पठाण किंवा पश्तून समाज हा मूळचा अफगाणिस्तान आणि वायव्य पाकिस्तानचा. या समाजातील अनेक व्यक्ती भारतीय प्रदेशात येऊन विविध प्रांतांत स्थायिक झाल्या. त्यांपकी अनेकांच्या पुढच्या वंशजांनी चित्रपट, संगीत, क्रिकेट, राजकारण अशा विविध क्षेत्रांमध्ये आपली विशेष ओळख निर्माण करून ठेवली आहे. स्वतंत्र भारताचे तिसरे राष्ट्रपती दिवंगत डॉ. जाकीर हुसेन हेही पठाण समाजातल्या आफ्रिदी घराण्याचे हे अनेकांना माहीत नसावे. ते भारताचे पहिले मुस्लीम राष्ट्रपती, तसेच राष्ट्रपतिपदावर कार्यरत असताना निधन पावलेले ते पहिले राष्ट्रपती!

जाकीर हुसेन यांचा जन्म  हैदराबादेतला १८९७ सालचा, अफ्रिदी या पठाण घराण्यातला. वडील फिदा हुसेन खान यांचा मृत्यू झाला तेव्हा जाकीर दहा वर्षांचे होते. त्यांचे सुरुवातीचे प्राथमिक शिक्षण हैदराबादमध्ये झाले आणि त्यानंतर त्यांचे कुटुंब उत्तर प्रदेशात फारुखाबाद जिल्ह्यात कैमगंज येथे स्थलांतरित झाले. सात भावंडांपकी दुसरे असलेले जाकीर इटावाच्या इस्लामिया माध्यमिक शाळेत एक हुशार विद्यार्थी म्हणून नावाजले गेले. त्यांचे पुढील शिक्षण मुहम्मदन अँग्लो-ओरिएंटल कॉलेज म्हणजे सध्याच्या अलिगढ मुस्लीम विद्यापीठात झाले. पदव्युत्तर शिक्षणासाठी ते पुढे बíलनला गेले. १९२६ साली बíलन विद्यापीठाची अर्थशास्त्राची डॉक्टरेट मिळवून ते भारतात परतले.

pakistan imran khan party ban
पाकिस्तान सरकार इम्रान खान यांच्या राजकीय पक्षावर घालणार बंदी? कारण काय?
Imran Khan's PTI to ban
Imran Khan’s PTI Ban : कधीकाळी सत्तेत असलेल्या पक्षावरच आता बंदी येणार? पाकिस्तानात पीटीआयचं भवितव्य धोक्यात! पण कारण काय?
desi jugaad of Pakistani
भारतातील नव्हे तर आता कंगाल पाकिस्तानातील तरुणांचा भन्नाट जुगाड, Video पाहून म्हणाल, ”असं फक्त पाकिस्तानात होऊ शकतं”
Mohammad Nabi part of wins against 45 nations For Afganistan
अफगाणिस्तानची प्रगती ‘याचि देही याचि डोळा’ पाहणारा मोहम्मद नबी, जागतिक क्रिकेटमधील अनोखा विक्रमवीर
taliban minister talk to rashid khan
T20 World Cup : रशीद खानच्या शिलेदारांचं तालिबानी नेत्याने केलं कौतुक; अफगाणिस्तान क्रिकेट बोर्डाने शेअर केला व्हिडीओ
Afghanistan beats Bangladesh by 8 runs in Marathi
Afghanistan vs Bangladesh: अफगाणिस्तानने घडवला इतिहास; बांगलादेशला हरवत सेमी फायनलमध्ये धडक, ऑस्ट्रेलिया माघारी
Pakistan Protest
“पाकिस्तानात धार्मिक अल्पसंख्याक सुरक्षित नाहीत, मुस्लिमांचे लहान पंथ…”; पाकिस्तानच्या संरक्षण मंत्र्यांची कबुली!
AUS vs AFG match memes viral on social media
VIDEO : अफगाणिस्तानच्या ऐतिहासिक विजयानंतर मीम्सचा महापूर, नेटकऱ्यांनी मॅक्सवेलची अंडरडेकरशी केली तुलना

मुस्लीम समाजाचा शैक्षणिक उत्कर्ष व्हावा या इच्छेने प्रेरित होऊन जाकीर हुसेन यांच्यासह काही विद्यार्थी मित्र आणि शिक्षकांनी मिळून अलिगढमध्ये १९२० साली नॅशनल मुस्लीम युनिव्हर्सटिीची स्थापना केली. पुढे १९३५ मध्ये दिल्लीच्या जामिया नगैर येथे स्थानांतरित झालेल्या या शैक्षणिक संस्थेचे नाव ‘जामिया मिलीया इस्लामिया’ असे करण्यात आले. या संस्थेच्या स्थापनेत राष्ट्रीय काँग्रेसचे नेते अबुल कलम आजाद, मोहमद अली जोहर, मुख्तार अहमद अन्सारी, मोहम्मद मुजीबसारखे राष्ट्रीय नेते जाकीर हुसेन यांच्याबरोबर होते. आता जामिया मिलीया इस्लामियाचे रूपांतर दिल्लीच्या एका प्रतिष्ठित देशव्यापी सेंट्रल युनिव्हर्सटिीत झालेय. या काळात झाकीर हुसेन हे एक विद्यार्थी नेता म्हणून चच्रेत होते.

– सुनीत पोतनीस

sunitpotnis@rediffmail.com