चंद्रपूर : परिस्थिती प्रतिकूल असली, आर्थिक अडचणींचा डोंगर समोर असला आणि संसाधनांची कमतरता भासत असली, तरी जिद्द, चिकाटी आणि अथक परिश्रमांच्या बळावर आकाशाला गवसणी घालता येते, हे चिमूरच्या समिक्षा शंकरजी नन्नावरे हिने सिद्ध करून दाखवले आहे. जिल्हा परिषदेच्या शाळेपासून सुरू झालेला तिचा शैक्षणिक प्रवास आता थेट युनायटेड किंगडममधील प्रतिष्ठित न्यूकॅसल युनिव्हर्सिटीपर्यंत पोहोचला आहे. ‘पब्लिक पॉलिसी’ या विषयातील उच्च शिक्षणासाठी तिची निवड झाली असून, महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागाने तिला तब्बल ६० लाख रुपयांची परदेशी शिष्यवृत्ती मंजूर केली आहे. समिक्षाच्या या यशामुळे नन्नावरे कुटुंबीयांसह चिमूर आणि आदिवासी समाजाच्या शैक्षणिक क्षेत्रातील कर्तृत्वाची नवी ओळख निर्माण झाली आहे.
जिल्हा परिषद शाळेतून शिक्षणाचा श्रीगणेशा
समिक्षाच्या यशाची सुरुवात कोणत्याही मोठ्या शहरातील नामांकित शाळेतून झालेली नाही. सोनेगाव बेगडे येथील जिल्हा परिषद प्राथमिक शाळेतून तिच्या शिक्षणाचा पाया रचला गेला. त्यानंतर तिने चिमूर येथील नेहरू विद्यालयातून दहावीचे शिक्षण पूर्ण केले. पुढे नागपूरच्या श्री राजेंद्र हायस्कूल अँड ज्युनिअर कॉलेजमधून बारावीचे शिक्षण घेतले. उच्च शिक्षणासाठी तिने नागपूरच्या कमला नेहरू महाविद्यालयातून पदवी संपादन केली. पदवीच्या काळातच सामाजिक शास्त्रे, लोकसंख्या आणि सामाजिक धोरणे या विषयांमध्ये तिची विशेष रुची निर्माण झाली.
IIPS मधून संशोधनाची दिशा
पदवी शिक्षणानंतर समिक्षाने मुंबई येथील देशातील नामांकित इंटरनॅशनल इन्स्टिट्यूट फॉर पॉप्युलेशन सायन्सेस (IIPS) येथे ‘पॉप्युलेशन स्टडीज’ या विषयात पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. लोकसंख्या, सामाजिक धोरणे आणि त्यांचा समाजातील विविध घटकांच्या जीवनावर होणारा परिणाम यांचा तिने या काळात अभ्यास केला. IIPS मधील शैक्षणिक आणि संशोधनाच्या अनुभवातून तिच्या आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील उच्च शिक्षणाच्या महत्त्वाकांक्षेला दिशा मिळाली. त्यातूनच तिने ब्रिटनमधील न्यूकॅसल युनिव्हर्सिटीमध्ये ‘पब्लिक पॉलिसी’ या विषयातील पदव्युत्तर अभ्यासक्रमासाठी अर्ज केला. तिची शैक्षणिक गुणवत्ता आणि संशोधनाची पार्श्वभूमी लक्षात घेऊन विद्यापीठाने तिची निवड केली.
६० लाखांची शिष्यवृत्ती
परदेशातील उच्च शिक्षणाचा मोठा आर्थिक खर्च हा अनेक गुणवंत विद्यार्थ्यांसमोरील अडथळा ठरतो. मात्र, समिक्षाच्या बाबतीत महाराष्ट्र शासनाच्या आदिवासी विकास विभागाची परदेशी शिष्यवृत्ती तिच्या पाठीशी उभी राहिली. अनुसूचित जमातीतील गुणवंत विद्यार्थ्यांना परदेशात उच्च शिक्षणासाठी दिल्या जाणाऱ्या या योजनेअंतर्गत तिला ६० लाख रुपयांचे आर्थिक सहाय्य मंजूर झाले..शासनाच्या या मदतीमुळे तिच्या परदेशातील उच्च शिक्षणाचा मार्ग अधिक सुकर झाला असून, तिच्या स्वप्नांना प्रत्यक्ष आकार मिळाला आहे.
आई-वडिलांच्या कष्टांना यशाची पावती
समिक्षाच्या या यशामागे तिची जिद्द आणि मेहनत तर आहेच; पण आई कविता नन्नावरे आणि वडील शंकरजी नन्नावरे यांचे प्रोत्साहन आणि त्यागही तितकाच महत्त्वाचा आहे. ग्रामीण आणि आदिवासी पार्श्वभूमीतून आलेल्या आपल्या मुलीच्या शिक्षणासाठी त्यांनी सातत्याने पाठबळ दिले..समिक्षानेही या विश्वासाला आपल्या कर्तृत्वातून उत्तर दिले. तिच्या यशात कुटुंबीयांसह शिक्षक, मार्गदर्शक, आदिवासी विकास विभाग, विविध संस्था आणि मित्रपरिवाराचे योगदान असल्याचे तिच्या कुटुंबीयांकडून सांगण्यात आले.
अनेक विद्यार्थ्यांसाठी नवी वाट
ग्रामीण आणि आदिवासी भागातील विद्यार्थ्यांसमोर आर्थिक अडचणी, मार्गदर्शनाचा अभाव आणि मर्यादित शैक्षणिक संधी अशी अनेक आव्हाने असतात. अशा परिस्थितीत सोनेगाव बेगडे येथील जिल्हा परिषद शाळेतून सुरू झालेला समिक्षाचा प्रवास थेट ब्रिटनमधील प्रतिष्ठित विद्यापीठापर्यंत पोहोचणे, ही अनेक विद्यार्थ्यांसाठी प्रेरणादायी बाब ठरली आहे. जिद्द, सातत्यपूर्ण मेहनत आणि योग्य दिशेने केलेले प्रयत्न यांच्या बळावर ग्रामीण भागातील विद्यार्थीही जागतिक स्तरावर आपले स्थान निर्माण करू शकतो, हा संदेश समिक्षाच्या यशातून अधोरेखित झाला आहे. तिच्या या यशाबद्दल विविध स्तरांतून अभिनंदन होत असून, तिच्या पुढील शैक्षणिक वाटचालीसाठी शुभेच्छांचा वर्षाव होत आहे.
