मुंबई : देशभरात, विशेषतः कर्नाटक राज्यात व्हर्टिगो अर्थात भोवळ किंवा गरगरण्याच्या समस्येने ग्रस्त रुग्णांची संख्या लक्षणीयरीत्या वाढत असल्याचे समोर आले आहे. या पार्श्वभूमीवर आरोग्य तज्ज्ञांनी निदान प्रक्रियेमधील गंभीर त्रुटींवर प्रश्नचिन्ह उपस्थित केले आहे. योग्य वेळी अचूक निदान न झाल्यामुळे अनेक रुग्णांना उशिरा उपचार मिळत असून, त्यामुळे काही प्रकरणांमध्ये गंभीर आजारांचा धोका वाढत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, व्हर्टिगो ही केवळ साधी चक्कर नसून शरीराच्या संतुलन यंत्रणेशी संबंधित एक गुंतागुंतीची समस्या आहे. यामध्ये कानातील ‘इनर इअर’, मेंदू किंवा मज्जासंस्थेतील बिघाडामुळे रुग्णाला सतत फिरत असल्याची किंवा तोल जाण्याची भावना निर्माण होते. मात्र प्राथमिक आरोग्य केंद्रांमध्ये या समस्येकडे अनेकदा साध्या चक्कर म्हणून पाहिले जाते हीच मोठी अडचण असल्याचे डॉक्टर सांगतात.
व्हर्टिगोचे मुख्यतः दोन प्रकार मानले जातात. यात पेरिफेरल (कानाशी संबंधित) आणि सेंट्रल (मेंदूशी संबंधित). यापैकी सेंट्रल प्रकार अधिक धोकादायक मानला जातो कारण तो स्ट्रोक सारख्या गंभीर आजारांचे संकेत देऊ शकतो. मात्र प्रत्यक्षात या दोन्ही प्रकारांमध्ये फरक ओळखण्यात अनेकदा अडचणी येतात. परिणामी, चुकीचे निदान होऊन रुग्णांवर अयोग्य उपचार केले जातात आणि परिस्थिती अधिक बिघडते.
ग्रामीण भागात आणि लहान शहरांमध्ये ही समस्या अधिक तीव्र स्वरूपात दिसून येते. तज्ज्ञ डॉक्टरांची कमतरता, आधुनिक निदान साधनांची अनुपलब्धता आणि मर्यादित वैद्यकीय सुविधा यामुळे रुग्णांना योग्य उपचार मिळण्यात विलंब होतो. अनेक वेळा रुग्णांना ईएनटी तज्ज्ञ, न्यूरोलॉजिस्ट किंवा फिजिओथेरपिस्टकडे पाठवण्याऐवजी सामान्य औषधे देऊन उपचार केले जातात. यामुळे आजाराचे मूळ कारण शोधले जात नाही.
तज्ज्ञांच्या मते, बदललेली जीवनशैलीदेखील व्हर्टिगोच्या वाढत्या प्रकरणांसाठी जबाबदार आहे. वाढलेला मानसिक ताण, दीर्घकाळ स्क्रीनसमोर बसण्याची सवय, अपुरी झोप आणि अनियमित आहार यामुळे शरीराच्या संतुलन प्रणालीवर परिणाम होतो. याशिवाय उच्च रक्तदाब व मधुमेह यासारख्या दीर्घकालीन आजारांमुळेही व्हर्टिगोचा धोका वाढतो. पूर्वी ही समस्या प्रामुख्याने वृद्धांमध्ये दिसत होती मात्र आता तरुणांमध्येही ती झपाट्याने वाढताना दिसत आहे.व्हर्टिगोचे अचूक निदान करण्यासाठी सविस्तर रुग्ण इतिहास, शारीरिक तपासणी आणि विशेष चाचण्यांची आवश्यकता असते. मात्र, अनेक आरोग्य केंद्रांमध्ये या सुविधा उपलब्ध नाहीत किंवा त्यांचा पुरेसा वापर केला जात नाही. त्यामुळे निदान प्रक्रियेत मोठी दरी निर्माण होते आणि रुग्णांच्या उपचारात विलंब होतो.
या परिस्थितीवर उपाय म्हणून तज्ज्ञांनी काही महत्त्वपूर्ण सूचना केल्या आहेत. प्राथमिक स्तरावरील डॉक्टरांना विशेष प्रशिक्षण देणे, आवश्यक वैद्यकीय उपकरणांची उपलब्धता वाढवणे आणि रुग्णांमध्ये जागरूकता निर्माण करणे अत्यंत गरजेचे आहे.
व्हर्टिगोला किरकोळ समस्या म्हणून दुर्लक्ष करण्याऐवजी गंभीर लक्षण म्हणून पाहणे आवश्यक असल्याचे त्यांनी अधोरेखित केले आहे.तज्ज्ञांचा सल्ला असा आहे की, वारंवार भोवळ येणे, तोल जाणे, मळमळ, उलटी किंवा डोके हलके वाटणे अशी लक्षणे दिसल्यास त्वरित तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. विशेषतः अचानक सुरू होणारी किंवा दीर्घकाळ टिकणारी लक्षणे दुर्लक्षित करणे धोकादायक ठरू शकते. एकूणच व्हर्टिगोच्या वाढत्या घटनांमुळे आरोग्य व्यवस्थेतील निदानातील उणिवा स्पष्टपणे समोर येत आहेत. वेळेवर अचूक निदान आणि योग्य उपचार मिळाल्यास या समस्येवर प्रभावी नियंत्रण मिळवता येऊ शकते. त्यामुळे आरोग्य यंत्रणेने याकडे गांभीर्याने लक्ष देणे ही काळाची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
