Sleep Paralysis: बऱ्याचदा, जेव्हा तुम्ही रात्रीच्या शांततेत अचानक जागे होता तेव्हा तुम्हाला असे वाटते की तुमचे शरीर पूर्णपणे दगडासारखे झाले आहे. तुम्हाला ओरडायचे आहे, हातपाय हलवायचे आहेत, पण असे वाटते की तुमचे शरीर तुमची साथ देत नाही. शतकानुशतके, लोक याला एखाद्या वाईट शक्तीचा हल्ला मानत आले आहेत. मात्र विज्ञानाच्या भाषेत या विचित्र अनुभवाला ‘स्लीप पॅरालिसिस’ म्हणतात. ही अशी स्थिती आहे ज्यामध्ये मेंदू जागृत होतो, मात्र शरीराचे स्नायू गाढ झोपेत राहतात. स्लीप पॅरालिसिस ही एख सामान्य समस्या आहे. झोपेच्या समस्या असलेल्या लोकांमध्ये स्लीप पॅरालिसिस जास्त प्रमाणात आढळतो.
जेव्हा आपण स्वप्न पाहतो तेव्हा आपला मेंदू आपल्या शरीराला “पॅरालाइझ” करतो जेणेकरून आपल्याला प्रत्यक्षात आपले अवयव हलवता येणार नाहीत. हे आपल्याला स्वप्नात जे दिसते ते दाखवण्यापासून रोखण्यासाठी असते (उदा. स्वप्नात धावणे, पण नंतर बेडवर लाथ मारणे), जागे होणे आणि झोपेतील संतुलन बिघडले की स्लीप पॅरालिसिस होणे.
झोपेत भीती का जाणवतो?
या विषयावर ओडिशातील एका खाजगी रुग्णालयाचे डॉ. रवी कुशवाह यांनी काही गोष्टी सांगितल्या आहेत. त्यांनी स्पष्ट केले की झोपेच्या पक्षाघातादरम्यान भ्रम खूप सामान्य असतात. जेव्हा एखादी व्यक्ती जागी होते पण हालचाल करू शकत नाही तेव्हा त्याचा मेंदू “फाइट किंवा फ्लाइट मोड” या स्थितीत जातो. अति भीतीमुळे मेंदूला आजूबाजूच्या सावल्या मानवी आकृत्या म्हणून समजू लागतो. छातीत प्रचंड दाबाची भावना श्वसन स्नायूंच्या तात्पुरत्या शिथिलतेमुळे होते.
झोपेच्या पक्षाघाताची मुख्य कारणे कोणती आहेत?
डॉ. रवी कुशवाह यांच्या मते, या स्थितीची मुख्य कारणे म्हणजे झोपेचा अभाव आणि अनियमित झोपेचे चक्र. जास्त ताण, मानसिक चिंता, पाठीवर झोपणे आणि काही औषधे घेणे यामुळे ही स्थिती आणखी वाढू शकते. जर तुम्ही शिफ्टमध्ये काम करत असाल किंवा तुमच्या झोपेचे वेळापत्रक दररोज बदलत असेल, तर मेंदू-शरीर समन्वय बिघडण्याची शक्यता जास्त असते. त्यामुळे झोपेच्या पक्षाघाताचे प्रमाण वाढते.
