जळगाव : जिल्ह्यातील तापीवरील हतनूर धरणाच्या जलाशयाची समृद्ध पक्षी विविधता, निसर्गसंपदा आणि या परिसराशी जोडलेला सांस्कृतिक वारसा जगभर पोहोचविणाऱ्या ‘पिलग्रिम्स ऑफ हतनूर’ अर्थात ‘हतनूरचे वारकरी’ या लघुपटाची पाचव्या आंतरराष्ट्रीय पर्यटन लघुपट महोत्सवासाठी निवड झाली आहे. पुणे येथे २६ आणि २७ सप्टेंबर रोजी होणाऱ्या या आंतरराष्ट्रीय महोत्सवात लघुपटाचे सादरीकरण होणार आहे. हतनूरच्या नैसर्गिक वैभवाला आंतरराष्ट्रीय स्तरावर ओळख मिळवून देणारी ही निवड महत्त्वपूर्ण मानली जात आहे.
पक्षी अभ्यासक अनिल महाजन यांच्या संकल्पनेतून ‘हतनूरचे वारकरी’ हा लघुपट साकारला आहे. हातनूर धरण परिसरातील जलाशय, त्याभोवतीची जैवविविधता, विविध पक्ष्यांचे अधिवास, त्यांचे स्थलांतर आणि पक्षीनिरीक्षण यांचे प्रभावी चित्रण या लघुपटातून करण्यात आले आहे. त्याचबरोबर या निसर्गसंपदेशी स्थानिकांच्या भावनिक व सांस्कृतिक नात्यालाही चित्रपटातून अधोरेखित करण्यात आले आहे.
‘वारकरी’ नावामागची आगळी प्रतिमा
लघुपटाचे ‘हतनूरचे वारकरी’ हे नाव विशेष लक्षवेधी आहे. पंढरीच्या वारीला वारकरी ज्या श्रद्धेने दरवर्षी येतात, त्याचप्रमाणे हतनूर जलाशयाकडे काही स्थलांतरित पक्षी दरवर्षी हिवाळ्याच्या काळात हजारो किलोमीटरचा प्रवास करून येतात. त्यांच्या या नियमित स्थलांतराची तुलना पंढरपूरच्या वारीशी करण्यात आली आहे. या पक्ष्याच्या कपाळावरील ठळक रंगछटा किंवा खुणा टिळ्यासारख्या भासत असल्याने त्याच्या प्रतिमेलाही ‘वारकरी’ या संकल्पनेशी जोडण्यात आले आहे. त्यामुळे निसर्गातील पक्ष्यांचे नियमित आगमन आणि महाराष्ट्राच्या वारकरी परंपरेतील दरवर्षीची वारी यांचा सुंदर सांस्कृतिक संबंध या लघुपटाच्या संकल्पनेतून मांडण्यात आला आहे.
युरोपातून येणाऱ्या पाहुण्या पक्ष्यांचे आकर्षण
हतनूर जलाशय हा हिवाळ्यात स्थलांतर करणाऱ्या अनेक पक्ष्यांसाठी महत्त्वाचा अधिवास आहे. युरोपातील विविध प्रदेशांतून हे पक्षी दरवर्षी हजारो किलोमीटरचा प्रवास करून भारतात येतात. हिवाळ्यातील अनुकूल हवामान, मुबलक अन्न आणि जलाशय परिसरातील सुरक्षित अधिवास यामुळे हातनूर परिसर त्यांच्यासाठी आकर्षणाचे ठिकाण ठरतो. दरवर्षी ठरावीक ऋतूमध्ये या पक्ष्यांचे आगमन होत असल्याने स्थानिक पक्षी अभ्यासक आणि निसर्गप्रेमींसाठी हा काळ विशेष महत्त्वाचा ठरतो. या स्थलांतरित पक्ष्यांच्या आगमनातून निसर्गचक्र, जलाशयाचे पर्यावरणीय महत्त्व आणि जैवविविधतेचे संवर्धन यांचा संदेशही अधोरेखित होतो.
तत्कालीन जिल्हाधिकाऱ्यांचे सहकार्य
लघुपटाच्या निर्मितीसाठी जळगावचे तत्कालीन जिल्हाधिकारी अभिजीत राऊत तसेच चातक निसर्ग संवर्धन संस्था (सीएनसीएस) यांचे सहकार्य लाभले होते. हतनूर जलाशयाच्या निसर्ग वैभवाचे दस्तऐवजीकरण करून ते व्यापक स्तरावर पोहोचविण्याच्या उद्देशाने हा उपक्रम साकारण्यात आला. चातक निसर्ग संवर्धन संस्था हातनूर परिसरातील पक्षी, जैवविविधता आणि निसर्गसंवर्धनाच्या क्षेत्रात कार्यरत असून, या लघुपटामुळे त्यांच्या संवर्धनविषयक प्रयत्नांनाही व्यापक व्यासपीठ मिळणार आहे.
दिग्दर्शन, निर्मितीत अनेकांचे योगदान
पुणे येथील अरविंद जोशी यांनी लघुपटाचे दिग्दर्शन केले आहे. विशेष गांधी यांनी चित्रीकरणाची जबाबदारी सांभाळली. लघुपटाच्या निर्मिती प्रक्रियेत सत्यपालसिंग राजपूत, सौरभ महाजन, समीर नेवे, पियुष महाजन, राजपालसिंग राजपूत, उदय चौधरी यांच्यासह अनेकांनी मोलाचे योगदान दिले आहे. हतनूर जलाशय केवळ पाणीसाठा नसून विविध पक्षी आणि जलचरांसाठी महत्त्वपूर्ण अधिवास आहे. या परिसरातील पक्षीवैविध्य, स्थलांतरित पक्ष्यांचे आगमन आणि त्यामागील पर्यावरणीय महत्त्व याकडे व्यापक स्तरावर लक्ष वेधण्याचे काम ‘हतनूरचे वारकरी’ या लघुपटातून करण्यात आले आहे. आंतरराष्ट्रीय पर्यटन लघुपट महोत्सवासाठी झालेली निवड ही हातनूरच्या नैसर्गिक आणि सांस्कृतिक वारशाला मिळालेली महत्त्वाची दखल मानली जात आहे. या निमित्ताने हातनूर जलाशय, त्याची पक्षीविविधता आणि स्थानिक निसर्गसंपदा देश-विदेशातील प्रेक्षकांपर्यंत पोहोचण्यास मदत होणार आहे.
