अंडी, चिकन आणि डाळी खाणे सोडले तरी युरिक ॲसिड कमी होत नाहीये? जाणून घ्या यामागचे खरे कारण!

आतड्यांचे आरोग्य आणि वजन कमी करण्याच्या प्रशिक्षक दीपिका रामपाल यांनी अलीकडेच एका इंस्टाग्राम पोस्टद्वारे या जुन्या समजुतीला आव्हान दिले आहे. त्यांनी असा युक्तिवाद केला आहे की, वाढलेले युरिक ॲसिड हे केवळ प्रथिनांच्या सेवनापेक्षा चयापचय आरोग्याशी (Metabolic Health) अधिक जवळून संबंधित आहे.

“जर तुम्ही अंडी, चिकन आणि डाळ खाणे बंद केले असेल — तरीही तुमचे युरिक ॲसिड कमी होत नसेल, तर युरिक ॲसिड ही प्रथिनांची समस्या नाही, तर तो एक चयापचयाचा (Metabolic) संकेत आहे. जेव्हा इन्सुलिनची पातळी वाढते, तेव्हा तुमची मूत्रपिंडे (Kidneys) युरिक ॲसिडला शरीराबाहेर टाकण्याऐवजी साठवून ठेवतात. त्यामुळे यावर उपाय म्हणजे अधिक निर्बंध घालणे नव्हे, तर मूळ कारण शोधून ते दुरुस्त करणे हा आहे.”

जीवनशैलीत सुचवलेले बदल:

• कोला आणि पॅकेज केलेले स्नॅक्स खाणे बंद करा.
• जेवणापूर्वी आहारात फायबरचा (तंतुमय पदार्थांचा) समावेश करा.
• जेवणानंतर १० मिनिटे चाला.
• तुमची झोप सुधारा.

“हा मूळ कारणावर उपाय शोधण्याचा दृष्टिकोन आहे, निर्बंध घालण्याचा नाही (PCOD, प्रीडायबिटीज, फॅटी लिव्हर, उच्च रक्तदाब असलेल्यांसाठी हे अत्यंत महत्त्वाचे आहे),” असे त्या पुढे म्हणाल्या.

या दाव्यांमागे वैद्यकीय आणि वैज्ञानिक आधार किती?

ठाण्यातील केआयएमएस (KIMS) हॉस्पिटल्सच्या सल्लागार एंडोक्राइनोलॉजिस्ट, डॉ. सुकीर्ती मिश्रा यांच्या मते, या प्रशिक्षकाचा दावा सर्वसाधारणपणे अचूक आहे; परंतु त्याला महत्त्वाच्या वैद्यकीय संदर्भाची गरज आहे.

इन्सुलिनची उच्च पातळी युरिक ॲसिड वाढवू शकते का?

डॉ. मिश्रा सांगतात की, इन्सुलिन रेझिस्टन्स आणि युरिक ॲसिडच्या वाढत्या पातळीमध्ये थेट संबंध आहे.

“हे विधान बऱ्याच अंशी अचूक आहे, परंतु त्याला वैद्यकीय संदर्भाची गरज आहे. सतत वाढलेली इन्सुलिनची पातळी — विशेषतः इन्सुलिन रेझिस्टन्स, लठ्ठपणा किंवा टाईप २ मधुमेह असलेल्या लोकांमध्ये — मूत्रपिंडांची युरिक ॲसिड कार्यक्षमतेने बाहेर टाकण्याची क्षमता कमी करते. परिणामी, युरिक ॲसिड रक्तप्रवाहात जमा होते, ज्यामुळे हायपरयुरिसेमिया आणि गाउट (Gout) चा धोका वाढतो.”

तथापि, युरिक ॲसिडला केवळ एक चयापचय समस्या मानण्याबद्दल त्या सावधगिरीचा इशाराही देतात.

“वाढलेले युरिक ॲसिड ही एक बहुघटकीय (Multifactorial) स्थिती आहे. चयापचयातील बिघाड हे एक प्रमुख कारण असले, तरी आनुवंशिकता, मूत्रपिंडाचे कार्य, काही विशिष्ट औषधे आणि आहारातील घटक देखील यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. त्यामुळे याला केवळ प्रथिनांशी संबंधित समस्या मानण्याऐवजी, अनेक घटकांनी प्रभावित झालेली स्थिती म्हणून पाहणे अधिक योग्य ठरेल,” असे डॉ. मिश्रा स्पष्ट करतात.

यासाठी अंडी, चिकन आणि डाळी खरोख

रच जबाबदार आहेत का?

“हा सर्वात मोठा गैरसमज आहे. सर्वच प्रथिनयुक्त पदार्थ युरिक ॲसिडची पातळी वाढवत नाहीत,” असे डॉ. मिश्रा सांगतात.

त्या पुढे स्पष्ट करतात की अंडी, दुग्धजन्य पदार्थ आणि डाळींसहित बहुतांश वनस्पती-आधारित प्रथिने संतुलित आहाराचा भाग म्हणून योग्य प्रमाणात खाल्ली जाऊ शकतात. अनेक व्यक्तींसाठी योग्य प्रमाणात ‘लीन चिकन’चा (चरबी नसलेले चिकन) समावेश करणेही सुरक्षित ठरते.

याऐवजी, चयापचय आरोग्य बिघडवणाऱ्या घटकांवर अधिक लक्ष देण्याची गरज आहे:

• इन्सुलिन रेझिस्टन्स आणि लठ्ठपणा
• साखरेच्या पेयांचे अतिसेवन
• फ्रुक्टोजचे प्रमाण जास्त असलेले आणि अति-प्रक्रिया केलेले (Ultra-processed) पदार्थ
• त्याच वेळी, काही पदार्थांच्या बाबतीत अधिक सावधगिरी बाळगणे आवश्यक आहे:
• लाल मांस (Red meat), अवयवांचे मांस (Organ meat) आणि काही सी-फूड: यांचे सेवन मर्यादित ठेवावे किंवा टाळावे — विशेषतः ज्यांना वारंवार गाउटचा त्रास होतो.

उच्च युरिक ॲसिडच्या व्यवस्थापनासाठी सर्वोत्तम दीर्घकालीन उपाय

डॉ. मिश्रा यांच्या मते, युरिक ॲसिडवर उपचार करणे म्हणजे केवळ लॅब रिपोर्टमधील आकडे कमी करणे नव्हे, तर संपूर्ण चयापचय आरोग्य सुधारणे आवश्यक आहे.

• दीर्घकालीन उपायांसाठी त्यांनी खालील शिफारसी केल्या आहेत:
• शरीराचे निरोगी वजन राखणे.
• नियमित व्यायाम करणे.
• शरीरात पाण्याचे प्रमाण (Hydration) योग्य राखणे.
• मद्य आणि साखरयुक्त पेये टाळणे किंवा अत्यंत मर्यादित ठेवणे.
• जास्त प्युरिनयुक्त (High-purine) पदार्थांचे अतिरिक्त सेवन टाळणे.
• मधुमेह, लठ्ठपणा आणि उच्च रक्तदाब यांचे प्रभावीपणे व्यवस्थापन करणे.