White Butter vs Yellow Butter: घरच्या घरी दुधाच्या सायीतून तयार केलेले पांढरे लोणी म्हणजेच मक्खन भारतीय आहारातील पारंपरिक पदार्थ आहे. ताजे, मऊ आणि क्रीमी लोणी पराठा, भाकरी, पोळी किंवा इतर पदार्थांसोबत खाण्याची पद्धत अनेक घरांमध्ये आजही आहे. चव वाढवण्यासोबतच योग्य प्रमाणात खाल्ल्यास पांढऱ्या लोण्यात काही पोषक घटकही मिळतात. मात्र लोण्यात चरबी आणि कॅलरीज मोठ्या प्रमाणात असतात, त्यामुळे ‘आरोग्यदायी आहे’ म्हणून भरपूर खाणेही योग्य नाही. संतुलित आहाराचा भाग म्हणून मर्यादित प्रमाणात सेवन करणे महत्त्वाचे आहे.
सांधे आणि हाडांसाठी ठरू शकते उपयुक्त
लोण्यात असलेले फॅट शरीराला ऊर्जा देण्यास मदत करते. काही चरबीयुक्त जीवनसत्त्वांचे शोषण होण्यासाठीही आहारातील फॅट आवश्यक असते. त्यामुळे संतुलित आहारात मर्यादित प्रमाणात लोण्याचा समावेश केला जाऊ शकतो.
पचनासाठी फायदेशीर?
पांढऱ्या लोण्यात काही शॉर्ट-चेन फॅटी अॅसिड्स असतात. मात्र लोणी थेट ‘पचन सुधारते’ किंवा आतड्यांतील चांगले जिवाणू वाढवते, असा ठोस दावा करण्यापूर्वी सावध राहणे आवश्यक आहे. प्रमाणात सेवन हा इथे महत्त्वाचा मुद्दा आहे.
त्वचा आणि केसांसाठी पोषक घटक
लोण्यात व्हिटॅमिन ए सारखे फॅट-सोल्युबल व्हिटॅमिन्स मिळू शकतात. ही व्हिटॅमिन्स त्वचा आणि शरीराच्या विविध कार्यांसाठी महत्त्वाची आहेत. मात्र फक्त लोणी खाल्ल्याने त्वचा चमकदार किंवा केस मजबूत होतील, असे समजणे योग्य नाही.
शरीराला ऊर्जा मिळण्यास मदत
लोण्यात चरबीचे प्रमाण जास्त असल्यामुळे ते ऊर्जेचा दाट स्रोत आहे. थोड्या प्रमाणात लोणी खाल्ल्याने आहारातील कॅलरी आणि तृप्ती वाढू शकते. मात्र वजन कमी करण्याचा प्रयत्न करणाऱ्यांनी प्रमाणावर विशेष लक्ष द्यावे.
हाडांच्या आरोग्यासाठी काही पोषक घटक
लोण्यात काही प्रमाणात फॅट-सोल्युबल व्हिटॅमिन्स असतात. मात्र हाडांसाठी आवश्यक कॅल्शियम आणि व्हिटॅमिन डी मिळवण्यासाठी केवळ लोण्यावर अवलंबून राहणे योग्य नाही. दूध, दही, पनीर, कडधान्ये आणि इतर पोषक पदार्थांचा आहारात समावेश आवश्यक आहे.
घरचे लोणी असल्याचा मोठा फायदा
घरी बनवलेल्या लोण्यात मीठ, रंग किंवा इतर घटक किती वापरायचे यावर नियंत्रण ठेवता येते. त्यामुळे बाजारातील प्रक्रिया केलेल्या उत्पादनांच्या तुलनेत घरगुती लोण्यामध्ये काय आहे, हे अधिक सहजपणे समजते. मात्र स्वच्छता आणि योग्य स्टोरेज तितकंच महत्त्वाचं आहे.
किती खावे?
पांढरे लोणी पौष्टिक घटक देऊ शकते, पण त्यात सॅच्युरेटेड फॅट आणि कॅलरीजही जास्त असतात. त्यामुळे हार्ट अटॅक , उच्च कोलेस्ट्रॉल, वजन वाढणे किंवा इतर आहाराशी संबंधित समस्या असणाऱ्यांनी आहारतज्ज्ञ/डॉक्टरांच्या सल्ल्यानुसार प्रमाण ठरवावे. घरचं पांढरं लोणी पूर्णपणे टाळण्याची गरज नाही; पण ‘थोडं खा, संतुलित खा’ हा नियम पाळणे अधिक योग्य ठरते.
