LPG, PNG, CNG and LNG explained: एलपीजी, सीएनजी, पीएनजी आणि एलएनजीमध्ये काय फरक? कोणता गॅस कुठे वापरला जातो? जाणून घ्या

1/6

सध्या अमेरिका, इस्रायल आणि इराण यांच्यात सुरू असलेल्या संघर्षामुळे जगभरात मोठे ऊर्जा संकट निर्माण झाले आहे. याचा फटका भारतासह अनेक लहान-मोठ्या देशांना बसत आहे. युद्धामुळे तणाव वाढत असताना क्षेपणास्त्रांनी तेल शुद्धीकरण प्रकल्प आणि पाइपलाइनना लक्ष्य केले जात आहे. त्यामुळे होर्मुझची सामुद्रधुनी, ज्या मार्गातून जगातील सुमारे २० टक्क्यांहून अधिक ऊर्जा पुरवठा होतो ती एक महत्त्वाचा अडथळा ठरली आहे. या मार्गातील कोणताही दीर्घकालीन व्यत्यय भारतासारख्या आयातीवर अवलंबून असलेल्या देशांसाठी गंभीर ठरू शकतो. सध्या शेकडो जहाजे होर्मुझ सामुद्रधुनीत अडकली असल्याची माहिती समोर येत आहे.

2/6

दरम्यान, विविध अहवालांनुसार भारतातील अनेक प्रमुख शहरांमध्ये या संकटाचे परिणाम जाणवू लागले आहेत. रेस्टॉरंट्स आणि व्यावसायिक आस्थापनांनी गॅस उपलब्धतेबाबत चिंता व्यक्त केली आहे. या पार्श्वभूमीवर एक महत्त्वाचा प्रश्न उपस्थित होतो तो म्हणजे घरे, वाहने आणि उद्योगांना ऊर्जा पुरवणारे गॅस-आधारित स्रोत कोणते आणि ते भारताच्या ऊर्जा सुरक्षेसाठी इतके महत्त्वाचे का आहेत? चला जाणून घेऊया…

3/6

एलपीजी (Liquefied Petroleum Gas):
भारतामध्ये स्वयंपाकासाठी सर्वाधिक वापरले जाणारे इंधन म्हणजे एलपीजी. कच्च्या तेलाच्या शुद्धीकरणादरम्यान आणि नैसर्गिक वायू प्रक्रियेदरम्यान तयार होणाऱ्या प्रोपेन आणि ब्युटेन वायूंचे द्रवरूप करून सिलिंडरमध्ये साठवले जाते. ‘प्रधानमंत्री उज्ज्वला योजना’सारख्या उपक्रमांमुळे ग्रामीण आणि निम्न उत्पन्न गटातील कुटुंबांपर्यंत याचा मोठ्या प्रमाणात प्रसार झाला आहे. वाहून नेणे सोपे असल्यामुळे हे इंधन सर्वत्र वापरले जाते.

4/6

सीएनजी (Compressed Natural Gas):
सीएनजीमध्ये प्रामुख्याने मिथेन (८५–९८ टक्के) असतो. हा नैसर्गिक वायू उच्च दाबाने संकुचित करून सिलिंडरमध्ये साठवला जातो. याचा वापर मुख्यतः वाहनांसाठी इंधन म्हणून होतो. पेट्रोल-डिझेलच्या तुलनेत सीएनजी अधिक स्वच्छ असून प्रदूषण कमी करते. त्यामुळे दिल्लीसारख्या शहरांमध्ये सार्वजनिक वाहतुकीसाठी याचा मोठ्या प्रमाणात वापर सुरू झाला आहे.

5/6

पीएनजी (Piped Natural Gas):
पीएनजी म्हणजे पाइपलाइनद्वारे थेट घरांमध्ये, हॉटेल्समध्ये आणि उद्योगांमध्ये पुरवला जाणारा नैसर्गिक वायू. यामध्ये मिथेनचे प्रमाण ९०–९७ टक्के असते. ही व्यवस्था पाणीपुरवठ्यासारखीच असते—वापरानुसार बिल भरावे लागते. शहरांमध्ये पीएनजी नेटवर्कचा वेगाने विस्तार होत असल्यामुळे सिलिंडरची गरज कमी होत आहे.

6/6

एलएनजी (Liquefied Natural Gas):
एलएनजी म्हणजे नैसर्गिक वायूला सुमारे -१६२°C पर्यंत थंड करून त्याचे द्रवरूपात रूपांतर केलेले इंधन. यामुळे त्याचे आकारमान मोठ्या प्रमाणात कमी होते आणि जहाजांद्वारे लांब अंतरावर वाहतूक करणे सोपे होते. भारतात एलएनजी आयात करून किनारी टर्मिनल्सवर त्याचे पुन्हा वायुरूपात रूपांतर केले जाते आणि ते उद्योग, वीज प्रकल्प व शहर गॅस वितरणासाठी वापरले जाते.