गंगटोक आणि सिक्कीममधील लोक करू शकतात, तर आपण का नाही?

प्रवासादरम्यान त्यांनी आम्हाला सांगितले की सिक्कीम ‘प्लास्टिक-मुक्त’ कसे करण्यात आले आणि तिथले लोक या नियमाचे पालन कसे करतात.
मी त्यांना माझ्या ‘कांचनजंगा बेस कॅम्प’च्या ट्रेकबद्दल सांगितले; त्या प्रवासात चढाई सुरू होण्यापूर्वीच्या शेवटच्या गावात कचरा टाकण्यासाठी मोठे डबे ठेवलेले होते, जेणेकरून ट्रेकर्सना तिथे कचरा टाकता येईल. ही २०१० मधली गोष्ट आहे!!

आजही, २०२६ मध्ये, मला या नियमाची अंमलबजावणी होताना आणि लोक त्याचे पालन करताना दिसत आहे. तिथला खडतर भूप्रदेश आणि भौगोलिक परिस्थिती पाहता, त्यांना हे उमजले आहे की जर त्यांना टिकून राहायचे असेल, तर या नियमाचे काटेकोरपणे पालन करणे अत्यंत आवश्यक आहे. तिथे एकाही दुकानात प्लास्टिकची पिशवी आढळत नाही. कोणीही तुम्हाला प्लास्टिकच्या पिशवीतून कोणतीही वस्तू देणार नाही. अगदी दोन अंडी जरी विकत घेतली, तरी ती कागदात गुंडाळून सेलो-टेपने बंद करून दिली जातात. ‘नाही’ म्हणजे ‘नाही’. कौतुक वाटले !!

माझ्या पर्समध्ये नेहमीच घडी करता येण्याजोग्या सुती पिशव्या ठेवण्याची मला सवय आहे आणि माझ्या प्रत्येक पर्समध्ये अशी एक पिशवी नक्कीच असते; आपल्या आधीच्या पिढीतील लोकही असेच करायचे.

आज प्लास्टिकचा जो प्रचंड प्रमाणात वापर केला जात आहे, तो निसर्गाचा उघड अपमान आहे. उद्या आपल्याला आणि पुढच्या पिढीला ज्या कठोर वास्तवाचा सामना करावा लागणार आहे, त्याबद्दल ही पिढी कधी शिकणार, याची मला खात्री वाटत नाही. सरकारकडून या दिशेने केले जाणारे प्रयत्न अत्यंत नगण्य आणि लज्जास्पद आहेत; मग सरकार या घातक प्लास्टिक पिशव्यांच्या उत्पादनावर सरसकट बंदी का घालत नाही?

ऐतिहासिकदृष्ट्या, प्लास्टिकचा शोध एका मोठ्या उद्देशाने आणि वाहतुकीच्या सोयीसाठी लावला गेला होता; पण त्याचा वापर अशा छोट्या-मोठ्या दुकानांमध्ये सर्रास केला जावा, यासाठी तो नव्हता.

आपण एका मोठ्या संकटाच्या उंबरठ्यावर उभे आहोत. लोकांनी आता तरी जागे व्हावे! ‘प्लास्टिक नको आणि मी माझी स्वतःची पिशवी सोबत बाळगेन – जी घरी धुवून पुन्हा वापरता येईल,’ ही सवय अंगीकारायला कितीसा वेळ लागतो?

मी तर नामांकित दुकानांमधूनही पिशव्या घेत नाही; त्याऐवजी मी खरेदी केलेली वस्तू माझ्या कापडी पिशवीत ठेवते.
प्लास्टिकच्या कचऱ्याचा फटका सर्वांनाच बसत आहे – मग ती माणसे असोत, प्राणी असोत किंवा जलस्रोत आणि त्यातील जीवसृष्टी असो.
पुढे जाऊन ‘निसर्गमातेची माफी मागण्याची’ संधीही तुम्हाला मिळणार नाही, कारण तोपर्यंत खूप उशीर झालेला असेल.

जर गंगटोक आणि सिक्कीममधील लोक हे करू शकतात, तर इतर राज्ये का नाही? ते आपल्या पर्यावरणाचा आणि परिसराचा आदर करतात. त्यांना निसर्गसौंदर्याची देणगी मिळाली आहे हे खरेच, पण त्यांनी ते सौंदर्य जपायलाही शिकले आहे. इतर राज्यांकडेही स्वतःचे असे सौंदर्य आहे. आपण मानवांनी ते जतन करायला शिकले पाहिजे—प्रत्येकाने. अगदी लोकांनी विनाकारण हॉर्न वाजवणे थांबवले, तरीही ध्वनी प्रदूषणात मोठा फरक पडेल… या छोट्या-छोट्या गोष्टी आहेत, पण त्यांचे परिणाम खूप मोठे असतात.

info@mastersineurope.in