‘एआय’चे सावट अन् आशियातील तणाव झुगारून ‘आयटी’ क्षेत्राची उत्तुंग’ झेप

चालू कॅलेंडर वर्षातील सर्वोच्च वृद्धी

रिझर्व्ह बँकेच्या आकडेवारीनुसार, एप्रिल महिन्यात भारताची सेवा क्षेत्रातील निर्यात ३७.०२१ अब्ज डॉलर्सवर पोहोचली आहे. चालू कॅलेंडर वर्षातील हा वाढीचा सर्वोच्च दर (१२.७ टक्के) ठरला आहे. दुसरीकडे, सेवा क्षेत्रातील आयातही ८.९ टक्क्यांनी वाढून १८.४१७ अब्ज डॉलर्स झाली आहे. ‘एआय’मुळे आयटी क्षेत्रातील नोकऱ्या आणि व्यवसायावर परिणाम होईल, अशी भीती व्यक्त केली जात असताना या क्षेत्रातील सातत्यपूर्ण कामगिरीने भारतीय अर्थव्यवस्थेला मोठा दिलासा दिला आहे.

आव्हानांवर मात करत सेवा क्षेत्र मजबूत

पश्चिम आशियातील युद्धाजन्य परिस्थितीमुळे जागतिक आर्थिक घडामोडींवर नकारात्मक परिणाम झाला आहे. यामुळे जागतिक धोरणांमध्ये अनिश्चितता वाढली असून भारतीय रुपयावरही दबाव निर्माण झाला होता. मात्र, तरीही भारताचे सेवा क्षेत्र पाय रोवून उभे असल्याचे चित्र आहे.

आरबीआयच्या अहवालातील महत्त्वाचे निरीक्षण:

आरबीआयने आपल्या वार्षिक अहवालात स्पष्ट केले आहे की, जागतिक अनिश्चिततेच्या वातावरणातही भारताचे बाह्य क्षेत्र अत्यंत मजबूत आणि लवचिक राहिले आहे. यामागे प्रामुख्याने तीन कारणे आहेत:

• निर्यातीचे वैविध्यीकरण: भारताने केवळ ठराविक देशांवर अवलंबून न राहता आपल्या सेवांचा विस्तार वेगवेगळ्या बाजारपेठांमध्ये केला आहे.
• व्यापारातील सातत्यपूर्ण नफा: सेवा क्षेत्रातील आयातीपेक्षा निर्यात अधिक असल्याने या व्यापारात भारताचा फायदा (Surplus) कायम आहे.
• परदेशातून येणारा पैसा (Remittances): परदेशात राहणाऱ्या भारतीयांकडून देशात पाठवल्या जाणाऱ्या रकमेचा प्रवाह स्थिर आहे.

आयटी आणि सेवा क्षेत्राला नवा विश्वास

आयटी क्षेत्रात सध्या तंत्रज्ञानाच्या बदलांमुळे (विशेषतः जनरेटिव्ह AI मुळे) मोठे मंथन सुरू आहे. अनेक कंपन्या आपल्या कार्यपद्धतीत बदल करत आहेत. अशा संक्रमण काळातही सेवा क्षेत्राने नोंदवलेली १२.७ टक्क्यांची वाढ हे दर्शवते की, जागतिक बाजारपेठेत भारतीय कौशल्यांची आणि सेवांची मागणी अद्यापही मजबूत आहे. आशियातील संकट असो वा तंत्रज्ञानाचे आव्हान, भारतीय सेवा क्षेत्राने पुन्हा एकदा आपली ‘बॅक बोन’ असण्याची क्षमता सिद्ध केली आहे.