचा रंग बदलल्यास त्यात स्टार्च मिसळला असण्याची शक्यता असते.

आरोग्याची काळजी घ्या

दूध हा रोजच्या आहाराचा महत्त्वाचा भाग असला, तरी त्याची शुद्धता तितकीच महत्त्वाची आहे. केवळ रंग किंवा घट्टपणा पाहून दूध शुद्ध असल्याचा निष्कर्ष काढू नये. विश्वासार्ह स्रोतांकडून दूध घेणे, तसेच संशय आल्यास संबंधित यंत्रणांकडे तक्रार करणे हे प्रत्येक ग्राहकाचे कर्तव्य आहे.

तुकाराम मुंढें यांनी केलेल्या खुलाशांमुळे पुन्हा एकदा अन्नसुरक्षा आणि भेसळमुक्त अन्नाचा मुद्दा चर्चेत आला असून, आपल्या कुटुंबाच्या आरोग्यासाठी आपण घेत असलेले दूध किती सुरक्षित आहे याचा विचार करण्याची हीच योग्य वेळ आहे.