लोकमानस : लोकशाही झुगारून ‘तिसरी मुंबई’?

नियम सगळ्यांसाठी सारखे हवे

‘ठिकठिकाणचे‘‘तुकाराम मुंढे’ कोण’’ हे विशेष विश्लेषण वाचताना एक गोष्ट जाणवते की आपल्या देशात प्रामाणिकपणे काम करणार्‍या अधिकार्‍यांना अनेक अडचणी येतात.   प्रशासनाकडून आम्हा सामान्य माणसांना फार मोठ्या अपेक्षा नसतात. कामे वेळेवर व्हावीत, भ्रष्टाचार कमी व्हावा आणि चुकीचे करणार्‍यांवर कारवाई व्हावी, एवढीच अपेक्षा असते. पण अधिकारीच दबावाखाली काम करू लागले, तर लोकांचा प्रशासनावरील विश्वास कमी होतो. एखादा अधिकारी कडक आहे म्हणून तो चुकीचा आहे असे म्हणता येणार नाही. त्याच्याकडून काही चूक झाली असेल तर त्याची चौकशी झाली पाहिजे. पण तो योग्य पद्धतीने काम करत असेल, तर त्याला काम करू दिले पाहिजे. मुळात हा प्रश्न एका अधिकार्‍याचा नाही. आपल्या प्रशासनात अधिकारी किती मोकळेपणाने काम करू शकतो, हा खरा प्रश्न आहे. राजकीय दबावामुळे अधिकार्‍यांच्या कामात अडथळे येत असतील, तर त्याचा त्रास शेवटी सामान्य माणसालाच होतो. नियम सगळ्यांसाठी सारखे असावेत. प्रशासनावर लोकांचा विश्वास टिकवायचा असेल, तर ही गोष्ट महत्त्वाची आहे.

फ्रॅंक मिरांडा, उमराळे (वसई)

साहित्यिक स्वातंत्र्याचा मुद्दा

श्रीनिवास विनायक कुलकर्णी यांच्यावरोल ‘औदुंबराचे स्वातंत्र्य’ हे शनिवारचे संपादकीय (८ ऑगस्ट) वाचले. या लेखाने ‘भूमिका न घेणारा साहित्यिक’ म्हणजे सामाजिकदृष्ट्या निरुपयोगी साहित्यिक, या रूढ समजुतीला दिलेले आव्हान महत्त्वाचे आहे. प्रत्येक साहित्यिकाने जाहीरनामा घेऊनच लिहावे असे नाही. स्वत:च्या संवेदना, अनुभव, निसर्ग, माणसे आणि संस्कृती यांच्याशी प्रामाणिक नाते जोडत राहणे हीदेखील एक महत्त्वाची साहित्यिक भूमिका असते. कुलकर्णींच्या लेखनातील हे स्वातंत्र्य या संपादकीयाने अधोरेखित केले आहे. लेखकाच्या साहित्यिक स्वातंत्र्याचा अर्थ केवळ राजकीय भूमिका न घेण्यात नसून, कोणत्याही वैचारिक दबावाशिवाय स्वत:ची संवेदना जपण्यात आहे, हा मुद्दाही अत्यंत मोलाचा आहे.

अरुण वाघ, घाटकोपर पूर्व (मुंबई)

बालकवींचा, चित्रकार घराण्याचा संस्कार

‘औदुंबराचे स्वातंत्र्य !’ हे ज्येष्ठ साहित्यिक श्रीनिवास विनायक कुलकर्णी यांच्यावरचे संपादकीय (८ ऑगस्ट) वाचले. त्यात त्यांच्या पूर्वी होऊन गेलेल्या अनेक कवींचा उल्लेख आहे आणि माध्यमिक शाळेत (सांगलीच्या ‘अनाथ विद्यार्थी आश्रमा’त) असताना कुलकर्णी मौज व सत्यकथेतल्या कविता वाचू लागले होते असे म्हटले आहे.  मात्र लहानपणी मराठी चौथीतच त्यांनी एक कविता लिहिली होती; ती पां. ना. मिसाळ यांच्या ‘बालसन्मित्र’मध्ये प्रसिद्धही झाली. त्या वेळी बालकवींचा प्रभाव त्या कवितांवर असावा. पुढल्या काळात ‘बालकवींच्या प्रतिभेने कविता न लिहिता गद्य लिहिले असते तर ते लेखन जसे झाले असते अगदी तसेच कुलकर्णी यांचे लेखन’ अशी दाद कवी मंगेश पाडगावकरांनी दिल्याचा उल्लेख संपादकीयात आहे. श्रीनिवास विनायक कुलकर्णी यांच्या लेखनात बालकवींचा निसर्गाचा वा पर्यावरणाचा स्वच्छ, निरभ्र असा हळुवारपणा दिसतो.

कुलकर्णीं यांचे आजोबा व वडील दोघेही चित्रकार होते. त्यांच्या सर्वच लेखनाला ‘चित्रदार शब्दकले’ची जोड लाभली होती. चित्रकलेच्या संस्कारातून येणारी दृश्यमयता, निसर्गाच्या सूक्ष्म निरीक्षणांमधून वर्णानाचे निरनिराळे बारकावे आणि नितळ अशी त्यांची लेखनशैली; यातूनच त्यांनी लेखक म्हणून एक वेगळीच उंची गाठली. संपादकीयात बालकवींचा उल्लेख फारच ओझरता झाला आहे, तसेच वडील- आजोबा चित्रकार असल्याचा उल्लेख नाही. अर्थात, औदुंबर या गावी जन्मलेल्या या साहित्यिक- संपादकाला त्यांच्याच शैलीत आदरांजली वाहणार्‍या या संपादकीयाचे ‘औदुंबराचे स्वातंत्र्य’ हे शीर्षक अगदी योग्य आणि मार्मिक वाटले. मोहन कर्णिक, गोरेगाव (मुंबई)