दखल : शोधकांच्या कथा…

गौतमीपुत्र कांबळे यांच्या या कथेला, किंवा ‘द सीकर्स’ या इंग्रजी कथासंग्रहातील शीर्षक-कथेतला हा कथाभाग. या कथेसह अन्यही कथांवर निव्वळ मॅजिकल रिअॅलिझमचे, निव्वळ मिथककथेचे किंवा निव्वळ अतर्क्यतेचे शिक्के मारता येत नाहीत. या कथांमधला काही भाग अतर्क्य आहेच, पण तो अखेर तर्कसंगततेची जाणीव देणारा आहे. ‘द स्टोरी ऑफ अ स्टोरी’ ही या संग्रहातली पहिलीच कथा एका कथालेखकाच्या पात्र-शोधाबद्दलची. कथानक तयार आहे, आता त्याबरहुकूम वागणारी-बोलणारी पात्रे हवीत म्हणून हा कथालेखक शोध घेतो. दोन पात्रे त्याला सापडतातही. पण ती त्याचे सगळे ऐकणारी नसतात. त्यांना बोलायला लावणे हे कथालेखकापुढले आव्हान ठरते. ते पूर्ण करण्याचा चंग बांधण्यासाठी तो मानवतेबद्दलचे जे चिंतन करतो, ते या कथेचा गाभा आहे. एकंदर पाच कथांच्या या संग्रहातून लेखक तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक आणि बुद्धाच्या मार्गातले सार शोधणारे आहेत, हे वाचकाला जाणवते. गौतमीपुत्र कांबळे यांचे सौंदर्यशास्त्रविषयक चिंतन थेट तरुण चित्रकार आणि चित्रप्रेक्षकांपर्यंत ‘सेक्युलर आर्ट मूव्हमेंट’ या संघटनेमार्फत पोहोचत असतेच, पण या चिंतनाचा गाभा ‘द सर्च फॉर द सिक्स्थ सेन्स’ या कथेत सापडतो. चित्रकला महाविद्यालयातील एक प्राध्यापिका ‘डोळ्यांनी ऐका, कानांनी पाहा’ अशा संश्लिष्ट आकलनाबद्दल सांगते आणि कथानायकाला ‘सहावे इंद्रिय म्हणजे काय’ असा प्रश्न पडतो. या कथेसाठी निमित्तमात्र ठरलेल्या त्या प्राध्यापिका म्हणजे कमल देसाई, हेही काही जणांना उमगेल. या कथा सुमारे १५ वर्षांपूर्वी मराठीत लिहिल्या गेल्या, त्या आता सायरस जे. रिबेलो यांनी इंग्रजीत आणल्या आहेत. ‘ब्लाफ्ट पब्लिकेशन्स’ या नव्या प्रकाशनगृहाने प्रकाशित केलेल्या या १८६ पानी पुस्तकाची किंमत ४९५ रुपये आहे.