पडसाद : काळच भवितव्य ठरवेल

चित्र, शिल्प संवाद साधतात…

‘लोकरंग’मधील (१ फेब्रुवारी) अरुंधती देवस्थळे यांचे ‘जादूई दिवस’ या सदरातील ‘खुदा बंदे से पूछे…’ हा लेख वाचला. सतीश गुजराल किंवा त्यांच्या सखी किरण यांच्याशी माझी कधी प्रत्यक्ष भेट झाली नाही. पण या लेखातले एक वाक्य मनोमन पटले- ‘‘चित्र तुमच्याशी बोलत असते. ते तुम्हाला काही तरी सांगू पाहत असते.’’ वेळ मिळाला की जहांगीर आर्ट गॅलरीत विरंगुळा म्हणून फेरफटका मारणे हा माझा एक छंद होता. असाच एकदा चित्रे पाहात असताना एक व्यक्ती माझ्या शेजारी येऊन उभी राहिली. मी एक चित्र पाहून पुढे सरकत असताना त्या व्यक्तीने मला हटकलं आणि विचारलं, ‘‘बस इतकंच! काय कळलं हे चित्र बघून?’’ मी म्हटलं, ‘‘छान आहे.’’ ती व्यक्ती मला म्हणाली, ‘‘मुळीच नाही, हे चित्र अर्धवट आहे, प्रदर्शनाच्या डेडलाइनमुळे, घाईघाईने ते तयार करून इथे मांडलेले आहे, म्हणून ते चित्र त्याच्या जन्मदात्याला शिव्या देतंय!’’ बापरे! मी सर्दच झालो. ‘‘‘ते चित्र एवढं काही बोलतंय?’’ ‘‘हं!’’ असा सुस्कारा सोडून ती व्यक्ती निघून गेली. मला प्रश्न पडला- ‘‘कदाचित ती व्यक्ती त्या चित्राचा चित्रकार तर नसेल?’’ पण त्या दिवसापासून प्रदर्शनातील प्रत्येक चित्र, शिल्प शांतपणे, थंडपणे त्या कलाकृतीशी तादात्म्य पावत, एकरूप होऊन पाहण्याचा एक वेगळाच छंद मला जडला आणि खरंच सांगतो, अलीकडे प्रत्येक चित्र, शिल्प माझ्याशी बोलतानाची मला अनुभूती होते. एक पुतळा असाच माझ्याशी बोलला, त्याची व्यथा ही होती की, त्याला उभारून आज पन्नास वर्षे झाली होती, लोक आता तो पुतळा कोणाचा आहे, हेही विसरले होते. त्या पुतळ्याला स्वत:ची ओळख हवी होती. मी प्रयत्नपूर्वक त्या पुतळ्याखाली त्याचा नामपट लावून घेतला; आणि काय सांगू नंतर परत एकदा त्याला पाहताना तो पुतळा माझ्याकडे पाहून समाधानाने चक्क हसला. तुम्ही भास म्हणा हवं तर, पण मी मात्र त्याला, त्या शिल्पाचा माझ्याशी झालेला संवादच समजतो.

– ॲड. एम. आर. सबनीस, मुंबई

शोकांतिकेची सुखांतिका

‘लोकरंग’मधील (१ फेब्रुवारी) अरुंधती देवस्थळे यांचे ‘जादूई दिवस’ या सदरातील ‘खुदा बंदे से पूछे…’ हा लेख वाचला. सतीश गुजराल यांनी जीवनाची सुखांतिका केली आणि स्वत:च्या आयुष्याचं शिल्प घडवलं. वयाच्या आठव्या वर्षी मोठ्या आजारामुळे त्यांची श्रवणशक्ती कमी होत पूर्णपणे गेली, इतकंच नव्हे तर वाचा हरवली; परंतु यावर त्यांनी झुंज देऊन एक उत्तम कलाकार म्हणून नाव उज्ज्वल केलं. जाळीदार भिंती, प्रकाश आणि हिरवाईचं नेत्रसुख देणार्‍या विटांनी बांधलेल्या बेल्जियन दूतावासासारख्या वास्तू पाहिल्यानंतर त्यांची सर्जनशीलता दिसून येते. तसेच त्यांच्या घराण्यातील नाती घट्ट आहेत हे वाचून मनाला खूप आनंद वाटला. नियतीसमोर हार न मानता असामान्य मनोबलानं शोकांतिकेची सुखांतिका केली.

– उज्ज्वला मालाडकर, पुणे

माहितीपूर्ण लेख

‘लोकरंग’मधील (८ फेब्रुवारी) ‘माझा खोकला जात का नाही?’ हा डॉ. अनुश्री वर्तक यांचा लेख वाचनीय व माहितीपूर्ण होता. लेख वाचून ‘सुंठी वाचून खोकला गेला’ या म्हणीची आठवण झाली. पूर्वी खोकला बरेच दिवस राहिला की टीबी (क्षयरोग)चे लक्षण असा समज करून वैद्यकीय चाचण्या केल्या जात. कोविडची साथ येऊन गेल्यापासून मात्र खोकल्याची अनेक कारणे पुढे येऊ लागली. खोकल्याचे मूळ कारण घसा नसून पोट आहे, तसेच खोकला हा आजार नसून, ते लक्षण आहे, म्हणून मुखद्वार व गुदद्वार या दोन दरवाज्यांवर पहारा ठेवणे हा उत्तम उपाय आहे. पण टीव्ही व जाहिरातीत मात्र लक्षणावरची औषधे (गोळ्या, काढे) सुचवतात. हल्ली जरा कुठे सर्दी, पडसं, ताप, खोकला आला की ‘व्हायरल इन्फेक्शन’चे निदान करून गरज नसताना ॲन्टिबायोटिक्सचा (१० गोळ्यांची स्ट्रीप असते म्हणून) पाच दिवसांचा कोर्स करायला सांगतात. शरीरातील प्रतिकार शक्तीला वावच देत नाही. खोकला लपवता येत नाही, एवढं
मात्र खरं.

– श्रीनिवास स. डोंगरे. मुंबई

अन्य पॅथींचा द्वेष नको

‘लोकरंग’मधील (८ फेब्रुवारी) ‘माझा खोकला जात का नाही?’ हा डॉ. अनुश्री वर्तक यांचा लेख वाचला. या लेखात अत्यंत बारकाईने सध्याच्या खोकल्याची कारणे आणि उपायांचा आढावा घेतला आहे. या लेखामुळे निश्चितच नागरिकांना योग्य निर्णय घेताना मदत होईल. परंतु हे सर्व लिहिताना इतर वैद्यकशास्त्रांना मात्र खालच्या भाषेत वर्णित करून आपला पूर्वग्रहदूषित मानस लपवता आला नाही असे वाटते. थोडे पुढे जाऊन त्यांनी ॲलोपथीवरचा लोकांचा विश्वास का कमी झाला याचेपण वर्णन केले आहेच, पण त्यात विनाकारण गोमूत्र शिंपडणे अशी वाक्ये पेरून ठरावीक शास्त्र आणि त्याचे अनुयायी यांना संकोच वाटावा अशी व्यवस्था केली आहे. असो, असा शास्त्राचा द्वेषसुद्धा व्याधींना कारणीभूत असतो. ज्ञानाचा अहंकार द्वेषाला कारणीभूत ठरू नये. कॅन्सर उपचारबद्दल पुढे लिहिताना फक्त आधुनिक वैद्यक कॅन्सर बरा करू शकते हा त्यांचा दावा तर जागतिक दर्जाचे कॅन्सरतज्ज्ञ सहज खोडून टाकतील असा आहे. ‘इतर पॅथींची औषधे याबद्दल न बोललेले बरे…’ असे लिहिणे बरे नव्हे.

– डॉ. प्रमोद शांताबाई राजेंद्र पाटील, लातूर.

आता मास्कदेखील गरजेचा होईल

‘लोकरंग’मधील (८ फेब्रुवारी) ‘माझा खोकला जात का नाही?’ हा डॉ. अनुश्री वर्तक यांचा लेख वाचला. ज्या खोकल्याचे आक्रमण आज झाले आहे त्याला जबाबदार अर्थातच आजची जीवनशैली जशी कारणीभूत आहे, तशीच नको ते खाद्यपदार्थ, पेयपान, धूम्रपान असेल किंवा व्यसनीपणामुळेदेखील याच खोकल्याचा प्रादुर्भाव वाढत चालला आहे. सर्दी आणि खोकला हे संसर्गजन्य आजार आहेत आणि त्यापासून मुक्ती जरी नसली तरी शहरी भागात मास्क लावण्याची गरज निर्माण झाली आहे. कारण वाढते प्रदूषण आणि अगदी नळाद्वारे येणारे पाणीही सध्या दूषित झालेले आहे. आता बाहेरून शुद्ध पाण्याचे पाच ते दहा लिटरचे कॅन आणण्याचे प्रमाण वाढले आहे. कारण पाणी आणि मंडईत मिळणारी भाजीही स्वच्छ पाण्याने धुऊन खावी लागत आहे. खोकला का जात नाही, कित्येक औषधे घेऊनदेखील जात नाही याची खरी कारणे सध्या तरी हीच आहेत. पण करोनाचे भय मात्र खोकल्यानेदेखील कायमस्वरूपी ठेवले आहे. इथून पुढे मास्क लावणेदेखील शहरी भागात गरजेचे होणार आहे. कारण दिल्लीपासून मुंबईपर्यंत आणि तिथून पुढे तर पुणे ते इतरत्र प्रदूषणाची समस्या म्हणून मास्क गरजेचा होईल.

– सुनील समडोळीकर, कोल्हापूर</strong>