माधुरी दीक्षितचे पती डॉ. श्रीराम नेने सांगतात, कफाचा ‘हा’ रंग ठरू शकतो धोकादायक; स्वयंपाकघरातील ‘या’ पदार्थांनी करा बचाव!

सर्दी, फ्लू किंवा श्वसनसंस्थेतील संसर्ग झाल्यावर शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती सक्रिय होते. पांढऱ्या रक्तपेशी जंतूंशी लढण्यासाठी पुढे सरसावतात. या प्रक्रियेत निर्माण होणाऱ्या रासायनिक अभिक्रियांमुळे कफाचा रंग बदलू शकतो. प्रदूषण, धूळ, धूम्रपान किंवा सायनसचा संसर्ग यांसारख्या कारणांनीही कफ दाट आणि रंगीत होऊ शकतो. अनेकदा हा बदल काही दिवसांत आपोआप सुधारतो. मात्र, दहा दिवसांहून अधिक काळ खोकला, ताप आणि दाट कफ कायम राहिला तर त्वरित वैद्यकीय सल्ला घेणे आवश्यक ठरते. कफात रक्त दिसल्यास तर विलंब न करता तपासणी करणे अत्यावश्यक आहे.

डॉ. नेने यांनी बचावासाठी काही साधे उपाय सुचवले आहेत. आहारात आलं-लसूण यांचा समावेश करा, पुरेसे पाणी प्या, सूप व काढे घ्या आणि घरातील हवा स्वच्छ ठेवा. धूम्रपान टाळणे आणि प्रदूषणापासून संरक्षण करणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. योग्य काळजी घेतल्यास श्वसनसंस्थेचे आरोग्य चांगले राखता येते. डॉ. नेने यांनी कफाच्या रंगाबाबत महत्त्वपूर्ण माहिती दिली आहे. विशेषतः हिरव्या रंगाच्या कफाकडे दुर्लक्ष करू नका, असा त्यांचा इशारा आहे.

हिरवा कफ म्हणजे नेमके काय?

डॉ. नेने यांच्या मते, कफ हा शरीरातील संसर्गाशी लढण्याची प्रक्रिया दर्शवणारा द्रव आहे. जेव्हा शरीरात जंतुसंसर्ग (बॅक्टेरियल इन्फेक्शन) किंवा श्वसनसंस्थेचा तीव्र संसर्ग होतो, तेव्हा पांढऱ्या रक्तपेशी मोठ्या प्रमाणावर त्या जंतूंशी लढण्यासाठी सक्रिय होतात. या प्रक्रियेदरम्यान विशिष्ट प्रथिने आणि एन्झाइम यांच्या संयोगाने कफाचा रंग हिरवट होऊ शकतो, म्हणूनच हिरवा कफ हा शरीरातील संसर्गाचा संकेत मानला जातो.

काही वेळा क्षयरोग (टीबी) असलेल्या रुग्णांमध्येही हिरव्या रंगाचा कफ दिसून येतो, त्यामुळे हा रंग केवळ साध्या सर्दीपुरता मर्यादित नसून गंभीर आजाराचेही द्योतक असू शकतो.

हिरवा कफ का तयार होतो?

हिरव्या कफामागे अनेक कारणे असू शकतात. साधी सर्दी किंवा फ्लू यामुळेही सुरुवातीला पिवळसर किंवा हिरवट कफ येऊ शकतो. मात्र, जंतुसंसर्ग झाल्यास त्याची तीव्रता वाढू शकते. याशिवाय प्रदूषण, धूळ-मातीचा सतत संपर्क, तसेच धूम्रपानाची सवय यामुळेही श्वसनमार्गात दाह निर्माण होऊन हिरवा कफ तयार होतो. सायनसचा संसर्ग असल्यासही अशीच लक्षणे दिसतात.

किती धोकादायक आहे?

हिरवा कफ दिसला म्हणजे नेहमीच गंभीर आजार आहे असे नाही. अनेक वेळा शरीर स्वतःच संसर्गावर मात करते आणि काही दिवसांत कफाचा रंग सामान्य होतो. परंतु, जर दहा दिवसांपेक्षा जास्त काळ खोकला, हिरवा कफ आणि त्यासोबत ताप असेल तर हे गंभीर संकेत ठरू शकतात. विशेषतः कफात रक्त दिसल्यास त्वरित वैद्यकीय तपासणी करणे आवश्यक आहे.

बचावाचे उपाय

डॉ. नेने यांनी काही सोपे पण प्रभावी उपाय सांगितले आहेत. आहारात आलं-लसूण यांसारख्या दाहशामक घटकांचा समावेश करा. उष्ण, मसालेदार पण संतुलित आहार घ्या. पुरेसे पाणी प्या; सूप, काढे किंवा ताजे फळांचे रस यांमुळे शरीरातील द्रवपातळी टिकून राहते. घरातील हवा शुद्ध ठेवण्यासाठी एअर प्युरिफायरचा वापर करणेही उपयुक्त ठरते. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे धूम्रपान टाळा आणि प्रदूषणापासून स्वतःचे रक्षण करा.

डॉक्टरांकडे कधी जावे?

जर हिरवा कफ दहा दिवसांहून अधिक काळ टिकून राहिला, ताप वाढत गेला किंवा श्वास घेण्यास त्रास झाला तर विलंब न लावता डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. वेळेवर निदान झाल्यास गंभीर गुंतागूंत टाळता येते.

शेवटी एक महत्त्वाचा मुद्दा कफाचा रंग हा शरीराच्या आत काय चालले आहे याचा सूचक असतो. पांढरा, पिवळा, हिरवा किंवा रक्तमिश्रित प्रत्येक रंग वेगवेगळा संकेत देतो; म्हणूनच कफाच्या रंगाकडे दुर्लक्ष करू नका, तो तुमच्या आरोग्याचा निःशब्द इशारा असू शकतो.