धुरंधर २ सत्य आणि कल्पिताचा धुरंधर खेळ

dhurandhar-the-revenge-movie-review-ranveer-singh-aditya-dhar-sequel-analysis-performance

धुरंधर २ सत्य आणि कल्पिताचा धुरंधर खेळ (लोकसत्ता टीम )

‘धुरंधर’ या चित्रपटाचा कथाविषय, त्यातले प्रचारकी घटक, कथेची गरज म्हणून येणारी हिंसक दृश्यं हा सगळा मनोरंजक मालमसाला असलेला चित्रपट आहे हे एकदा लक्षात आल्यानंतर सिक्वेलपट पाहताना त्याविषयी चर्चा करण्यात अर्थ राहात नाही. ‘धुरंधर : द रिव्हेंज’ या नावाने चित्रपटगृहात दाखल झालेल्या सिक्वेलपटाने मूळ चित्रपटाची कथा जिथे संपली होती, तोच धागा पकडत आधीचे आणि नवे अशा सगळ्या संदर्भांची, दुव्याची साखळी जोडण्याचं काम यशस्वीपणे पार पाडलं आहे. २००० पासून ते आत्तापर्यंत भारत-पाकिस्तान दोन्ही देशांच्या संदर्भात घडलेल्या सगळ्या महत्त्वाच्या वास्तव घटनांचे संदर्भ आणि एका कल्पित गुप्तहेराची कथा याचा प्रेक्षकांच्या नजरेतून ‘धुरंधर’ खेळ दाखवणारा सिक्वेलपट देण्यात दिग्दर्शक आदित्य धर यांना यश आलं आहे.

मूळ चित्रपट पाहिल्यानंतर प्रेक्षकांच्या वाढलेल्या अपेक्षांच्या कसोटीवर खरं उतरणं हे सिक्वेलपटांच्या बाबतीत नेहमीच एक आव्हान असतं. ‘धुरंधर : द रिव्हेंज’ ही एक सलग गोष्ट आहे. त्याचं चित्रीकरणही तशा पद्धतीनेच झालेलं आहे. त्यामुळे अन्य सिक्वेलपटांसारखा कथानकाचा धागाच तुटणं किंवा पहिल्यापेक्षा वेगळंच काहीतरी दाखवलं जाण्याची धोका यात कमी होता. पहिला चित्रपट रेहमान डकैतचा मृत्यू आणि लियारीच्या सत्तेची सूत्रं अप्रत्यक्षपणे का होईना हातात आलेला हमजा मजारी इथे संपला होता. साहजिकच दुसऱ्या भागात हमजाकडून अपेक्षित असलेली कामगिरी, लियारीची सत्तासूत्रं हातात आल्यानंतर तो कशी धसास लावतो, हा भाग महत्त्वाचा होता. मात्र, इथे या ऐन निर्णायक टप्प्यावर लेखक-दिग्दर्शक आदित्य धरने अत्यंत हुशारीने हमजाचा भूतकाळ चित्रपटाच्या सुरुवातीलाच समोर आणला आहे.

जसकिरत रंगी ते हमजा मजारी हा प्रवास पहिल्या टप्प्यात येतो. हमजाच्या भूतकाळाची गोष्ट आधी आणल्याने आपोआपच त्याला पाकिस्तानात विशिष्ट कामगिरीवर पाठवणाऱ्या सन्याल यांच्या गोष्टीचा धागा सहज जोडला गेला. समांतर पातळीवर हमजाची लियारीतली पुढची कामगिरी, त्याच्याकडून मिळणाऱ्या माहितीचा उपयोग करून घेत सन्याल यांनी देशपातळीवरच्या घडामोडींच्या बाबतीत घेतलेले निर्णय अशी कारण-परिणामांची एक साखळीच दिग्दर्शकाने हुशारीने पेरली आहे. यातल्या सगळ्या घटनांचे संदर्भ अर्थातच वास्तव आहेत, त्यामुळे कथा काल्पनिक असली तरी सत्याचा आभास प्रेक्षकाच्या मनात सहज निर्माण होतो. शिवाय, ॲक्शन दृश्यांचा वेगही कुठे मंदावत नाही. भावनिक दृश्यं, ॲक्शन दृश्यं अशी लागोपाठ केलेली मांडणी, मध्येच हमजाच्या भूतकाळातून डोकावणाऱ्या गोष्टींची पडछाया, ऐनवेळी उभी राहणारी संकटं, देशभक्ती पणाला लागलेली असताना दिली जाणारी कुर्बानी हे सगळे धागे कुठेही एकमेकांत गुंतणार नाहीत, इतक्या थेट सरळ पद्धतीने एकत्र आणत मूळ सूडकथा पुढे जात राहील, याची काळजी दिग्दर्शकाने घेतली आहे.

हेही वाचा

४ वर्षे अमेरिकेत राहिल्यावर मृणाल दुसानिस कुटुंबासह भारतात का परतली? म्हणाली, “आम्ही मायदेशी आलो कारण…”

एका अर्थी पहिल्या चित्रपटाच्या तुलनेत ‘धुरंधर : द रिव्हेंज’ हीहमजा मजारीची गोष्ट आहे. त्याचं वैयक्तिक दु:ख, त्यातून बाहेर पडण्यासाठी देशभक्तीचा का होईना मार्ग निवडल्यानंतरचा त्याचा प्रवास, हमजा म्हणून वैयक्तिक स्तरावर पाकिस्तानमध्ये सुरू झालेलं वैवाहिक आयुष्य, रेहमानच्या मृत्यूनंतर बदलत गेलेली समीकरणं, तिथल्या अधिकाऱ्यांना एकेकाला मात देत केलेला खात्मा हा सगळा हमजाचा, त्याच्या देशभक्तीचा प्रवास अधिक आहे. आणि शेवटपर्यंत त्याचा हा प्रवास खिळवून ठेवेल, अशा पद्धतीने त्याची मांडणी केलेली आहे. नोटबंदीपासून ते दाऊद इब्राहिमपर्यंत सगळे संदर्भ या चित्रपटात आहेत. त्यामुळे तो प्रचारकी भाग सोडला तरी काल्पनिक भारतीय गुप्तहेराची कथा रंगवण्यासाठी आवश्यक ते सगळे संदर्भ, दुवे जोडून ती सादर करण्याचं संपूर्ण श्रेय लेखक-दिग्दर्शक म्हणून आदित्य धर याचंच आहे.

चित्रपट जवळपास चार तासांचा आहे, त्यामुळे नाही म्हटलं तरी गोष्ट कितीही खिळवून ठेवणारी असली तरी इतकी लांबी प्रेक्षकांना नको करून सोडणारी आहे. प्रत्येक छोट्या-मोठ्या घटनेत असलेल्या अतिहिंसक ॲक्शनदृश्यांनी भरपूर वेळ घेतला आहे. तोच प्रकार काही निरर्थक व्यक्तिरेखा आणि त्यांच्या घुसडलेल्या प्रसंगांच्या बाबतीत म्हणता येईल. मेजर इक्बालच्या वडिलांची व्यक्तिरेखा, त्याच्या वैयक्तिक आयुष्यातील प्रसंग, एसपी अस्लम चौधरीचे सगळे फिल्मी प्रसंग अशा काही गोष्टी टाळता आल्या असत्या. त्या तुलनेत गौरव गेराने साकारलेली आलमची व्यक्तिरेखा अर्धवटच राहिली आहे. संपूर्ण चित्रपट हा फक्त पुरुषी व्यक्तिरेखांनी भरलेला आहे. जसकिरतची आई, बहीण यांची काही सेकंदांची दृश्यं आणि बायको म्हणून यलिनाची भूमिका साकारणाऱ्या सारा अर्जुनच्या वाट्याला आलेले अगदी मोजके प्रसंग सोडले तर इतक्या मोठ्या चित्रपटात स्त्रियांचा वावर कुठेही नाही. जुन्या गाण्यांचा चित्रपटात फार सुंदर वापर करून घेतला आहे. एसपी अस्लमच्या महत्त्वाच्या दृश्यासाठी वत्रलेले ‘तम्मा तम्मा लोगे’, ‘तिरछी टोपीवाले’ ही गाणी मजा आणतात.

शब्दांपेक्षा केवळ नजरेतून व्यक्त होणारं हमजाचं दु:ख, राग, मनातलं द्वंद्व, मूळच्या नात्यांकडे परतण्याची आस आणि नव्याने जोडलेलं नातं सोडताना होणारी तगमग, होसला-इंधन-बदला हे समीकरण सांभाळताना होणारी घालमेल या सगळ्या भावछटा अभिनेता रणवीर सिंगने अत्यंत ताकदीने साकारल्या आहेत. इतकी प्रभावी भूमिका त्याला यापुढच्या चित्रपटात करायला मिळेल का? ही शंका वाटते. त्याच्यापाठोपाठ अर्थात राकेश बेदी यांची बेरकी व्यक्तिरेखा, गौरव गेराने आलमच्या छोटेखानी भूमिकेतून पाडलेला प्रभाव अशा काही मोजक्या कलाकारांचा अभिनय लक्षात राहतो. सन्यालच्या भूमिकेत अभिनेता आर. माधवनला पहिल्या चित्रपटापेक्षा यात अधिक वाव मिळाला आहे. अर्जुन रामपालच्या व्यक्तिरेखेलाही अधिक वाव मिळाला असला तरी तो आणि संजय दत्त यांनी त्यांच्या वाट्याला आलेल्या भूमिका चोख पार पाडल्या आहेत. मानव गोहिल, राज झुत्शी असे काही जुने चेहरे नव्याने चित्रपटात दिसले आहेत. मात्र, ‘धुरंधर : द रिव्हेंज’ हा चित्रपट दिग्दर्शक आदित्य धर याच्या हुशार मांडणीमुळे आणि रणवीरने पेललेल्या भूमिकेमुळे अधिक सुसह्य झाला आहे.