भंडारा : आयुष्याचा प्रवास संपला… घरातील माणूस कायमचा निघून गेला… डोळ्यांत अश्रू आणि मनात असह्य वेदना घेऊन कुटुंबीय त्याला शेवटचा निरोप देण्यासाठी निघाले. या अखेरच्या प्रवासात तरी आपल्या माणसाला सन्मानाने स्मशानभूमीपर्यंत नेता येईल, एवढीच माफक अपेक्षा होती. मात्र, या प्रवासातही नियतीने जणू परीक्षा घेतली. मृतदेह घेऊन जाणारी नगरपंचायतीची शववाहिकाच डिझेलअभावी रस्त्यात बंद पडली आणि अखेर नातेवाईकांनाच मृतदेह खांद्यावर घेऊन पुढचा प्रवास करावा लागला.
मोहाडीतील या प्रकाराने केवळ एका कुटुंबाची झालेली फरफट समोर आली नसून, नागरिकांना पुरविल्या जाणाऱ्या मूलभूत सेवांच्या तयारीवरही प्रश्नचिन्ह उभे केले आहे.
मृतदेह सुरक्षितपणे आणि सन्मानाने स्मशानभूमीपर्यंत पोहोचविण्यासाठी मोक्षरथ किंवा शव वाहिकेची सेवा उपलब्ध करून देण्यात आली आहे. त्यासाठी स्वतंत्र वाहनाची व्यवस्थाही करण्यात आली आहे. मात्र, वाहन उपलब्ध असूनही त्यात इंधनच नसेल, तर त्या सेवेचा उपयोग नेमका कसा होणार? हा प्रश्न या घटनेनंतर साहजिकच उपस्थित होत आहे.
मृतदेह घेऊन शववाहिका स्मशानभूमीच्या दिशेने जात असताना अचानक वाहन बंद पडले. काही काळ प्रयत्न करूनही वाहन सुरू न झाल्याने परिस्थिती अधिकच बिकट झाली. अखेर मृतदेह वाहनातून खाली उतरवावा लागला. त्यानंतर नातेवाईकांनी मृतदेह खांद्यावर घेत स्मशानभूमीचा रस्ता धरला. ज्या खांद्यांवर दुःखाचा भार आधीच होता, त्याच खांद्यांवर मृतदेहाचा भार घेण्याची वेळ आली. हा प्रसंग उपस्थितांसाठीही हृदय पिळवटून टाकणारा ठरला.
शववाहिका ही सर्वसामान्य वाहतूक व्यवस्था नाही. एखाद्या कुटुंबाच्या आयुष्यातील अत्यंत कठीण क्षणी उपलब्ध होणारी ती आधाराची सेवा आहे. त्यामुळे तिची स्थिती, इंधन, देखभाल आणि तत्परता याबाबत कोणतीही तडजोड अपेक्षित नाही. वाहन कधी बंद पडू शकते, याची शक्यता लक्षात घेऊन पर्यायी व्यवस्था काय आहे, याचाही विचार आवश्यक ठरतो.
या घटनेनंतर नगरपंचायतीच्या शववाहिकेच्या इंधन व्यवस्थेबाबत प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. इंधनाची नियमित तपासणी कोण करतो? त्याची नोंद कशी ठेवली जाते? वाहनाची देखभाल किती नियमितपणे केली जाते? एखाद्या नागरिकाने रात्री-अपरात्री शववाहिकेची मागणी केल्यास ती पूर्णपणे सज्ज स्थितीत उपलब्ध आहे का? आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे, अशा प्रकारची परिस्थिती पुन्हा एखाद्या कुटुंबाच्या वाट्याला येऊ नये, यासाठी आता काय व्यवस्था केली जाणार?
स्थानिक स्वराज्य संस्थेच्या सेवांचा खरा कस हा मोठ्या घोषणा किंवा योजनांमध्ये नसतो; तर नागरिक सर्वाधिक असहाय असतात, त्या क्षणी व्यवस्था किती संवेदनशील आणि सक्षमपणे त्यांच्या पाठीशी उभी राहते, यात असतो. मृत्यूच्या प्रसंगी कुटुंबीय आधीच मानसिक धक्क्यात असतात. अशा वेळी त्यांना उपलब्ध करून दिलेली सेवा ऐन क्षणी अपुरी पडणे, ही बाब निश्चितच गांभीर्याने तपासण्याची गरज आहे.
मृत्यू हा प्रत्येकाच्या आयुष्यातील अपरिहार्य सत्य आहे; पण मृत्यूनंतरचा शेवटचा प्रवास तरी सन्मानाचा असावा, एवढी अपेक्षा नागरिकांची असणे गैर नाही. मोहाडीतील या घटनेनंतर नगरपंचायत या सेवेबाबत अधिक सक्षम, तत्पर आणि संवेदनशील व्यवस्था उभी करणार का, याकडे आता नागरिकांचे लक्ष लागले आहे.
