मुंबई : जगभरात कर्करोगाचे वाढते ओझे आरोग्यव्यवस्थेसमोरील एक मोठे आव्हान ठरत असताना, अलीकडील आंतरराष्ट्रीय विश्लेषणातून एक दिलासादायक बाब समोर आली आहे. योग्य प्रतिबंधात्मक उपाय, जीवनशैलीतील बदल आणि प्रभावी सार्वजनिक आरोग्य धोरणे राबविल्यास जगातील एकूण कर्करोगांपैकी एक-तृतीयांशपेक्षा अधिक प्रकरणे टाळता येऊ शकतात, असा निष्कर्ष या अभ्यासातून काढण्यात आला आहे. संशोधकांनी स्पष्ट केले आहे की, कर्करोगाशी लढताना उपचारांबरोबरीने नव्हे तर त्याहून अधिक महत्त्व प्रतिबंधाला आहे.
जागतिक आरोग्य संघटना आणि आंतरराष्ट्रीय कर्करोग संशोधन संस्था यांच्या ग्लोबोकॉन २०२४ च्या आकडेवारीनुसार, २०२२ मध्ये जगभरात सुमारे २ कोटी नवीन कर्करोग रुग्ण नोंदवले गेले, तर सुमारे ९७ लाख मृत्यू कर्करोगामुळे झाले. यातील मोठा हिस्सा धूम्रपान, तंबाखू सेवन, मद्यपान, अस्वास्थ्यकर आहार, शारीरिक हालचालींचा अभाव, लठ्ठपणा, तसेच वायू व पर्यावरणीय प्रदूषण यांसारख्या टाळता येण्याजोग्या घटकांशी संबंधित असल्याचे अभ्यासातून स्पष्ट झाले आहे.
या विश्लेषणानुसार, तंबाखू सेवन एकट्यामुळेच जगातील सुमारे २२ टक्के कर्करोग मृत्यू होतात. याशिवाय, मद्यपानाशी संबंधित कर्करोगांचे प्रमाण अनेक देशांमध्ये सातत्याने वाढत आहे. असंतुलित आहार, प्रक्रिया केलेले अन्न, साखरेचे आणि चरबीचे अतिसेवन यामुळे कोलन, स्तन आणि यकृत कर्करोगाचा धोका वाढत असल्याचे संशोधन दर्शवते. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या मते नियमित शारीरिक हालचाल आणि संतुलित आहार पद्धती अवलंबल्यास कर्करोगाचा धोका लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकतो.
भारतीय संदर्भात ही बाब अधिक गंभीर ठरते. आयसीएमआर – नॅशनल कॅन्सर रजिस्ट्री प्रोग्रामनुसार, भारतामध्ये दरवर्षी सुमारे १४–१५ लाख नवीन कर्करोग रुग्ण नोंदवले जातात, तर ७ ते ८ लाख मृत्यू कर्करोगामुळे होतात. तंबाखू सेवनाशी संबंधित कर्करोगविशेषतः तोंडाचा, घशाचा आणि फुफ्फुसांचा कर्करोगाचा भारतातील एकूण कर्करोगांपैकी मोठा वाटा घेतात. सार्वजनिक ठिकाणी तंबाखू नियंत्रण कायदे असूनही प्रत्यक्ष अंमलबजावणीतील मर्यादा आणि जनजागृतीचा अभाव ही मोठी अडचण ठरत आहे.
या अभ्यासाचे लेखक ठामपणे नमूद करतात की, कर्करोग प्रतिबंधासाठी प्रदेशनिहाय धोका घटक ओळखून त्यानुसार धोरणे आखणे अत्यावश्यक आहे. उदाहरणार्थ, काही देशांमध्ये तंबाखू आणि मद्यपान हा मुख्य धोका आहे, तर काही ठिकाणी संसर्गजन्य कारणांमुळे जसे की एचपीव्हीमुळे गर्भाशय मुखाचा कर्करोग किंवा हिपॅटायटिस बी व सी मुळे यकृत कर्करोगाचे प्रमाण अधिक आहे. त्यामुळे एकसमान जागतिक उपायांऐवजी स्थानिक गरजांनुसार प्रतिबंधात्मक उपाय राबविण्याची गरज अधोरेखित करण्यात आली आहे.
तज्ञांच्या मते, प्रभावी प्रतिबंधासाठी सतत आणि दीर्घकालीन गुंतवणूक, सक्षम आरोग्य आढावा-तपासणी यंत्रणा, लसीकरण कार्यक्रम, लवकर तपासणी आणि जीवनशैलीविषयक जनजागृती मोहिमा या घटकांची सांगड घालणे आवश्यक आहे. एचपीव्ही आणि हिपॅटायटिस बी लसीकरणामुळे अनेक देशांमध्ये संबंधित कर्करोगांचे प्रमाण कमी झाल्याचे उदाहरण संशोधक देतात.
कर्करोगाचा वाढता भार पाहता, उपचारांवरचा खर्च आणि आरोग्यव्यवस्थेवरील ताण भविष्यात अधिक वाढण्याची शक्यता आहे. मात्र, आज योग्य वेळी प्रतिबंधात्मक उपायांवर भर दिल्यास हा भार लक्षणीयरीत्या कमी करता येऊ शकतो. कर्करोग हा पूर्णतः टाळता न येणारा आजार नसून, तो मोठ्या प्रमाणावर मानवी वर्तन, धोरणात्मक निर्णय आणि सार्वजनिक आरोग्य व्यवस्थेच्या कार्यक्षमतेवर अवलंबून असल्याची बाब या विश्लेषणातून ठळकपणे समोर येते.
