कुतूहल : रक्तगट का महत्त्वाचा?

कालांतरानं डॉ. कार्ल यांच्या आणखी एक गोष्ट लक्षात आली. समजा दोन माणसांचा रक्तगट एकसारखा म्हणजे ‘ओ’ आहे. तरीही काही वेळा त्यांना एकमेकांचं रक्त चालत नाही. यावर संशोधन केल्यावर त्यांच्या असं लक्षात आलं की, एका माणसाच्या तांबड्या पेशींमध्ये ‘आरएच (फँ)’ नावाचा एक घटक असतो. त्याच्या रक्ताला त्यांनी ओ आरएच पॉझिटिव्ह ( ड फँ+) असं नाव दिलं आणि दुसर्‍याच्या तांबड्या पेशींमध्ये हा घटक नसल्यामुळे त्याच्या रक्ताला ओ आरएच निगेटिव्ह ( ड फँ-) म्हटलं. या ‘आरएच (फँ)’ विसंगतीमुळेच त्यांचं रक्त एकमेकांना चालत नाही.

आता आपल्या रक्ताचे ए आरएच पॉझिटिव्ह ( अ फँ+ ), ए आरएच निगेटिव्ह ( अ फँ-), बी आरएच पॉझिटिव्ह ( इ फँ +), बी आरएच निगेटिव्ह ( इ फँ-), एबी आरएच पॉझिटिव्ह ( अइ फँ+ ), एबी आरएच निगेटिव्ह (अइ फँ-), ओ आरएच पॉझिटिव्ह ( ड फँ+ ), ओ आरएच निगेटिव्ह ( ड फँ-) असे प्रकार मानले जातात. ओ आरएच निगेटिव्ह या गटाचं रक्त कुणालाही चालतं म्हणून या गटाचं रक्त असलेल्या व्यक्तीला ‘युनिव्हर्सल डोनर’ म्हणतात आणि एबी आरएच पॉझिटिव्ह रक्तगट असलेल्या माणसाला कोणत्याही गटाचं रक्त चालतं म्हणून त्याला ‘युनिव्हर्सल ॲक्स्पेटर’ म्हणतात. असं असलं तरी प्रत्यक्ष रक्तसंक्रमणापूर्वी रक्तगटाबरोबरच इतर अनेक घटक जुळतात का हे तपासलं जातं.

काही कारणामुळे आपल्याला चुकीचा रक्तगट असलेलं रक्त दिलं गेलं तर मात्र त्याचे गंभीर परिणाम होतात. आपल्या शरीरातली रोगप्रतिकारक यंत्रणा या रक्तगट वेगळ्या असलेल्या रक्ताला शत्रू समजून तात्काळ नष्ट करू पाहते. त्यामुळे खूप ताप येणं, श्वसनास त्रास होणं, मूत्रपिंड निकामी होणं, हृदयविकाराचा झटका येणं असे त्रास होतात. आजचं धकाधकीचं जीवन बघता आपल्याला कधीही रक्ताची गरज पडू शकते. त्यामुळे आपला रक्तगट कुठला आहे हे माहीत असणं अत्यंत गरजेचं आहे.

• डॉ. माधवी ठाकूरदेसाई
  मराठी विज्ञान परिषद
  ईमेल : office@mavipa.org
  संकेतस्थळ : http://www.mavipa.org