वृद्धांच्या अशक्तपणावर नवा इलाज, ‘सेल थेरपी’ने दिला आशेचा किरण!

वय वाढत असताना शरीरातील स्नायूंची ताकद कमी होणे, चालण्याची गती मंदावणे, थकवा लवकर येणे आणि रोगप्रतिकारशक्ती घटणे ही सामान्य लक्षणे आहेत. या सर्वांचा एकत्रित परिणाम म्हणजे ‘फ्रेल्टी’ किंवा अशक्तपणा. ही केवळ एक अवस्था नसून अनेक शारीरिक प्रणालींमध्ये आलेल्या कमकुवतपणाचे लक्षण मानले जाते. यामुळे पडणे, रुग्णालयात दाखल होणे किंवा मृत्यूचा धोका वाढतो. जगभरात ५० वर्षांवरील लोकसंख्येत या समस्येचे प्रमाण वाढत असून, भारतातही वृद्धांची संख्या झपाट्याने वाढत असल्याने ही गंभीर सार्वजनिक आरोग्य समस्या बनत आहे. अशा परिस्थितीत, या समस्येवर प्रभावी उपाय शोधणे अत्यावश्यक ठरले आहे.

काय आहे ‘सेल थेरपी’?

या नव्या उपचारामध्ये ‘मेसेंकायमल स्टेम सेल्स’ वापरले जातात. हे विशेष प्रकारचे पेशी शरीरातील खराब झालेल्या ऊतींची दुरुस्ती करण्याची क्षमता ठेवतात. ते सूज कमी करतात, पेशींच्या पुनर्निर्मितीला चालना देतात आणि शरीराच्या विविध अवयवांचे कार्य सुधारण्यास मदत करतात. हे स्टेम सेल्स प्रामुख्याने बोन मॅरो किंवा फॅट टिश्यूमधून घेतले जातात. त्यानंतर ते प्रक्रिया करून रुग्णाला इंजेक्शनद्वारे दिले जातात. शरीरात गेल्यानंतर हे पेशी स्नायू, रक्तवाहिन्या आणि रोगप्रतिकारक यंत्रणेला बळकटी देण्याचे काम करतात.या थेरपीवर करण्यात आलेल्या क्लिनिकल चाचण्यांमध्ये सकारात्मक परिणाम दिसून आले आहेत. विशेषतः, एकदाच दिलेल्या उपचारानंतरही रुग्णांच्या शारीरिक क्षमतेत सुधारणा झाली.

या संशोधनानुसार वृद्धांच्या चालण्याच्या क्षमतेत लक्षणीय वाढ झाली तसेच सहनशक्तीत सुमारे 20 टक्क्यांपर्यंत सुधारणा दिसली आहे. सहा मिनिटांच्या चालण्याच्या चाचणीत अधिक अंतर चालणे शक्य झाले असून दैनंदिन कामे करण्याची क्षमता वाढलेली दिसते. या परिणामांमुळे ही थेरपी केवळ लक्षणांवर नियंत्रण ठेवत नाही, तर शरीराच्या एकूण कार्यक्षमतेत सुधारणा घडवून आणते असे तज्ज्ञांचे मत आहे.

अजूनही प्रायोगिक टप्प्यात

तथापि, ही उपचारपद्धती अद्याप प्रारंभिक किंवा मध्यम टप्प्यात आहे. मोठ्या प्रमाणावर (फेज थ्री) चाचण्या होणे आवश्यक आहे. तसेच दीर्घकालीन परिणाम आणि संभाव्य दुष्परिणाम यांचा अभ्यास करणेही महत्त्वाचे आहे. भारतासारख्या देशात या थेरपीचा वापर सुरू करण्यासाठी संबंधित नियामक संस्थांची मंजुरी आवश्यक आहे. त्यामुळे ही पद्धत सर्वसामान्यांसाठी उपलब्ध होण्यासाठी काही काळ लागण्याची शक्यता आहे.भारतामध्ये वृद्धांची संख्या वेगाने वाढत आहे. २०५० पर्यंत देशातील सुमारे २० टक्के लोकसंख्या ६० वर्षांवरील असेल असा अंदाज व्यक्त केला जातो. या पार्श्वभूमीवर ‘फ्रेल्टी’सारख्या समस्यांमुळे आरोग्य व्यवस्थेवर मोठा ताण येऊ शकतो. जर ही ‘सेल थेरपी’ प्रभावी ठरली तर वृद्धांचे स्वावलंबन वाढू शकते व रुग्णालयात दाखल होण्याचे प्रमाण कमी होऊ शकते. दीर्घकालीन उपचारांचा खर्च कमी होऊ शकतो व जीवनमान सुधारू शकते. यामुळे सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेवरचा ताण कमी करण्यास मदत होऊ शकते.

आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते ‘सेल थेरपी’ ही भविष्यातील वैद्यकीय उपचारपद्धतींमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावू शकते. विशेषतः वृद्धत्वाशी संबंधित आजारांवर ती प्रभावी ठरू शकते. मात्र, तिचा व्यापक वापर सुरू करण्यापूर्वी अधिक संशोधन आणि सुरक्षिततेची खात्री करणे आवश्यक आहे.वृद्धत्व हा नैसर्गिक आणि अपरिहार्य प्रक्रियेचा भाग असला तरी त्यासोबत येणाऱ्या अशक्तपणावर नियंत्रण मिळवणे आता शक्य होऊ शकते अशी आशा या नव्या संशोधनाने निर्माण केली आहे. ‘सेल थेरपी’ ही केवळ उपचारपद्धती नसून वृद्धांच्या जीवनमानात सकारात्मक बदल घडवण्याची क्षमता असलेली नवी दिशा ठरू शकते.