वाढते वायूप्रदूषण, धूम्रपान, धूळकणांचा संपर्क आणि बदलती जीवनशैली यांचा थेट परिणाम फुफ्फुसांच्या आरोग्यावर होत आहे. श्वास घेण्यास त्रास, वारंवार खोकला, अॅलर्जी, दम्याचे झटके अशा समस्या वाढताना दिसतात. वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मते, औषधोपचारांबरोबर योग्य आहारही फुफ्फुसांच्या आरोग्यासाठी महत्त्वाची भूमिका बजावतो.
अस्थमा, स्लीप अॅण्ड अॅलर्जी तज्ज्ञ डॉ. नवीन कुमार यांच्या म्हणण्यानुसार, जीवनसत्त्व A, C आणि E युक्त फळे शरीरातील ऑक्सिडेटिव्ह ताण कमी करण्यात आणि फुफ्फुसांच्या पेशींचे संरक्षण करण्यात सहाय्यक ठरू शकतात.
अँटिऑक्सिडंटची भूमिका नेमकी काय? (Role of Antioxidants)
प्रदूषणामुळे शरीरात ‘फ्री रॅडिकल्स’ वाढतात. हे घटक पेशींना हानी पोहोचवतात. जीवनसत्त्व C आणि E हे प्रभावी अँटिऑक्सिडंट म्हणून कार्य करतात. ते पेशींवरील ऑक्सिडेटिव्ह डॅमेज कमी करण्यास मदत करतात. जीवनसत्त्व A श्वसनमार्गाच्या आतील आवरण (म्यूकोझल लाइनिंग) सुदृढ ठेवण्यासाठी उपयुक्त मानले जाते.
काही अभ्यासांमध्ये जीवनसत्त्व C चा पुरेसा पुरवठा फुफ्फुसांच्या ऊतकांच्या दुरुस्तीत मदत करू शकतो, तसेच Chronic Obstructive Pulmonary Disease चा धोका कमी करण्याशी संबंधित असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. तसेच, शरीरातील जीवनसत्त्व E चे योग्य प्रमाण प्रदूषणाचा परिणाम काही प्रमाणात कमी करू शकते, असे निरीक्षण नोंदवले गेले आहे.
जीवनसत्त्व C युक्त फळे (Vitamin C Rich Fruits)
आवळा, संत्री, लिंबूवर्गीय फळे, पेरू, टोमॅटो यांसारखी फळे जीवनसत्त्व C ने समृद्ध असतात. ही फळे सूज कमी करण्यास आणि रोगप्रतिकारशक्ती वाढविण्यास हातभार लावू शकतात. काही संशोधनांनुसार सिट्रस फळांतील जैवसक्रिय घटक श्वसनसंस्थेतील दाह कमी करण्यास सहाय्यभूत ठरू शकतात.
जीवनसत्त्व A युक्त फळे (Vitamin A Rich Fruits)
आंबा, पपई, जर्दाळू, चकोतरा आणि गोड भोपळा यांसारख्या फळांमध्ये जीवनसत्त्व A आढळते. या जीवनसत्त्वाची कमतरता असल्यास श्वसनमार्गातील पेशींमध्ये बदल होण्याची शक्यता व्यक्त केली जाते. त्यामुळे या घटकांचा संतुलित आहारात समावेश उपयुक्त ठरू शकतो.
जीवनसत्त्व E युक्त फळे (Vitamin E Rich Fruits)
अवोकाडो, जांभूळ, ब्लूबेरी, कीवी, खरबूज, टरबूज आदी फळांमध्ये जीवनसत्त्व E आढळते. हे जीवनसत्त्व पेशींचे संरक्षण करण्यास आणि दाह कमी करण्यास मदत करू शकते.
कोणासाठी विशेष लक्ष आवश्यक? (Who Should Be More Careful)
Tuberculosis, COPD, इंटरस्टिशियल लंग डिसीज (ILD) किंवा दमा यांसारख्या श्वसनविकारांनी त्रस्त रुग्णांनी आहारात बदल करण्यापूर्वी वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक आहे. सर्व फळे सर्वांना मानवतीलच असे नाही. अॅलर्जीची शक्यता तपासूनच त्यांचा समावेश करावा.
केवळ फळे पुरेशी नाहीत (Fruits Alone Are Not Enough)
तज्ज्ञ स्पष्ट करतात की, केवळ काही विशिष्ट फळे खाल्ल्याने गंभीर श्वसनविकार बरे होत नाहीत. संतुलित आहार, नियमित व्यायाम, धूम्रपान टाळणे, प्रदूषणापासून बचाव आणि डॉक्टरांनी दिलेल्या उपचारांचे पालन करणे हे घटक तितकेच महत्त्वाचे आहेत.
जीवनसत्त्व A, C आणि E युक्त फळांचा नियमित व संतुलित आहारात समावेश केल्यास फुफ्फुसांच्या आरोग्यास पूरक फायदा होऊ शकतो. मात्र, हे उपचारांचा पर्याय नसून पूरक घटक म्हणूनच पाहिले पाहिजे. वैयक्तिक आरोग्यस्थितीनुसार तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे.
