अन्वयार्थ : कोटीमोलाचे कोडे!

चेन्नई सुपरकिंग्ज या एका फ्रँचायझीने प्रशांत वीर आणि कार्तिक शर्मा यांच्यासाठी प्रत्येकी १४.२ असे एकूण २८.४ कोटी मोजले. चेन्नईकडे या लिलावात खर्चासाठी ४३.४० कोटी रुपये शिल्लक होते. दोन्ही खेळाडूंचे मूळ मूल्य (बेस प्राइस) होते प्रत्येकी ३० लाख रुपये! म्हणजे काही शे पटींनी त्यांचे मूल्यवर्धन झाले. यासाठी झालेल्या बोलीयुद्धात चेन्नईसह झाडून सगळ्या फ्रँचायझी सहभागी झाल्या होत्या. आता एक नजर या दोघांच्या ‘अनुभवी’ कारकीर्दीवर. प्रशांत वीर हा उत्तर प्रदेश टी-ट्वेण्टी लीगमध्ये दहा सामने खेळला. कार्तिक शर्मा सध्या राजस्थानकडून मुश्ताक अली स्पर्धेत खेळत आहे. त्याच्या नावावर सामने आहेत नऊ! या दोघांनाही स्थानिक स्पर्धांत हेरले गेले आणि त्यांच्यावर घसघशीत बोली लावण्यात आल्या म्हणावे, तर त्यांच्यासाठी केवळ चेन्नई सुपरकिंग्ज फ्रँचायझींनेच पुढाकार घेतला होता. बाकीच्यांनी बोलीवर बोली चढवत चेन्नईला भाव वाढवण्यास भाग पाडले असेही म्हणता येईल. चित्र-शिल्पांच्या लिलावांचा चांगला अनुभव असलेल्या मलिका सागर यांनी या बोली चटपटीतपणे वाढवत नेल्या. आयपीएल म्हणजे एक प्रकारचा वायदेबाजारही असतोच. भविष्यात एखाद्या खेळाडूकडून चांगली कामगिरी होईल यास्तव त्याच्यामध्ये गुंतवणूक केली जाते. तेही ठीकच. ज्याला-त्याला आपल्याकडील निधीचा विनियोग करण्याचा हक्क आहे. त्याविषयी दुमत नाही. यंदाचा लघुलिलाव त्या दृष्टीने अभूतपूर्व ठरला. फ्रँचायझींनी ४८ भारतीय क्रिकेटपटूंवर ८७.४० कोटी रुपयांच्या बोली लावल्या. यांतील केवळ नऊ अनुभवी म्हणजे आंतरराष्ट्रीय सामने खेळलेले आहेत. त्यांतील सहा जणांना त्यांच्या मूळ मूल्यावरच खरीदले गेले. उर्वरित म्हणजे ३९ खेळाडू नवोदित. त्यांच्यापैकी प्रशांत, कार्तिकसह दहा जण नवकोट्यधीश ठरले. त्यांचे कौतुकच. पण अशा प्रकारे नवथर खेळाडूंवर कोटीच्या कोटी बोली लावणाऱ्यांच्या दूरदृष्टीचा हिशेब मांडणेही गैर ठरणार नाही.

के. गौतम, शिवम मावी, कमलेश नागरकोटी, पवन नेगी ही नावे आज किती जणांना ठाऊक आहेत? या सगळ्यांवर कधी काळी लिलावांमध्ये एक किंवा अनेक कोटी मोजले गेले. यांतील काही आज आयपीएलमध्येही दिसत नाहीत. जयदेव उनाडकट सध्या काय करतो? हाही एके काळचा कोट्यधीश. या सगळ्याचा ताळेबंद मांडला, तर त्यातून खऱ्या अर्थाने यशस्वी नावे तीनच समोर येतात – जसप्रीत बुमरा, हार्दिक पंड्या आणि सूर्यकुमार यादव. पण इतके कमी प्रमाण आयपीएल फ्रँचायझी चालकांच्या दूरदृष्टीविषयी आणि आकलनाविषयी बरेच काही सांगून जाते.

यावर एक प्रतिवाद असा हमखास केला जातो, की निम्न मध्यमवर्गीय किंवा गरीब घरांतील या तरुणांना चांगले दिवस आले, तर त्यावर आक्षेपाचे कारण काय? आक्षेप हा त्या व्यक्तींवर नाही, तर त्या ज्या एका परिसंस्थेचा भाग आहेत, तिचे परिचालन करणाऱ्यांवर आहे. गेल्या वर्षभरात घरच्या मैदानांवर भारताने खंडीभर कसोटी सामने गमावले आहेत. कारण कसोटी क्रिकेटमध्ये उभे राहून खेळणाऱ्यांची एक पिढीच अस्ताला निघाली आणि तिची जागा घेऊ शकेल अशी नवीन पिढी विकसित झालेलीच नाही. गिग कामगारांमुळे रोजगारनिर्मिती होते नि अर्थव्यवस्थेला लकाकी येते, तसे हे. मोठ्या प्रमाणात तरुण पारंपरिक अभ्यास सोडून इतर अल्पजीवी रोजगारांकडे वळत असतील, तर नुकसान हे परिसंस्थेचे होते. ही क्रिकेटची परिसंस्था भविष्यात किती टिकून राहील हा मुद्दा आहे. मग रणजीसारख्या स्थानिक स्पर्धांकडे तरुण जातील कशाला, नि नाही आले तरी आपले काहीच नुकसान नाही या समजापासून त्यांना परावृत्त कोण करणार? जगातील सर्वांत श्रीमंत क्रिकेट लीग असणाऱ्या देशाकडे, पारंपरिक आणि फ्रँचायझी क्रिकेटचा योग्य समतोल साधणाऱ्या ऑस्ट्रेलियाच्या अर्धी जेतेपदेही नाहीत हे वास्तव. तरीदेखील आपल्याकडे कोटीच्या कोटी उधळण्याकडे कल का, हे कोडे आहेच.