FSSAI Advisory Summer Food Safety Warning: सावधान! उन्हाळ्यात ईडली-डोसा पिठातून होऊ शकते विषबाधा; FSSAI ने जाहीर केली नवीन नियमावली

आंबवलेले पदार्थ

इडली, डोसा, वडा, दही हे पदार्थ आंबवलेल्या पिठापासून तयार केले जातात. किण्वन (Fermentation) साठी योग्य वेळ पाळणे आवश्यक आहे. उन्हाळ्यात उष्णता व आर्द्रतेमुळे पीठ लवकर आंबते. हिवाळ्यात ज्यासाठी ८ ते १० तास लागतात, तेच उन्हाळ्यात ४ ते ५ तासांत तयार होऊ शकते. त्यामुळे जास्त वेळ पीठ बाहेर ठेवल्यास त्यात बॅक्टेरिया तयार होतात. परिणामी ते शरीरासाठी विषारी (Toxic) ठरू शकते.

आंबवलेले पदार्थ किंवा त्याचे पीठ तयार झाल्यानंतर लगेच फ्रीजमध्ये साठवावे. ते अधिक काळ बाहेर, म्हणजेच सामान्य तापमानात (Room Temperature) ठेवू नये.

नवे निकष

FSSAI च्या नव्या निकषांनुसार व्यावसायिक स्तरावर विकल्या जाणाऱ्या आंबवलेल्या पिठात जिवाणूंची वाढ झपाट्याने होते. घरगुती पातळीवर आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी आहारतज्ञांच्या सल्ल्यानुसार काही गोष्टींचे पालन करणे आवश्यक ठरले आहे. उन्हाळ्यात पीठ आंबवण्याची प्रक्रिया (Ferment) दुप्पट वेगाने होते. त्यामुळे पीठ रात्री उशिरा भिजवावे व सकाळी लवकर वापरावे. पीठ ८ ते १० तास बाहेर ठेवू नये; ५ तास पुरेसे असतात. पिठाला खूप आंबट किंवा उग्र वास येत असेल, तर त्यात ‘इ-कोलाय’ सारखे घातक बॅक्टेरिया वाढलेले असू शकतात. असा वास आल्यास ते पीठ वापरू नये. पीठ भिजवताना मीठ टाकण्याऐवजी ते नीट आंबल्यानंतर मीठ टाकल्यास पीठ आवश्यक तेवढेच आंबते.

पीठ साठवणूक

पीठ आंबल्यानंतर लगेच वापरावे. उरलेले पीठ लगेच फ्रीझमध्ये ठेवा. पीठ भिजविण्यासाठी काचेचे किंवा स्टेनलेस स्टीलचे भांडे वापरा. प्लास्टिकच्या भांड्यात उष्णतेमूळे प्रक्रिया बदलू शकते. उन्हाळ्यात जलजन्य ( Water borne दिसेसेस ) आजार वाढतात. त्यामुळे डाळ व तांदूळ भिजवतांना किंवा पीठ तयार करतांना नेहमी गाळलेले किंवा उकळून थंड केलेले पाणी वापरावे.

काही टिप्स

दही लावताना उन्हाळ्यात विरजण कमी वापरा. तसेच दही तयार झाल्याबरोबर ते फ्रीझमध्ये ठेवा. जेणेकरून ते अधिक आंबट होणार नाही. एकाचवेळी ज्यास्त पीठ भिजवून ते ४, ५ दिवस फ्रीझमध्ये साठविणे टाळा. उन्हाळ्यात शक्यतो २ दिवसापेक्षा ज्यास्त जुने पीठ वापरू नये. पीठ हाताने कालवण्यापेक्षा चमचे वापरा. हातावरील नैसर्गिक उष्णता किंवा घामामुळे पिठात नको असलेले जिवाणू वाढण्याची शक्यता असते. महत्वाची एक बाब. जर आंबवलेले पदार्थ खाल्ल्यानंतर पोट दुखणे, मळमळणे किंवा जुलाब असे त्रास होत असतील तर ते अन्नातील विषबाधेचे ( Food Poisoning ) लक्षण असू शकते. अशा प्रसंगी घरगुती उपाय करण्यापेक्षा डॉक्टरांचा सल्ला घेणे केव्हाही उत्तम. कोणतेही खाद्यपदार्थ करतांना विशिष्ट काळात काळजी करतांना खबरदारी घेणे आवश्यक असते. मग ते कोणत्याही प्रदेशातील असो.