हिरव्या, लाल आणि जांभळ्या; भाज्यांच्या रंगानुसार शरीराला होतात फायदे, दूर होतील आरोग्याच्या समस्या

अनेक अभ्यासातून असे सिद्ध झाले आहे की, वेगवेगळ्या रंगांची फळे आणि भाज्या खाल्ल्याने शरीराची प्रतिकारशक्ती, त्वचा, डोळे आणि पचनक्रिया सुधारते. तर कोणत्या रंगांच्या भाज्यांचा कोणत्या शरीराच्या अवयवासाठी फायदा होतो याबद्दल जाणून घेऊयात…

हिरव्या भाज्या

पालक आणि ब्रोकोलीसारख्या हिरव्या भाज्यांमधून अनेक आवश्यक जीवनसत्त्वे, खनिजे आणि वनस्पतीजन्य संयुगे मिळतात. त्यांचा नियमित आहारात समावेश केला जाऊ शकतो. पालक आणि ब्रोकोलीसारख्या हिरव्या भाज्या आरोग्यासाठी खूप फायदेशीर आहेत. कारण – त्यात फोलेट, व्हिटॅमिन के, ल्युटीन आणि सल्फोराफेन यांसारखी महत्त्वाची पोषक तत्वे असतात, जी आपल्या आरोग्यासाठी अत्यंत फायदेशीर आहेत. २०१८ मधील रश युनिव्हर्सिटीच्या अभ्यासानुसार, रोज हिरव्या पालेभाज्या खाल्ल्याने स्मरणशक्ती आणि विचार करण्याची क्षमता कमी होण्याचा वेग कमी होऊ शकतो. अभ्यासात ही क्षमता सुमारे ११ वर्षांनी तरुण व्यक्तींसारखी असल्याचे आढळले. त्यामुळे हिरव्या भाज्यांचे दररोज सेवन केल्याने अकाली वृद्धत्व टाळण्यास मदत होते. पालक, मेथी, मोहरी आणि ब्रोकोली यांसारख्या हिरव्या पालेभाज्यांचे नियमित सेवन केल्याने कर्करोग, विशेषतः मोठ्या आतड्याचा कर्करोग, टाईप २ मधुमेह, पक्षाघात, उच्च रक्तदाब आणि हृदयविकाराचा झटका यांसारख्या जीवघेण्या धोक्यांपासून शरीराचे संरक्षण होते.

नारंगी भाज्या

गाजर आणि भोपळ्यासारख्या नारंगी भाज्यांमध्ये कॅरोटीनॉइड्स असतात. गाजरातील बीटा-कॅरोटीनचे शरीरात व्हिटॅमिन ए मध्ये रूपांतर होऊ शकते. नारंगी भाज्यांमध्ये बीटा-कॅरोटीन असते, जे व्हिटॅमिन ए चा पूर्वसूचक आहे आणि निरोगी रोगप्रतिकारशक्ती राखण्यास मदत करते. अमेरिकन जर्नल ऑफ क्लिनिकल न्यूट्रिशन (२०२१) नुसार, कॅरोटीनॉइड्सने समृद्ध आहार तुमच्या डोळ्यांचे रक्षण करतो, मॅक्युलर डिजेनेरेशनला प्रतिबंध करतो आणि शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती मजबूत करतो. गाजर, भोपळा, रताळे आणि पिवळ्या व नारंगी ढोबळ्या मिरच्या यांसारख्या भाज्यांचे नियमित सेवन केल्याने रातांधळेपणा आणि मॅक्युलर डिजेनेरेशन (अंधत्व), मोठ्या आतड्याचा आणि फुफ्फुसांचा कर्करोग, कोरोनरी आर्टरी डिसीज (हृदयरोग) आणि कमकुवत रोगप्रतिकारशक्तीमुळे होणाऱ्या गंभीर संसर्गांपासून शरीराचे संरक्षण होते.

लाल भाज्या

टोमॅटो आणि लाल मिरच्या यांसारख्या भाज्यांमध्येही पोषक तत्वे भरपूर प्रमाणात असतात. टोमॅटोमध्ये लायकोपीनसारखे वनस्पतीजन्य घटक असतात. क्रिटिकल रिव्ह्यूज इन फूड सायन्स अँड न्यूट्रिशन (२०२२) मधील एका मेटा-ॲनालिसिसमध्ये असे आढळून आले आहे की, टोमॅटोमधील लायकोपीन प्रोस्टेट कर्करोगाचा धोका १५ ते २० टक्क्यांनी कमी करतो आणि धमन्यांमध्ये गुठळ्या होण्यापासून रोखून हृदयविकाराच्या झटक्याचा धोका कमी करते. टोमॅटो, लाल ढोबळी मिरची, बीट आणि लाल मुळा यांसारख्या लाल भाज्यांचे सेवन केल्याने प्रोस्टेट, कोलन आणि स्तनाचा कर्करोग, उच्च रक्तदाब, एथेरोस्क्लेरोसिस (धमन्या कठीण होणे) आणि हृदयविकाराचा झटका यांसारख्या हृदय व रक्तवाहिन्यांसंबंधीच्या आजारांपासून शरीराचे संरक्षण होते.

जांभळ्या भाज्या

वांगी आणि जांभळ्या कोबीसारख्या भाज्यांमध्ये अँथोसायनिन नावाचे वनस्पती रंगद्रव्य असते. जांभळ्या भाज्यांमध्ये अँथोसायनिन असते. ॲडव्हान्सेस इन न्यूट्रिशन (२०२०) च्या अहवालानुसार, अँथोसायनिन हे एक शक्तिशाली अँटिऑक्सिडेंट आहे जे टाइप २ मधुमेह आणि रक्तवाहिन्यांची सूज (व्हॅस्क्युलर इन्फ्लेमेशन) नियंत्रित करण्यास मदत करते. वांगी, जांभळी कोबी, जांभळे गाजर आणि जांभळे रताळे यांसारख्या भाज्यांचे सेवन केल्याने अल्झायमर रोग, टाइप २ मधुमेह, यकृताचे आजार आणि अनेक प्रकारचे कर्करोग, विशेषतः कोलन कर्करोगापासून शरीराचे संरक्षण होते. अँथोसायनिन, जे या भाज्यांमधील सर्वात शक्तिशाली अँटिऑक्सिडंट आहे, ते मेंदूच्या पेशींची दुरुस्ती करते, धमन्यांमधील दाह कमी करून उच्च रक्तदाब नियंत्रित करते आणि इन्सुलिन प्रतिरोध कमी करून रक्तातील साखरेची पातळी संतुलित राखण्यास अत्यंत उपयुक्त ठरते.

पांढऱ्या भाज्या

फुलकोबी, कांदा, लसूण, मुळा आणि मशरूम यांसारख्या पांढऱ्या भाज्यांचाही आहारात समावेश करणे फायदेशीर ठरू शकते. त्यामुळे फक्त हिरव्या भाज्या न खाता वेगवेगळ्या रंगांच्या भाज्या खाण्याचा प्रयत्न करा. पांढऱ्या भाज्यांमध्ये ॲलिसिन, क्वेरसेटिन आणि ग्लुकोसिनोलेट्स यांसारखी नैसर्गिक संयुगे आढळतात. ही संयुगे शरीराच्या नैसर्गिक संरक्षण यंत्रणेला आणि आतड्यांच्या आरोग्याला मदत करू शकतात. काही संशोधनानुसार, या भाज्यांमधील सल्फरयुक्त संयुगे शरीरातील काही हानिकारक घटकांचे विघटन आणि बाहेर टाकण्याच्या प्रक्रियेला मदत करू शकतात. त्यामुळे फुलकोबी, कांदा, लसूण, मशरूम आणि सलगम यांसारख्या भाज्यांचा संतुलित आहारात नियमित समावेश करणे चांगले.