पत्रकारितेची मूल्ये जपणारे निर्भीड व्यक्तिमत्त्व

मी पत्रकारितेची  सुरुवात केली तेव्हा अभयशी थोडीफार ओळख होती. काही वर्षांनी तो मित्र झाला आणि नंतर एकत्र काम करण्याची संधी मिळाली. अतिशय हुशार, प्रेमळ आणि सरळसाधा माणूस. त्याच्याबरोबर काम करणार्‍यांसाठी तो एक आदर्श होता. त्याच्या हाताखाली काम करणार्‍या वार्ताहरांना तो प्रोत्साहन देत होता. नवीन नवीन माहिती द्यायचा. पत्रकारांनी पत्रकारितेच्या पलीकडे एक चांगला माणूस पण व्हायला हवे, असा तो तरुण पत्रकारांना आवर्जून सांगायचा. अभयकडून पत्रकारितेचे धडे घेणारे अनेक जण आज वेगवेगळ्या दैनिकात महत्त्वाच्या पदावर आहेत. 

अभय जाणीवपूर्वक पत्रकारितेत आला होता. आणीबाणीनंतरचा तो काळ होता. ‘‘जग बदलेंगे’’ या भावनेने भारावलेले अनेक जण पत्रकारितेत आले होते. गांधी, मार्क्स, नेहरू, बाबासाहेब आंबेडकर इत्यादींचा त्यांच्यावर प्रभाव होता. लोकशाही आणि धर्मनिरपेक्षतेवर त्यांचा विश्वास होता. त्यांचं वागणंही तसंच असायचं. अभय या श्रेणीतला पत्रकार. लोकशाही समाजवादावर त्याचा विश्वास. द इंडियन एक्सप्रेस, द इंडियन पोस्ट, अमृत बाजार पत्रिका, मिड-डे यासारख्या वर्तमानपत्रात त्यानं काम केलं. मिड-डेच्या राजकीय संपादक म्हणून त्यानं शेवटची नोकरी केली. तेव्हा मी मिड-डेमध्ये (गुजराती) काम करायचो.

अभयच्या अनेक बातम्या खूप गाजलेल्या. १९८६मध्ये तत्कालीन मुख्यमंत्री शिवाजीराव पाटील निलंगेकर यांच्या मुलीच्या गुणांमध्ये करण्यात आलेल्या कथित वाढीमुळे त्यांना राजीनामा द्यावा लागलेला. गुणांमध्ये करण्यात आलेल्या वाढीची बातमी सर्वात आधी अभयनी दिली होती. निलंगेकर यांना तेव्हा मुख्यमंत्री होऊन जेमतेम नऊ महिने झाले होते. राज्यपाल कोना प्रभाकर राव यांनाही राजीनामा द्यावा लागला. एम. एस. गोरे कुलगुरु होते. नैतिक जबाबदारी स्वीकारून त्यांनीही राजीनामा दिला.

अभय आणि त्याच्या सहकार्‍यांनी १९८६-८७मध्ये इंडियन एअरलाइन्सच्या विमानाच्या देखरेखीत सुरक्षा नियमांचे गंभीर उल्लंघन होत असल्याचे उघडकीस आणलं. काही वेळा संबंधित अधिकारी विमानाची तपासणी न करता कोर्‍या फॉर्मवर सह्य करुन विमान उड्डाण करण्यासाठी योग्य असल्याचे प्रमाणपत्र देत असल्याचे त्यांनी उघड केले.

माध्यम आणि शोधपत्रकारांनी ठरवलं तर काय होऊ शकतं हे अभयच्या पत्रकारितेतून दिसतं. चौथा स्तंभाकडे ही ताकद आहे. आज परिस्थिती बदलली आहे. चौथा स्तंभावर लोकांचा विश्वास उरलेला नाही किंवा कमी झाला आहे. सत्ताधार्‍यांना प्रश्न विचारण्याऐवजी अलीकडे विरोधी पक्षांना प्रश्न विचारण्याची नवीन पद्धत सुरू झाली आहे. मला आठवतं त्या काळात राजकारण्यांना पत्रकार-परिषद घेणे सोपे नसायचे. आज एखाद्या पत्रकारांनी सत्ताधार्‍याला अडचणीचे प्रश्न विचारले तर दुसरा लगेच वेगळा प्रश्न उपस्थित करून नेत्याला मदत करताना दिसतात.

१९४८च्या मानवाधिकाराच्या जागतिक जाहीरनाम्यातील १९ वा अनुच्छेद अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याचा मूलभूत अधिकाराला महत्त्व देतो. ते लोकशाहीसाठी महत्त्वाचे आहे. सरकारला अभिव्यक्ती स्वातंत्र्याच्या महत्वाची जाणीव करून देणे हेदेखील महत्त्वाचे आहे. जागतिक स्वातंत्र्य माध्यम स्वातंत्र्य निर्देशांकात भारताचा १५७ वा नंबर आहे आणि ती चिंतेची गोष्ट आहे. अशा वेळी अभय मोकाशींसारख्या पत्रकारांचे महत्त्व अधिकच ठळकपणे जाणवते.