Pink Salt VS Regular Salt: मीठ हा आपल्या दैनंदिन आहारातील महत्त्वाचा घटक आहे. अन्नाला चव देण्याबरोबरच शरीरातील द्रवपदार्थांचे संतुलन राखणे, मज्जासंस्था व स्नायूंचे कार्य सुरळीत ठेवणे यांसाठी त्यातील सोडियम आवश्यक असते. मात्र, मिठाचे प्रमाण योग्य असणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. जास्त मीठ खाल्ल्यास उच्च रक्तदाब, हृदयविकार आणि मूत्रपिंडांवरील ताण वाढण्याचा धोका वाढू शकतो. त्यामुळे स्वयंपाकात मीठ मर्यादित प्रमाणात वापरणे, तसेच पॅकेज्ड आणि प्रक्रिया केलेल्या अन्नपदार्थांमधील अतिरिक्त मिठाचे सेवन कमी करणे आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरते. संतुलित आहारासोबत योग्य प्रमाणात मिठाचा वापर केल्यास शरीराचे कार्य सुरळीत राहण्यास मदत होते.
कोणते मीठ सर्वोत्तम आहे, हा प्रश्न वरवर पाहता साधा वाटू शकतो; पण त्यात आरोग्याविषयी एक मोठी चिंता दडलेली आहे. गुलाबी मीठ, सैंधव मीठ किंवा ‘शुद्ध मीठ’ म्हणून ओळखले जाणारे इतर पर्याय अनेक भारतीय घरांमध्ये अधिकाधिक लोकप्रिय होत आहेत. ते अधिक नैसर्गिक आणि म्हणूनच अधिक आरोग्यदायी आहेत, असा लोकांचा विश्वास आहे. पण, हे खरंच आहे का?
मीठ केवळ चवीसाठीच नसते, तर ते शरीरासाठी एक गरज आहे. भारतीय स्वयंपाकघरात आपण मिठाला गृहीत धरतो. मीठ केवळ चवच वाढवत नाही. ते आपल्या शरीरातील अनेक महत्त्वाच्या कार्यांमध्ये, विशेषतः थायरॉईड संप्रेरकांशी संबंधित आहे. थायरॉईडच्या योग्य कार्यासाठी शरीराला आयोडीनची गरज असते आणि आयोडीनचा सर्वांत सामान्य स्रोत म्हणजे आयोडीनयुक्त मीठ.
गुलाबी मीठ दिसायला सुंदर; पण फायदे मर्यादित
गुलाबी मीठ (हिमालयीन पिंक सॉल्ट) हे नैसर्गिकरीत्या खनिजयुक्त मीठ मानले जाते. त्यामध्ये सोडियम क्लोराईडसह पोटॅशियम, मॅग्नेशियम, कॅल्शियम व लोह यांसारखी सूक्ष्म खनिजे अल्प प्रमाणात आढळतात. त्यामुळे अनेक जण ते नियमित आहारात वापरतात. काही लोकांच्या मते, गुलाबी मीठ अन्नाची चव वाढवते आणि ते कमी प्रक्रियायुक्त असल्यामुळे त्याला प्राधान्य दिले जाते. मात्र, त्यात अतिरिक्त खनिजांचे प्रमाण खूप कमी असल्याने त्यातून लक्षणीय आरोग्यदायी फायदे मिळतात, असे ठोस वैज्ञानिक पुरावे उपलब्ध नाहीत. त्यामुळे गुलाबी मीठ हे साध्या मिठापेक्षा आरोग्यासाठी निश्चितच अधिक फायदेशीर आहे, असा निष्कर्ष काढता येत नाही. कोणतेही मीठ वापरले तरी त्याचे प्रमाण मर्यादित ठेवणे आणि शक्य असल्यास आयोडीनची गरज इतर स्रोतांतून किंवा आयोडीनयुक्त मिठातून पूर्ण करणे महत्त्वाचे आहे.
साधे मीठ
साधे आयोडीनयुक्त मीठ हे भारतीय आहारातील अत्यावश्यक घटक असून, शरीराच्या अनेक महत्त्वाच्या कार्यांसाठी आवश्यक आहे. त्यातील सोडियम शरीरातील द्रवपदार्थांचे संतुलन राखणे, मज्जासंस्था आणि स्नायूंचे कार्य सुरळीत ठेवणे यांसाठी मदत करते. तसेच आयोडीनयुक्त मीठ हे थायरॉईड ग्रंथीच्या योग्य कार्यासाठी आवश्यक असलेल्या आयोडीनचा महत्त्वाचा स्रोत आहे. पुरेशा प्रमाणात आयोडीन मिळाल्यास थायरॉईड संप्रेरकांची निर्मिती सुरळीत होते, ज्याच्या शरीराची वाढ, मेंदूचा विकास आणि चयापचयावर सकारात्मक परिणाम होतो. मात्र, मिठाचे प्रमाण जास्त झाल्यास उच्च रक्तदाब, हृदयविकार आणि मूत्रपिंडांवरील ताण हे त्रास वाढू शकतात. त्यामुळे आरोग्याच्या दृष्टीने आयोडीनयुक्त साधे मीठ मर्यादित प्रमाणात वापरणे हा सर्वोत्तम पर्याय मानला जातो.
गुलाबी मीठ की साधे मीठ?
गुलाबी मीठ आणि साधे मीठ या दोन्हींमधील मुख्य घटक सोडियम क्लोराईडच असतो. गुलाबी मिठामध्ये पोटॅशियम, मॅग्नेशियम व लोह यांसारखी काही सूक्ष्म खनिजे अल्प प्रमाणात असतात, ज्यामुळे त्याला गुलाबी रंग मिळतो. मात्र, ही खनिजे इतक्या कमी प्रमाणात असतात की, त्यांच्यामुळे विशेष आरोग्यदायी फायदा होतो, असे ठोस वैज्ञानिक पुरावे उपलब्ध नाहीत. दुसरीकडे साधे आयोडीनयुक्त मीठ हा आयोडीनचा महत्त्वाचा स्रोत आहे, जो थायरॉईडच्या योग्य कार्यासाठी आवश्यक असतो. त्यामुळे बहुतांश लोकांसाठी आयोडीनयुक्त साधे मीठ हा अधिक योग्य पर्याय मानला जातो. कोणतेही मीठ वापरले तरी त्याचे प्रमाण मर्यादित ठेवणे हेच चांगल्या आरोग्याचे महत्त्वाचे सूत्र आहे.
योग्य मार्ग कोणता?
आयोडीनची गरज भागवण्यासाठी स्वयंपाकात आयोडाइज्ड मीठ वापरण्याची शिफारस पोषण तज्ज्ञ करतात. चव आणि इलेक्ट्रोलाइट्ससाठी सेल्टिक किंवा गुलाबी मीठ सॅलड किंवा लिंबू सरबतामध्ये मर्यादित प्रमाणात वापरले जाऊ शकते. सुंदर पॅकेजिंग किंवा ट्रेंड्सच्या मागे लागून शरीराच्या मूलभूत गरजांकडे दुर्लक्ष करू नका.
