मुंबई ते हावडा संपूर्ण रेल्वे मार्ग लवकरच चारपदरी… प्रवासी, मालवाहतुकीला चालना!

मध्य रेल्वेने आखलेल्या नवीन योजनेत दिल्ली–हावडा, हावडा–चेन्नई, चेन्नई–मुंबई, मुंबई–दिल्ली, दिल्ली–चेन्नई, मुंबई–हावडा आणि दिल्ली–गुवाहाटी या प्रमुख सात मार्गांचा समावेश आहे. हे मार्ग देशातील प्रमुख महानगरे, औद्योगिक केंद्रे आणि विविध राज्यांना जोडतात. त्यामुळे या मार्गांवर प्रवासी तसेच मालगाड्यांची मोठी वर्दळ असते. सध्या अनेक महत्त्वाच्या मार्गांवर रेल्वे वाहतुकीची क्षमता मर्यादित असल्याने प्रवासी आणि मालगाड्यांचे वेळापत्रक सांभाळणे आव्हानात्मक ठरते.

चार रेल्वेमार्ग उपलब्ध झाल्यास अधिक गाड्या चालविण्यासाठी अतिरिक्त क्षमता निर्माण होईल. प्रवासी गाड्यांच्या फेऱ्या वाढविणे, वेळेचे नियोजन सुधारणे आणि काही मार्गांवरील विलंब कमी करणे शक्य होऊ शकते. वाढत्या लोकसंख्येसोबत लांब पल्ल्याच्या रेल्वे प्रवासाची मागणीही वाढत आहे. त्यामुळे भविष्यात नवीन गाड्या सुरू करण्यासाठी किंवा विद्यमान गाड्यांच्या फेऱ्या वाढविण्यासाठी अतिरिक्त मार्गांची गरज भासणार आहे. चारपदरीकरणामुळे ही गरज काही प्रमाणात पूर्ण होऊ शकते.

पर्यावरणाच्या दृष्टीनेही महत्त्वाचे पाऊल

चारपदरीकरणाचा महत्त्वाचा फायदा मालवाहतुकीला होण्याची शक्यता आहे. औद्योगिक क्षेत्रे, बंदरे, कृषी बाजारपेठा आणि उत्पादन केंद्रांना जोडणाऱ्या मार्गांवर मालगाड्यांची मोठी वाहतूक असते. अतिरिक्त मार्ग उपलब्ध झाल्याने मालगाड्यांसाठी स्वतंत्र वेळ आणि अधिक क्षमतेने वाहतूक करण्याची सुविधा मिळू शकते. रेल्वेमार्गे मालवाहतूक वाढल्यास रस्ते वाहतुकीवरील अवलंबित्व कमी होऊ शकते. परिणामी माल वाहतुकीचा वेळ आणि खर्च कमी करण्यास मदत होऊन उद्योग आणि व्यापार क्षेत्रालाही त्याचा फायदा मिळू शकतो. रेल्वे वाहतूक ही मोठ्या प्रमाणात माल आणि प्रवासी वाहून नेण्यासाठी तुलनेने अधिक ऊर्जा-कार्यक्षम आणि पर्यावरणपूरक माध्यम मानली जाते. रेल्वेची क्षमता वाढल्याने अधिक वाहतूक रेल्वेकडे वळविण्याची संधी निर्माण होईल. त्यामुळे रस्त्यांवरील वाहतूक कोंडी, इंधनाचा वापर आणि प्रदूषण कमी करण्यास हातभार लागू शकतो.

वेग वाढविण्यापेक्षा क्षमता वाढणे महत्त्वाचे

रेल्वेच्या दृष्टीने केवळ गाड्यांचा वेग वाढविणे पुरेसे नसून त्यांना नियमितपणे आणि वेळेवर चालविण्यासाठी पुरेशी मार्गक्षमता असणे आवश्यक आहे. अतिवर्दळीच्या मार्गांवर एकाच मार्गावर अनेक प्रकारच्या गाड्या धावत असल्याने वेळापत्रकावर परिणाम होऊ शकतो. चारपदरीकरणामुळे प्रवासी आणि मालवाहतुकीचे अधिक चांगले विभाजन करता येण्याची शक्यता आहे. ११ हजार किमीच्या विस्तीर्ण नेटवर्कचे चारपदरीकरण हे मोठे आणि दीर्घकालीन काम आहे. नवीन रेल्वेमार्ग उभारण्यासोबत पूल, स्थानके, सिग्नलिंग व्यवस्था, विद्युतीकरण आणि इतर पायाभूत सुविधांमध्येही बदल करावे लागतील. काही भागांमध्ये जमीन संपादन आणि स्थानिक पातळीवरील अडचणीही निर्माण होऊ शकतात. त्यामुळे प्रकल्पाची अंमलबजावणी टप्प्याटप्प्याने करावी लागणार आहे.

रेल्वेच्या भविष्यासाठी महत्त्वाचा टप्पा

देशातील केवळ १६ टक्के रेल्वे नेटवर्कवर सुमारे ४१ टक्के वाहतूक होत असल्याने या सात मार्गांवरील क्षमता वाढविणे अत्यंत आवश्यक आहे. चारपदरीकरणामुळे भविष्यातील प्रवासी आणि मालवाहतुकीची वाढती मागणी हाताळण्यासाठी रेल्वेला अतिरिक्त क्षमता मिळेल. एकूणच, ११ हजार किमीच्या उच्च-घनतेच्या मार्गांचे चारपदरीकरण हे केवळ रेल्वेचे पायाभूत सुविधा वाढविणारे काम नसून देशाच्या वाहतूक व्यवस्थेला अधिक सक्षम करण्याच्या दृष्टीने महत्त्वाचे पाऊल आहे. प्रवाशांना अधिक गाड्या, उद्योगांना वाढीव मालवाहतूक क्षमता आणि देशाला अधिक कार्यक्षम व पर्यावरणपूरक वाहतूक व्यवस्था मिळण्याची शक्यता या प्रकल्पामुळे निर्माण झाली आहे.