कुतूहल : मोबाइलवर रेडिओ कसा चालतो?

सुरुवातीला वॉल्व्ह्समुळे टेबलावर वा कपाटावर ठेवावा लागणारा रेडिओ ट्रान्झिस्टरच्या शोधानंतर तळहातात मावायला लागला. त्यानंतर स्पष्ट आवाज देणारा एफएम आला, मग डिजिटल रेडिओ आले आणि आता तर मोबाइलमध्ये रेडिओ आला. आपण मोबाइलवर रेडिओ कसा ऐकू शकतो? खरं तर मोबाइलमध्ये दोन वेगवेगळ्या प्रकारे रेडिओ ऐकता येतो. पहिला प्रकार म्हणजे इंटरनेटशिवाय चालणारा पारंपरिक एफएम रेडिओ आणि दुसरा प्रकार म्हणजे इंटरनेटवर चालणारा ऑनलाइन रेडिओ. या दोन्ही पद्धती कशा काम करतात ते आपण समजून घेऊ या.

बर्‍याचदा, जर तुम्ही तुमच्या फोनमध्ये इअरफोन लावून रेडिओ ऐकत असाल, तर तिथे इंटरनेटची गरज नसते. कारण अशा अँड्रॉइड फोनच्या प्रोसेसरमध्ये एक छोटी ‘फ्रिक्वेन्सी मॉड्यूलेशन’- एफएम रिसीव्हर चिप असते. असा मोबाइल हा नेहमीच्या रेडिओ ट्रान्झिस्टरसारखंच काम करतो. रेडिओचे सिग्नल हवेतून पकडण्यासाठी एका लांब अँटेनाची गरज असते. मोबाइल एवढा छोटा असतो की त्यात असा मोठा अँटेना बसवणं शक्य नसतं. म्हणून अशा पद्धतीने रेडिओ ऐकताना तो मोबाइलला इअरफोन लावूनच ऐकावा लागतो. कारण फोनला जोडलेल्या इअरफोनची वायर ही तेव्हा अँटेना म्हणूनही काम करते.

ही प्रक्रिया कशी पार पडते? रेडिओ स्टेशनवरून हवेत एफएम रेडिओ लहरी सोडल्या जातात. मोबाइलच्या इअरफोनची वायर या लहरी पकडते आणि फोनमधील एफएम चिप त्या लहरींचं रूपांतर आवाजात करून गाणी किंवा बातम्या त्या इअरफोनच्या माध्यमातून तुमच्या कानापर्यंत पोहोचवते. आजकाल अनेक फोनमध्ये एफएम चिप किंवा इअरफोन जॅक नसतो. अशा वेळी आपण काही ॲप्सच्या मदतीने रेडिओ ऐकू शकतो. यासाठी इंटरनेटची आवश्यकता असते.

ही प्रक्रिया पहिल्या प्रक्रियेपेक्षा वेगळी आहे. यात रेडिओ स्टेशन त्याचा आवाज डिजिटल डेटाच्या स्वरूपात इंटरनेटवर अपलोड करतं आणि मोबाइल फोन त्याचा ‘फोर जी’ किंवा ‘फाइव्ह जी’ मोबाइल डेटा किंवा वायफायचा वापर करून तो डेटा स्ट्रीम करतो. या प्रक्रियेमध्ये इअरफोनची गरज नसते. कारण थेट फोनच्या स्पीकरवर किंवा ब्लूटूथ स्पीकरवर रेडिओ ऐकू येऊ शकतो. त्याचप्रमाणे जगात कुठेही बसून दुसर्‍या देशातलं रेडिओ स्टेशनही या पद्धतीने ऐकलं जाऊ शकतं.

थोडक्यात जर तुमच्या मोबाइलमध्ये एफएम रिसिव्हर असेल तर कोणत्याही सर्वसाधारण रेडिओप्रमाणे तुमच्या मोबाइलचा इअरफोन अँटेना बनून हवेतील रेडिओ लहरी पकडतो आणि तुम्हाला रेडिओ ऐकवतो. तसंच जर तुम्ही एखाद्या ॲपच्या साहाय्याने हे करत असाल तर त्यासाठी मात्र इंटरनेटचं माध्यम वापरलं जातं.

मराठी विज्ञान परिषद

ईमेल : office@mavipa.org

संकेतस्थळ : http://www.mavipa.org