लोकमानस : लोकशाहीतील बहुमताची हुकूमशाही!

ही अराजकाची नांदी तर नव्हे?

‘बहुमतखोरीचा बळी’ हे संपादकीय वाचले. लोकशाहीत मतमतांतरे अटळ, पण त्यासाठी वैचारिक, आर्थिक व राजकीय धोरणे हा आधार अपेक्षित आहे. गेल्या काही वर्षांत राजकारणात शंकास्पद निवडणूक प्रक्रिया आणि पक्ष फोडणे याद्वारे अनैसर्गिक बहुमत निर्माण केले जात आहे. मग असे बहुमत तयार करताना सामावून घेतलेले भ्रष्ट, गुन्हेगार पार्श्वभूमीचे नेते आणि त्यांचे ‘गोंगाटसम्राट’ कार्यकर्ते यांना बळ मिळते. दहीहंडी असो की कावडयात्रा यामध्ये भक्ती, धर्म, संस्कृती यापेक्षा अधिक अनुभवला तो गोंगाट आणि हिंसक उपद्रव. जेथे विद्यार्थ्यांचे वसतिगृह कोसळून काहींचे प्राण गेले त्या शहरात गोंगाट नको म्हणणारे चोंगथम विक्रमसिंह यांना ठेचून मारले. विवेक हरवलेल्या समाजाची अनेक लक्षणे दिसू लागली आहेत. डॉ. दाभोलकर, कॉ. पानसरे, प्रा. कलबुर्गी, गौरी लंकेश यांच्या हत्यांनंतर बहुमताने उच्छाद मांडला. धार्मिक उत्सव आणि राजकीय विजयोत्सव साजरा करताना गोंगाट, अश्लीलतेचे प्रदर्शन, हिंसा वाढली. पोलीस, न्यायपालिका आणि अनेक माध्यमे जणू काही बहुमताचे मांडलिक झाले आहेत. ही स्थिती अराजकाची नांदी ठरू शकते. – ॲड. वसंत नलावडे, सातारा

जंतर-मंतरवर झाली, ती हुल्लडबाजी नव्हती?

‘बहुमतखोरीचा बळी’ हा अग्रलेख वाचला. अशाच विकृत मानसिकतेचे हुल्लडबाज लोक, हजारोंच्या संख्येने, जंतर-मंतरवरच्या आंदोलनात सामील होतात, हिंसाचार करतात, अश्लाघ्य भाषेत आणि आविर्भावात खुशाल टेलिव्हिजन कॅमेर्‍यासमोर अचकट-विचकट प्रतिक्रिया देतात, पत्रकारांना लक्ष्य करतात, धर्मांध शेरेबाजी करतात आणि इतके होऊनही (गुन्हेगारी पार्श्वभूमी असलेले वगळता) त्यांच्यावर कोणतीही कारवाई होत नाही, या वास्तवाकडे ‘लोकसत्ता’ कसे पाहतो? अथवा पाहण्याचे का टाळतो? जेन-झीचा कौतुक सोहळा काही माध्यमांवर सुरू आहे, तो अविवेकी नाही का? जे जे म्हणून मोदी-विरोधी आहे त्याचे आणि तेवढ्याचेच कौतुक करायचे आणि एकंदर वास्तवाकडे सोयीस्कर दुर्लक्ष करायचे हा प्रकार एकांगी नाही का? आज, नवपिढी अनेक आघाड्यांवर, आंदोलनाच्या राजकारणात न पडता कौतुकास्पद कामगिरी करत आहे. त्यांच्यावर माध्यमांचा प्रकाशझोत नसेल पण हेच तरुण जेन-झीचे अस्सल प्रतिनिधी आहेत. त्यांच्या परिश्रमांतून आणि उपक्रमशीलतेतून उद्याचा भारत घडणार आहे. जयप्रकाश नारायण किंवा अण्णा हजारे यांच्या आंदोलनांतून पुढे काही जण राजकारणात आले, (उदा.- लालूप्रसाद यादव आणि केजरीवाल) त्यांनी पुढे काय दिवे लावले, ते आपण पाहिलेच आहे. त्याच इतिहासाची पुनरावृत्ती होणार असेल तर त्याला कोण काय करणार? – पी. डी. करंदीकर, निवृत्त आयएएस अधिकारी, पुणे

लोकशाही संस्कारांची घसरण

‘बहुमतखोरीचा बळी’ हा अग्रलेख वाचला. देशात आज क्षुल्लक कारणावरून माणसांच्या अंगावर धावून जाण्याची प्रवृत्ती वाढत आहे. एखाद्याने काही सल्ला दिला, प्रश्न विचारला, जाब मागितला किंवा साधी असहमती दर्शवली तरीही अनेकांचा अहंकार दुखावतो. मग चर्चेची जागा शिवीगाळ घेते, शिवीगाळीची जागा धमकी घेते आणि शेवटी तिचे रूपांतर जमावाच्या हिंसेत होते. हा केवळ संताप नाही; तर ही लोकशाहीच्या संस्कारांची घसरण आहे. मतभेद हे लोकशाहीचे सौंदर्य आहे. प्रतिवाद करा, तर्क मांडा, चर्चा करा, पण कायदा हातात घेऊन एखाद्याला मारहाण करणे आपल्या युक्तिवादाचा पराभव मान्य करण्यासारखे आहे. दुर्दैवाने आज जमावाच्या बळावर आपले म्हणणे लादण्याची मानसिकता वाढत आहे, अशा वेळी प्रश्न फक्त एखाद्या कार्यकर्त्याचा, पत्रकाराचा किंवा कलाकाराचा राहत नाही. प्रश्न सामान्य नागरिकांच्या सुरक्षिततेचा असतो. उद्या एखाद्याने रस्त्यावर प्रश्न विचारला वा समाजमाध्यमावर मत व्यक्त केले किंवा एखाद्या निर्णयाला विरोध केला म्हणून त्याच्यावर जमाव चालून जाणार असेल तर सामान्य माणसाने जगायचे कसे? हिंसेला कारण कोणतेही असो, तिचे समर्थन मात्र होऊच शकत नाही. – दिलीप कदम, कांदिवली (मुंबई)

एमपीएससीद्वारे परीक्षा हाच पर्याय

‘पारदर्शक भरतीआधी शैक्षणिक परिस्थिती जाणून घ्या!’ हा प्रा. डॉ. सुधाकर शेलार यांचा लेख (९ सप्टेंबर) वाचला. एमपीएससीद्वारे परीक्षा घेतल्याशिवाय पारदर्शक प्राध्यापक भरती होऊच शकत नाही. प्राध्यापक भरतीचे जे अन्य मार्ग आहेत त्यांत पळवाटा निर्माण होऊ शकतात तसेच आर्थिक ‘देवाणघेवाण’ होऊन प्राध्यापक भरतीवर श्रीमंतांचीच मक्तेदारी निर्माण होऊ शकते. तसे झाल्यास समान संधीच्या तत्त्वाचा लोप होईल. त्यामुळे एखादा गरीब घरातील होतकरू तरुण पात्र असूनही त्याला संधी मिळणार नाही. तासिका तत्त्वावरील सहायक प्राध्यापकांना या भरतीचा लाभ व्हावा ही मागणी रास्त आहे. आजच्या नव्या शैक्षणिक धोरणाची अंमलबजावणी करण्यासाठी महाविद्यालयीन स्तरावरील सर्व कर्मचारी मेहनत घेत आहेत. अशातच तासिका तत्त्वावरील प्राध्यापक अनेक समस्यांनी भरडला जात आहे. त्याला त्याच्या कामाचा योग्य मोबदला दिला जात नाही. सरकार अंगणवाडी सेविकांच्या समस्या समजून घेते, लाडक्या बहिणींना न मागता पैसे देते, मग तासिका तत्त्वावरील सहायक प्राध्यापकांकडे का दुर्लक्ष करते? – प्रा. आदित्य भांगे, नांदेड</strong>