Narhari Zirwal: क्लर्कच्या लाचखोरीमुळे चर्चेत आलेले मंत्री नरहरी झिरवाळ कोण आहेत? त्यांनी मंत्रालयातून उडी का घेतली होती?

मंत्रालयातच लाचखोरी; एसीबीची सापळा कारवाई

लातूर जिल्ह्यातील एका औषध दुकानदाराचा रद्द करण्यात आलेला परवाना पुन्हा नूतनीकरण करून देण्यासाठी लाच मागितल्याचा आरोप आहे. या प्रकरणी अन्न व औषध प्रशासन विभागाचे मंत्री नरहरी झिरवळ यांच्या मंत्रालयातील कार्यालयात लाचलुचपत प्रतिबंधक विभागाने (एसीबी) सापळा रचला. या सापळ्यात कार्यालयातील लिपिक राजेंद्र ढेरिंगे याला ३५ हजार रुपयांची लाच स्वीकारताना रंगेहात पकडण्यात आले. लाच स्वीकारल्यानंतर एसीबीच्या अधिकाऱ्यांनी तात्काळ कारवाई करत त्याला ताब्यात घेतले. चौकशीदरम्यान ढेरिंगे यांनी ही रक्कम खासगी सचिव रामदास गाडे यांच्या सांगण्यावरून घेतल्याचे सांगितल्याची माहिती समोर आली आहे. त्यामुळे या प्रकरणाचा तपास आता अधिक व्यापक होण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे. या प्रकरणामागे आणखी कोणाचा सहभाग आहे का, याचाही तपास एसीबीकडून केला जात आहे.

कार्यालयातून रोकड जप्त; न्यायालयाकडून पोलीस कोठडी

कारवाईनंतर एसीबीने ढेरिंगे यांच्या कार्यालयाची झडती घेतली असता तेथून ४२ हजार रुपयांची रोकड जप्त करण्यात आली. तसेच नाशिकमधील त्यांच्या निवासस्थानीही छापा टाकून तपास करण्यात आला. त्यानंतर ढेरंग यांना न्यायालयात हजर करण्यात आले असता न्यायालयाने त्यांना पाच दिवसांची पोलीस कोठडी सुनावली. या कालावधीत तपास यंत्रणा या प्रकरणातील आर्थिक व्यवहार, संभाव्य सहकारी आणि लाचखोरीचे जाळे याबाबत सखोल चौकशी करणार आहे.

मंत्री नरहरी झिरवळ यांची प्रतिक्रिया; राजीनाम्याची तयारी दर्शवली

या प्रकरणावर प्रतिक्रिया देताना मंत्री नरहरी झिरवळ यांनी स्पष्ट भूमिका घेतली. त्यांनी सांगितले की, “माझ्या कार्यालयात असा प्रकार घडणे ही अत्यंत गंभीर बाब आहे. माझ्या दालनातच कर्मचारी लाच घेताना पकडला जाणे ही प्रशासनासाठी लाजिरवाणी घटना आहे. या प्रकरणाची नैतिक जबाबदारी माझ्यावर येते. तपासादरम्यान जर या प्रकरणाचे धागेदोरे माझ्यापर्यंत पोहोचले, तर मी मंत्रिपदाचा राजीनामा देण्यास मागेपुढे पाहणार नाही.” तसेच त्यांनी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांची भेट घेऊन या प्रकरणावर चर्चा करणार असल्याचे सांगितले. या प्रकरणात कोणालाही पाठीशी घातले जाणार नाही, असेही त्यांनी स्पष्ट केले.

विरोधकांचा सरकारवर हल्लाबोल; राजीनाम्याची मागणी

या घटनेनंतर विरोधकांनी सरकारवर जोरदार टीका करण्यास सुरुवात केली आहे. काँग्रेसचे प्रदेशाध्यक्ष हर्षवर्धन सपकाळ यांनी म्हटले की, “मंत्रालयातच लाचखोरी होत असल्याचे उघड झाल्याने महायुती सरकारच्या कारभारावर गंभीर प्रश्न उपस्थित झाले आहेत. या प्रकरणाची निष्पक्ष चौकशी व्हावी यासाठी मंत्री झिरवळ यांनी तत्काळ राजीनामा द्यावा.” तर शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे गट) नेते संजय राऊत यांनीही सरकारवर निशाणा साधत म्हटले की, “मंत्र्यांच्या कार्यालयात लाचखोरी होणे ही अत्यंत लाजिरवाणी बाब आहे. नैतिकतेच्या आधारावर मंत्री झिरवळ यांनी राजीनामा दिला पाहिजे.”

नरहरी सीताराम झिरवळ : राजकीय प्रवास आणि कारकीर्द

नरहरी सीताराम झिरवळ हे महाराष्ट्रातील नाशिक जिल्ह्यातील दिंडोरी (अनुसूचित जमाती) विधानसभा मतदारसंघाचे विद्यमान आमदार असून राष्ट्रवादी काँग्रेस पक्षातील अजित पवार यांच्या गटातील प्रमुख आदिवासी नेत्यांपैकी एक मानले जातात. त्यांनी महाराष्ट्र विधानसभेचे उपाध्यक्ष तसेच कार्यकारी अध्यक्ष म्हणूनही महत्त्वाची जबाबदारी सांभाळली आहे. सध्या ते राज्याच्या अन्न व औषध प्रशासन विभागाचे मंत्री आहेत. राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये फूट पडण्यापूर्वी ते शरद पवार यांच्या निकटवर्तीय नेत्यांमध्ये गणले जात होते; मात्र पक्षफुटीनंतर त्यांनी अजित पवार यांना पाठिंबा दिला.

दिंडोरी हा आदिवासी बहुल मतदारसंघ असून दिंडोरी आणि पेठ या दोन तालुक्यांचा त्यात समावेश होतो. झिरवळ हे २००४ पासून या मतदारसंघातून वारंवार निवडून आलेले अनुभवी नेते आहेत. २००९ च्या विधानसभा निवडणुकीत त्यांना शिवसेनेचे धनराज महाले यांच्याकडून अवघ्या १४९ मतांनी पराभव पत्करावा लागला. त्या निवडणुकीत महाले यांना ६८,५६९ तर झिरवळ यांना ६८,४२० मते मिळाली होती. मात्र त्यानंतर त्यांनी पुन्हा आपले राजकीय वर्चस्व प्रस्थापित करत २०१४, २०१९ आणि २०२४ मध्ये विजय मिळवला.

जनता दलापासून राजकारणाची सुरुवात

नाशिक जिल्ह्यातील आदिवासी पट्ट्यात जन्मलेल्या आणि वाढलेल्या झिरवळ यांनी १९८० च्या दशकात जनता दलाच्या कार्यकर्ते म्हणून आपल्या राजकीय कारकिर्दीची सुरुवात केली. त्या काळात या पक्षाचा या भागात मोठा प्रभाव होता. स्थानिक पातळीवर त्यांनी पंचायत समितीत दोन वेळा सदस्य म्हणून काम केले. प्रथम जनता दलाच्या आणि नंतर काँग्रेसच्या तिकिटावर ते निवडून गेले होते. २००४ मध्ये ते राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या तिकिटावर प्रथमच दिंडोरी मतदारसंघातून विधानसभेवर निवडून आले. त्यानंतर उत्तर महाराष्ट्रातील प्रभावी आदिवासी नेता म्हणून त्यांनी स्वतःची ओळख निर्माण केली.

२०१९ च्या राजकीय घडामोडीत चर्चेत

२०१९ मध्ये महाराष्ट्रात घडलेल्या नाट्यमय राजकीय घटनांमध्ये झिरवळ यांचे नाव विशेष चर्चेत आले. त्या वेळी अजित पवार यांनी भाजपसोबत हातमिळवणी करून पहाटेचा शपथविधी घेतला, तेव्हा राजभवनात उपस्थित असलेल्या राष्ट्रवादीच्या आमदारांमध्ये झिरवळ यांचाही समावेश होता. मात्र नंतर ते शरद पवार यांच्या गटात परतले आणि त्यांनी सार्वजनिकरित्या शरद पवारांप्रती आपली निष्ठा व्यक्त केली.

मार्च २०२० मध्ये महाविकास आघाडी सरकार स्थापन झाल्यानंतर झिरवळ यांची महाराष्ट्र विधानसभेचे उपाध्यक्ष म्हणून बिनविरोध निवड झाली. २०२१ मध्ये सभापतीपद रिक्त झाल्यानंतर त्यांनी काही काळ कार्यकारी अध्यक्ष म्हणूनही जबाबदारी पार पाडली. विधानसभा कामकाजातील त्यांच्या निर्णयांमुळे ते अनेकदा चर्चेत राहिले.

राष्ट्रवादीतील फूट आणि मंत्रीपदापर्यंतचा प्रवास

२०२३ मध्ये राष्ट्रवादी काँग्रेसमध्ये फूट पडल्यावर अजित पवार यांनी भाजपच्या नेतृत्वाखालील महायुती सरकारमध्ये सहभाग घेतला. या वेळी झिरवळ यांनी अजित पवार यांच्यासोबत जाण्याचा निर्णय घेतला. या निर्णयामुळे त्यांच्या पारंपारिक समर्थकांमध्ये काही प्रमाणात अस्वस्थता निर्माण झाली, मात्र त्यांनी संवाद साधून परिस्थिती नियंत्रणात आणण्याचा प्रयत्न केला.

ऑक्टोबर २०२४ मध्ये आदिवासी आरक्षण आणि भरतीच्या मुद्द्यावर मंत्रालयात झालेल्या आंदोलनादरम्यान त्यांनी मंत्रालयाच्या तिसऱ्या मजल्यावरून सुरक्षा जाळ्यात उडी मारली. या घटनेमुळे ते पुन्हा एकदा राज्यभर चर्चेत आले. आदिवासी समाजाच्या प्रश्नांसाठी आक्रमक भूमिका घेणारे नेता अशी त्यांची प्रतिमा अधिक ठळक झाली. मात्र त्यानंतर त्यांच्या मंत्रालयातील कार्यालयातील एका लिपिकाला अटक झाल्याच्या घटनेमुळे त्यांच्या राजकीय कारकिर्दीवर पुन्हा प्रश्नचिन्ह निर्माण झाले.

अनुभवी आदिवासी नेता म्हणून ओळख

नरहरी झिरवळ हे आदिवासी समाजाचे प्रश्न, शेती आणि ग्रामीण विकासाशी संबंधित विषयांवर अभ्यासू आणि मृदुभाषी नेता म्हणून ओळखले जातात. दिंडोरी मतदारसंघात त्यांनी दीर्घकाळ टिकवलेले जनाधार आणि सातत्यपूर्ण निवडणूक यश यामुळे ते उत्तर महाराष्ट्रातील प्रभावी आदिवासी नेत्यांपैकी एक मानले जातात.