व्यक्तिवेध : धनंजय चिंचोलीकर

लेखनाला लेहजा असणारी मंडळी तशी कमीच. जाणीवपूर्वक प्रयत्न केले तर बोलीची नक्कल करता येते. पण ती लिहिता येणे यासाठी स्वतंत्र क्षमता असतात. बब्रुवान रुद्रकंठवार तसे मराठवाड्यातील लेहजा वापरायचे. पण त्यात रोजच्या वापरातील इंग्रजी शब्दांचा वापर फार खुबीने करत. परिणामी सांगितलेले वास्तव वाचकाला नाकारता येत नसे. आपल्या लिहिण्याचे काय अन्वयार्थ निघावेत, याचा नेमका अंदाज असेल तरच तिरकसपणा वाचकांपर्यंत पोहोचतो. पण त्यासाठी सामाजिक आणि राजकीय जाणिवा प्रगल्भ लागतात. धनंजय चिंचोलीकर यांनी ‘चबढब’ नावाने एक स्तंभ दैनिकात चालवला. त्याचे लेखक म्हणजे बब्रुवान रुद्रकंठवार. पुढे हेच नाव वापरून लिहिलेला मजकूर अनेकांना आवडू लागला.

आचार्य अत्रेंच्या ‘मराठा’मध्ये उपसंपादक म्हणून काम करणारे दत्तू बांदेकर ‘सख्याहरी’ सदर चालवत. त्यांच्या नावाने दिला जाणारा महाराष्ट्र सरकारचा पुरस्कार बब्रुवान रुद्रकंठवार यांच्या ‘चौथ्या इस्टेटच्या बैलाला’ या पुस्तकाला मिळाला. भाषेचा औपचारिकपणा बोलण्यात नसतो. धनंजय चिंचोलीकर यांच्या पुस्तकांची नावे जरी उच्चारली तरी त्यांची शब्दांची निवड आणि औपचारिकतेला दिलेला फाटा लक्षात येईल. ‘अमुक अमुक गल्लीतील दंगल’, ‘पुन्यांदा चबढब’, ‘ टर्या, डिंग्या आन् गळे’, ‘आम आदमी विदाऊट पाटी’, ‘ए री ते री मगजमारी’, ‘चिगुर’ अशी पुस्तकांची नावे. त्यामुळे भाषेतील नेहमी वापरात येणारे शब्दच पण त्याचे अर्थ माणसांची वृत्ती आणि स्वभाव दर्शविणारे. धनंजय चिंचोलीकर मूळचे छत्रपती संभाजीनगर जिल्ह्यातील कन्नड तालुक्यातील चिंचोली लिंबाजी येथील. शिक्षणासाठी ते वैजापूरला येत. येथे रा. रं बोराडे आणि भास्कर चंदनशीव या दोन ग्रामीण साहित्यातील दिग्गजांशी त्यांचा संपर्क आला. त्यांचा मोठा प्रभाव त्यांच्यावर होता.

आई आणि वडील दोघेही शिक्षक. ते वडिलांबरोबर राहात. त्यामुळे मराठवाड्यातील विविध भागांतील अनेक माणसांचे व्यक्तिचित्रणही त्यांच्या लिखाणामध्ये होते. स्वभावाचे बारकाईने केलेले चित्रण त्यांच्या पुस्तकांतून असे. पण त्यातील संवाद मात्र त्यांच्या राजकीय-सामाजिक आकलनातून पुढे जाणारे असत. ‘न घेतलेल्या मुलाखती’मधील अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या कविता वापरून लिहिलेला मजकूर प्रमोद महाजन यांच्या वाचनात आला. पुढे बब्रुवान रुद्रकंठवार यांना अटलबिहारी वाजपेयी यांनीही पत्र लिहून मी अशीच मुलाखत दिली असती, असे प्रशंसा करणारे पत्र पाठवले होते. ते ज्या प्रकारच्या शैलीतून लिखाण करत त्याचा अनुवाद करणे अवघड होते. कारण लेहजाचा अनुवाद करता येत नाही. धनंजय म्हणा किंवा बब्रुवान त्यांच्यासारखे तेच आणि त्याचे कारण त्यांच्या शैलीत दडले होते.