जळगाव : खान्देशातील आत्महत्याग्रस्त ३५३ शेतकरी कुटुंबांना ‘नाम फाऊंडेशन’च्या वतीने प्रत्येकी १५ हजार रुपयांच्या आर्थिक मदतीचे धनादेश २५ ऑक्टोबर २०१५ रोजी उत्तर महाराष्ट्र विद्यापीठातील कार्यक्रमात नाना पाटेकर यांच्या हस्ते वितरीत करण्यात आले होते. त्यावेळी शेतकरी कुटुंबाच्या जगण्यातील संघर्ष केवळ आर्थिक मदतीने संपणार नाही तर त्याला आधार, सन्मान आणि आपल्या कष्टाच्या मालाला योग्य मोबदला मिळणे गरजेचे आहे, असा संदेशही पाटेकर यांनी दिला होता.

‘नाम फाऊंडेशन’च्या कृतज्ञता उपक्रमांतर्गत खान्देशातील ३५३ आत्महत्याग्रस्त शेतकऱ्यांच्या कुटुंबीयांना प्रत्येकी १५ हजार रुपयांच्या धनादेशानुसार एकूण सुमारे ५२ लाख ९५ हजार रुपयांची मदत करण्यात आली होती. त्या वेळी नाना पाटेकर यांनी शेतकरी कुटुंबीयांशी संवाद साधत त्यांच्या व्यथा जाणून घेतल्या होत्या आणि संकटाच्या काळात खचून न जाता उभे राहण्याचे आवाहन केले होते.

‘सहानुभूती नको, आधार द्या’

कुटुंबातील जबाबदाऱ्या शिल्लक असताना आत्महत्येचा मार्ग स्वीकारणे योग्य नाही, असे सांगत नाना पाटेकर यांनी आत्महत्याग्रस्त शेतकरी कुटुंबांच्या वेदनेवर भाष्य केले होते. गेलेला माणूस परत येणार नाही, हे माहीत असूनही त्याची वाट पाहणाऱ्या माता, भगिनी आणि मुलांना अखेर सर्व दुःख बाजूला ठेवून पुन्हा जगण्यासाठी उभे राहावे लागते, असे ते म्हणाले होते. “शेतकरी कुटुंबाला आधार वाटला पाहिजे; सहानुभूती नको, पोकळ दिलासा नको. रडू नका, तर लढा,” असेही आवाहन त्यांनी केले होते.

शेतमालाच्या भावावर घणाघात

नाना पाटेकर यांच्या भाषणातील सर्वाधिक लक्षवेधी मुद्दा शेतमालाच्या दरवाढीचा होता. विविध वस्तू आणि सेवांच्या किमती तसेच नोकरांच्या पगारात मोठी वाढ झाली; मात्र त्या तुलनेत शेतकऱ्यांच्या मालाला मिळणाऱ्या भावात अत्यल्प वाढ झाली असल्याकडे त्यांनी लक्ष वेधले होते. “गुरुजींचा पगार सातव्या वेतन आयोगानुसार ३५ हजार झाला. सोन्याच्या किमतीत ८२ पटीने वाढ झाली. पगार अडीचशे पटीने वाढले; परंतु शेतकऱ्यांच्या मालाची किंमत फक्त आठ पटीने वाढली,” असा दावाही पाटेकर यांनी त्या वेळी केला होता. शेतमालाच्या दरातील ही तफावत अधोरेखित करत त्यांनी, “आग लागण्याची वाट पाहायची का?” असा संतप्त सवाल उपस्थित केला होता. शेतकऱ्यांच्या प्रश्नाकडे गांभीर्याने पाहण्याची गरज असल्याचे त्यांनी म्हटले होते.

‘गरजू शेतकऱ्याला मदत कशी करता येईल, ते शोधा’

शेतकरी आत्महत्यांचा प्रश्न केवळ चर्चेचा विषय न राहता त्यावर प्रत्यक्ष उपाययोजना होणे आवश्यक असल्याचे पाटेकर यांनी सांगितले. गरजू शेतकऱ्याला मदत करून त्याचे जगणे सुसह्य कसे करता येईल, याचा शोध घेणे गरजेचे आहे, असे ते म्हणाले होते. डोंगराएवढे दुःख असतानाही समाज सण साजरे करतो; मात्र संकटात असलेल्या शेतकरी कुटुंबांच्या पाठीशी समाजाने उभे राहिले पाहिजे, असेही त्यांनी नमूद केले.

‘ही चळवळ पुरस्कारासाठी नाही’

‘नाम’च्या उपक्रमाबाबत बोलताना पाटेकर यांनी हा उपक्रम पुरस्कार किंवा प्रसिद्धीसाठी नसल्याचे स्पष्ट केले होते. “आपण प्रत्येक जण जातीवंत अणुबॉम्ब आहोत. अजून किती आत्महत्या षंढ समाज पाहणार आहे?” असा परखड सवाल देखील त्यांनी उपस्थित केला होता. नामच्या उपक्रमातून मदत करण्याची संधी मिळाल्याचे समाधान कोणत्याही पुरस्कारापेक्षा मोठे असल्याचे त्यांनी सांगितले होते. “तुम्ही टाळ्या वाजवून चालणार नाही. खरं तर जगण्याची ही सुरुवात झाली,” असे सांगत त्यांनी केवळ सहानुभूती व्यक्त करण्याऐवजी प्रत्यक्ष मदतीसाठी पुढे येण्याचे आवाहन केले.