नागपूर : यकृताचा गंभीर आजार असलेल्या दोन रुग्णांची वारंवार शुद्ध हरपत होती. त्यांच्या या अवस्थेमागे यकृताला वळसा घालून रक्त वाहून नेणारी एक रक्तवाहिनी असल्याचे आढळले. नागपूरच्या डॉक्टरांनी शरीराला चिरा न देता एन्डोस्कोपीच्या साहाय्याने या रक्तवाहिनीवर उपचार केले आणि दोघांची प्रकृती सुधारली. नेमकी ही प्रक्रिया काय होती? तिच्या सादरीकरणाला दक्षिण आफ्रिकेतील केपटाऊन येथे झालेल्या ‘वर्ल्ड कप ऑफ एन्डोस्कोपी’मध्ये प्रथम क्रमांक मिळाल्याची माहिती डॉ. सौरभ मुकेवार यांनी दिली.
दोन्ही रुग्णांना नेमका कोणता आजार होता?
वणी आणि नागपूर येथील साठीतील दोन पुरुष रुग्णांवर मिडास रुग्णालयात वेगवेगळ्या वेळी उपचार करण्यात आले. दोघांनाही यकृतात तंतुमय ऊतक वाढण्याचा ‘लिव्हर फायब्रोसिस’ हा आजार होता. त्यांची प्रकृती अत्यवस्थ होती. अधूनमधून शुद्ध हरपण्याच्या त्रासामुळे त्यांच्या शरीरातील रक्तप्रवाह आणि त्याचा मेंदूवर होणारा परिणाम महत्त्वाचा ठरला, असे डॉ. मुकेवार यांनी स्पष्ट केले.
यकृताच्या आजारामुळे शुद्ध का हरपत होती?
या रुग्णांच्या शरीरातील एका रक्तवाहिनीतून रक्त यकृताला वळसा घालून पुढे जात होते. त्यामुळे यकृतात प्रक्रिया होण्याऐवजी अमोनियायुक्त रक्त थेट शरीराच्या रक्ताभिसरणात मिसळत होते. त्याचा मेंदूच्या कार्यावर परिणाम होत असल्याने रुग्णांची वारंवार शुद्ध हरपत होती, अशी माहिती डॉ. मुकेवार यांनी दिली.
शरीराला चिरा न देता उपचार कसे केले?
डॉ. मुकेवार आणि त्यांच्या चमूने एन्डोस्कोपीच्या साहाय्याने संबंधित रक्तवाहिनी अचूक शोधली. त्यानंतर त्या रक्तवाहिनीत कॉईल टाकून ती बंद करण्यात आली. ही गुंतागुंतीची प्रक्रिया करण्यासाठी शरीराला चिरा द्यावा लागला नाही. यकृताला वळसा घालणारा रक्ताचा मार्ग बंद करणे हा उपचारातील महत्त्वाचा भाग होता.
रक्तवाहिनी बंद केल्यानंतर काय बदल झाला?
संबंधित रक्तवाहिनी बंद झाल्यानंतर रक्तप्रवाह पुन्हा यकृतामार्गे होऊ लागला. त्यानंतर दोन्ही रुग्णांची प्रकृती सुधारली. या उपचारांमुळे दोन्ही अत्यवस्थ रुग्णांचे प्राण वाचल्याचे डॉ. मुकेवार यांनी सांगितले. दोघांवरील उपचार वेगवेगळ्या वेळी करण्यात आले होते.
नागपूरमधील या प्रक्रियेचे वेगळेपण काय?
वैद्यकीय संशोधन साहित्यातील नोंदी तपासल्यावर चंडीगडनंतर नागपूरमध्ये अशा प्रक्रियेची नोंद आढळल्याचे डॉ. मुकेवार यांनी सांगितले. मध्य भारतात ही प्रक्रिया प्रथमच करण्यात आल्याचा दावाही त्यांनी केला.
जागतिक स्पर्धेत प्रथम क्रमांक कसा मिळाला?
दोन्ही रुग्णांवरील उपचारांचे सादरीकरण केपटाऊनमधील ‘वर्ल्ड कप ऑफ एन्डोस्कोपी’मध्ये करण्यात आले. स्पर्धेत जगभरातील सुमारे १०० डॉक्टरांनी सहभाग घेतला होता. त्यातून सादरीकरणासाठी निवड झालेल्यांमध्ये डॉ. मुकेवार यांचा समावेश होता. इतर तज्ज्ञांनी एन्डोस्कोपीद्वारे गाठी काढण्यासह विविध उपचारप्रक्रिया सादर केल्या. त्यामध्ये नागपूरच्या चमूने केलेल्या या गुंतागुंतीच्या उपचारप्रक्रियेच्या सादरीकरणाला प्रथम क्रमांकाचा पुरस्कार मिळाल्याची माहिती त्यांनी दिली.
