निळ्या, हिरव्या, पांढऱ्या रंगाचीही हळद असते ? पश्चिम घाट, हिमालय, ईशान्येत आढळते रंगीबेरंगी हळद

देशात फक्त पिवळ्या आणि आंबे हळदीचेच व्यावसायिक उत्पादन होते. पण, त्या शिवाय प्रदेशनिहाय, स्थानिक पातळीवर, जंगलात विविध प्रकारच्या हळदीच्या प्रजाती आढळून येतात. या हळदींचे व्यावसायिक उत्पादन होत नसले तरीही स्थानिक पातळीवर मसाले, औषधोपचार, आयुर्वेदिक उत्पादनांसाठी या हळदींचा उपयोग केला जातो. पण, त्यांचे उत्पादन अत्यल्प आहे.

राज्यात पश्चिम महाराष्ट्र, मराठवाड्यात पिवळी, कोकणात आंबे हळद, सापुतारा परिसरात हलक्या हिरव्या आणि कस्तुरी हळद सह्याद्रीच्या जंगलात आढळून येते. पांढरी हळद पूर्व हिमालय आणि कर्नाटकात प्रदेशांमध्ये आढळून येते. त्यासह हिमालयात दारू साखरा वास येणाऱ्या पिवळ्या रंगाच्या दारू हळदीचे उत्पादन होते. केरळच्या वायनाड जंगलात हलक्या निळ्या रंगाच्या हळदीचे उत्पादन होते. तिला काळी हळद असेही म्हटले जाते. दक्षिणेत काळी हळद शुभ मानली जाते. अनेकदा जादुटोण्यासाठीही वापर केला जातो.

ईशान्य भारतातील मेघालयात पिवळ्या रंगाचीच पण, तब्बल सात ते बारा टक्के कर्क्यूमिनचे प्रमाण असलेल्या लकाडोंग हळदीची प्रजात आढळून येते. जगात आढळणाऱ्या आणि विपुल प्रमाणात आढळून येणारी ही प्रजात असून, तिचे उत्पादन फक्त मेघालयातच होते. तिची लागवड अन्य भागात केली तर कर्क्यूमिनचे प्रमाण कमी होते.

जंगलात अनेक प्रजाती

देशात फक्त पिवळी आणि आंबे हळदीचे व्यासायिक उत्पादन होते. अन्य प्रकारच्या हळदीचा स्थानिक पातळीवर मर्यादित प्रमाणात उत्पादन आणि वापर केला जातो. सह्याद्री घाट, हिमालय आणि ईशान्येत हळदीच्या अनेक प्रजाती आढळून येतात. फक्त प्रयोगासाठी काही जातींचे जतन केले जाते, अशी माहिती सांगली येथील हळद संशोधन केंद्राचे प्रभारी प्रमुख मनोज माळी यांनी दिली.