सावंतवाडी : सिंधुदुर्ग जिल्हा हा आपल्या समृद्ध लोककला आणि पूर्वापार चालत आलेल्या परंपरांसाठी ओळखला जातो. याच परंपरेचा वारसा जपत सावंतवाडी तालुक्यातील माजगाव – म्हालटकरवाडा येथे पारंपरिक ‘धालोत्सव’ मोठ्या उत्साहात साजरा झाला. विज्ञानाच्या युगातही ही संस्कृती तितक्याच श्रद्धेने जोपासणाऱ्या ग्रामस्थांनी गुरुवारी या उत्सवाची सांगता केली.
स्त्री-पुरूष वेशभूषा आणि अनोखी वरात:
सात रात्री चालणाऱ्या या धालोत्सवाचा शेवटचा दिवस अत्यंत वैशिष्ट्यपूर्ण ठरला. या उत्सवाचे मुख्य आकर्षण म्हणजे महिलांनी साकारलेली ‘पती-पत्नी’ची वेशभूषा. दोन महिला पती आणि पत्नीचे रूप धारण करतात आणि त्यांची वाजत-गाजत वरात काढली जाते. ही वरात वाड्यातून देवघराकडे येते, जिथे मांडावर या जोडप्याचे प्रतिकात्मक लग्न लावले जाते.
यावेळी तुळशीपाशी बसून महिला “रुखवात कर्तलेगे सुंदरी, झेंडे बसले बरोबरी…” अशा पारंपरिक ओव्या गातात. लोकगीतांच्या सुरावटीत रंगलेला हा विवाह सोहळा पाहण्यासाठी ग्रामस्थांची मोठी गर्दी झाली होती.
पहाटेची पिंगळी आणि देणगी संकलन:
उत्सवाच्या शेवटच्या रात्री विविध धार्मिक कार्यक्रम पार पडल्यानंतर, पहाटे एका महिलेने ‘पिंगळी’चे रूप धारण केले. ही पिंगळी गावातील प्रत्येक घरी जाऊन देणगी जमा करते. ही जमा झालेली देणगी मांडावर अर्पण करण्याची प्रथा आजही तितक्याच निष्ठेने पाळली जाते.
अपत्यप्राप्तीची श्रद्धा आणि धार्मिक विधी:
धालोत्सवात अपत्यप्राप्तीसाठी केला जाणारा विधी अत्यंत पवित्र मानला जातो. श्रद्धेनुसार, ज्या महिलेला अपत्य नाही, ती महिला मांडावरील शेणाच्या तुळशीत हळद-दुधाचे मिश्रण अर्पण करते. देवीचा आशीर्वाद मिळाल्यावर या महिलेची ओटी भरली जाते. या विधीतील खोबऱ्याचा प्रसाद केवळ पती-पत्नीची वेशभूषा केलेल्या व्यक्तींनीच ग्रहण करायचा असतो, असा कडक नियम येथे पाळला जातो.
गुरुवारी सकाळी देवीची ओटी भरून आणि नवस बोलून या उत्सवाची सांगता झाली. या उत्सवामुळे माजगाव परिसरातील वातावरण पूर्णपणे भक्तीमय आणि चैतन्यमय झाले होते. लोककला आणि श्रद्धेचा हा अनोखा संगम आजही नव्या पिढीसाठी आकर्षणाचा केंद्रबिंदू ठरत आहे.
