साडेतीन अब्ज वर्षांचा प्रवास: साध्या जिवाणूपासून माणसाची निर्मिती कशी झाली?

साडेतीन अब्ज वर्षांपूर्वी पृथ्वीवर अवतरलेल्या आद्य जिवाणूंपासून ते आजच्या प्रगत मानवापर्यंतचा सजीवांचा प्रवास अत्यंत रंजक आहे. चार्ल्स डार्विनने आपल्या 'ओरिजिन ऑफ स्पीसीज' ग्रंथात जीवाश्मांच्या त्रोटक नोंदींबद्दल खंत व्यक्त केली होती. परंतु, आधुनिक पुराजीवशास्त्रज्ञांनी शोधलेल्या जीवाश्मांच्या खजिन्यामुळे उत्क्रांतीच्या अखंड साखळीचे पुरावे आता समोर आले आहेत. साध्या एकपेशीय जीवांपासून जटिल मानवापर्यंतचा हा उत्क्रांतीचा प्रवास नक्की कसा झाला, याचा सविस्तर आढावा.

रोजच्या व्यवहारातील भाजीपाला खरेदी, चहा-नाश्ता किंवा लोकलच्या तिकिटासाठी यूपीआय (UPI) वापरणाऱ्यांसाठी एक अत्यंत महत्त्वाची बातमी आहे. आता तुमच्या बँक खात्यात पैसे नसले तरीही तुम्ही यूपीआयद्वारे पेमेंट करू शकता. यासाठी तुम्हाला तुमचे क्रेडिट कार्ड यूपीआय अॅपला लिंक करावे लागेल.

जेपी मॉर्गनच्या विश्लेषणानुसार, भू-राजकीय तणाव, खतांचा तुटवडा आणि हवामान बदलामुळे २०२७ मध्ये जागतिक अन्न पुरवठा व्यवस्थेला मोठा धक्का बसू शकतो. खतांच्या वाढत्या किमती आणि पिकांचे कमी उत्पादन यामुळे अन्नधान्य महागाई ५ टक्क्यांपर्यंत पोहोचू शकते. नैसर्गिक वायूच्या किमती वाढल्याने खत उत्पादनावर परिणाम होईल. 'एल निनो'मुळे हवामानातील बदलांमुळे दुष्काळ आणि पूर यांचा धोका वाढू शकतो.

ललिता ज्वेलरीचे मालक किरण कुमार यांचा प्रवास आर्थिक संघर्षातून सुरू झाला. नेल्लोरमधील गरीब कुटुंबात जन्मलेल्या कुमार यांनी लहान वयातच शाळा सोडून दागिने व्यवसायात पाऊल ठेवले. त्यांच्या आईने दिलेल्या सोन्याच्या चार बांगड्यांपासून त्यांनी व्यवसाय सुरू केला. आज, ललिता ज्वेलरीचे ६१ दुकाने असून कंपनी शेअर बाजारात पदार्पण करण्याच्या तयारीत आहे. आर्थिक वर्ष २०२६ मध्ये कंपनीचे उत्पन्न २५,०३९.८० कोटी रुपये आणि नफा १,००९.८२ कोटी रुपये झाला.

काही सिनेमांना प्रेक्षकांची मोठ्या प्रमाणात पसंती मिळते, तर काही सिनेमांना मिळत नाही. जेव्हा थिएटरमध्ये प्रदर्शित झालेले सिनेमे ओटीटीवर पुन्हा प्रदर्शित होतात, त्यावेळीही त्यांना मोठ्या प्रमाणात पसंती मिळते. आता घबाडकुंड हा सिनेमा ओटीटीवर प्रदर्शित झाला आहे.

उत्तर प्रदेशातील गोरखपूर येथील एका महिलेने तिच्या पतीविरुद्ध मारहाणीची तक्रार दाखल केली आहे. हनिमूनला अंदमान-निकोबारला गेल्यानंतर मासिक पाळी आल्याने पतीने तिला मारहाण केली. तक्रारीनुसार, पतीने तिला शारीरिक आणि मानसिक त्रास दिला. हुंड्याच्या मागणीसाठीही तिला त्रास दिला गेला. पोलिसांनी १५ ऑगस्टला गुन्हा नोंदवून घेतला असून पुढील तपास सुरू आहे.

मोतीलाल ओसवाल फायनान्शियल सर्व्हिसेसचे अध्यक्ष रामदेव अग्रवाल यांच्या मते, भारतीय शेअर बाजारातून पुढील पाच वर्षांत सुमारे १५% वार्षिक परतावा मिळू शकतो. भारतीय अर्थव्यवस्थेत ७.५ ते ८.५% आणि कंपन्यांच्या नफ्यात १३ ते १४% वाढ होण्याची शक्यता आहे. एआयमुळे आयटी क्षेत्रात बदल होणार असून, भांडवली खर्चामुळे कंपन्यांच्या नफ्यात वाढ होईल. शेअर बाजारातील गुंतवणुकीसाठी आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्यावा.

धर्मवीर हा चित्रपट २०२२ मध्ये प्रदर्शित झाला होता, ज्यात प्रसाद ओकने आनंद दिघेंची भूमिका साकारली होती. चित्रपटाच्या प्रदर्शनानंतर महाराष्ट्राच्या राजकारणात मोठी उलथापालथ झाली होती. नाफा मराठी फिल्म फेस्टिव्हलमध्ये प्रसाद ओकने सांगितले की, चित्रपट करताना त्याला कोणतेही राजकीय दडपण आले नाही. उद्धव ठाकरे आणि एकनाथ शिंदे दोघेही त्याचे जवळचे आहेत. चित्रपट पाहिल्यानंतर उद्धव ठाकरे आणि संजय राऊत यांनी त्याचे कौतुक केले.

मुंबईत संघटित गुन्हेगारीने कधी आणि कसा जन्म घेतला, याचा शोध घेतला की सर्वात आधी नाव येतं ते अब्दुल करीम शेर खान म्हणजेच 'करीम लाला'चं! मुंबईत संघटित गुन्हेगारीचा जन्म कसा झाला आणि ती कशी वाढत गेली आदी मुद्द्यांचा आढावा घेणारे सदर दर सोमवारी... गोष्ट मुंबईच्या अंडरवर्ल्डची!

दिग्दर्शक नागराज मंजुळे यांनी आपल्या चित्रपटांमधून भारतीय समाजातील जातीभेद आणि विषमता यावर प्रभावीपणे भाष्य केलं आहे. 'सैराट' आणि 'फँड्री' सारख्या चित्रपटांमध्ये त्यांनी जातीव्यवस्था आणि मानवी नातेसंबंधांचं वास्तववादी चित्रण केलं आहे. नुकत्याच दिलेल्या मुलाखतीत त्यांनी आजही माणसाने आडनाव लपवलं तरी लोक गाव, पाहुणे विचारून त्याची जात शोधून काढतातच, असं सांगत त्यांनी वास्तवावर बोट ठेवलं आहे. ते नेमकं काय म्हणालेत सविस्तर जाणून घ्या...

दाक्षिणात्य अभिनेत्री फारिया अब्दुल्ला 'बोनालू' उत्सवात पारंपरिक वेशभूषेत डान्स आणि पूजा करतानाचे व्हिडीओ व्हायरल झाल्यानंतर ट्रोल झाली. मुस्लीम असून हिंदू सणात भाग घेतल्यामुळे तिला 'काफिर' म्हटलं गेलं. इन्स्टाग्रामवर भावुक व्हिडीओ शेअर करत तिने वडिलांच्या धर्मांतराचा खुलासा केला. विविध संस्कृती जवळून पाहिल्यामुळे तिचा दृष्टिकोन व्यापक असल्याचं सांगत, सर्वांचं चांगलं होवो अशी इच्छा व्यक्त केली.

आवारापन २ हा सिनेमा १४ ऑगस्टला प्रदर्शित झाला आहे. पहिल्या दिवसापासूनच या सिनेमाने बॉक्स ऑफिसवर धुमाकूळ घातला आहे. सिनेमाला प्रेक्षकांचा उत्तम प्रतिसाद मिळत आहे. आता सिनेमाचा पहिल्या आठवड्यात सर्वाधिक कमाई करणाऱ्या टॉप १०चित्रपटांच्या यादीत समावेश झाला आहे.

मल्लिका शेरावत त्या काळातील सर्वांत चर्चेतील अभिनेत्री ठरली होती. पण मूळची हरियाणाची असलेल्या मल्लिकाचं खरं नाव रीमा लांबा, असं आहे. तसेच शेरावत हे तिचं आडनाव नसून, ते तिच्या आईचं नाव असल्याचा खुलासा अभिनेत्रीनं केला आहे. ती म्हणाली, "त्यावेळी रीमा नावाच्या खूप अभिनेत्री होत्या. तसेच तेव्हा मी ज्या दिग्दर्शकांबरोबर काम करीत होते, त्यांनी नाव बदलण्याचा सल्ला दिला. 'रीमा हे नाव स्क्रीनवर चांगलं वाटणार नाही आणि त्यामुळे नावामध्ये बदल करू आणि काहीतरी ग्लॅमरस, असं नाव देऊ,' असं दिग्दर्शकांनी सांगितलं".

सर्वोच्च न्यायालयाने सोमवारी अलाहाबाद हायकोर्टात राहुल गांधी यांच्या मालमत्तेवरील कार्यवाहीला स्थगिती दिली. भाजपा कार्यकर्त्याने राहुल गांधींवर ज्ञात उत्पन्नाच्या स्रोतांपेक्षा अधिक मालमत्ता असल्याचा आरोप केला होता. सर्वोच्च न्यायालयाने तपास यंत्रणांना कोणताही अहवाल सादर न करण्याचे निर्देश दिले. कपिल सिब्बल यांनी याचिकाकर्त्याला कायदेशीर अधिकार नसल्याचा दावा केला. न्यायालयाने राहुल गांधींना दिलासा देत कार्यवाही पुढे ढकलली.

फुकेत-दिल्ली विमानातील दुर्घटनेनंतर एअर इंडियाचे दोन वैमानिक प्राथमिक अंमली पदार्थ चाचणीत अपयशी ठरले आहेत. अंतिम चाचणीच्या निकालाची प्रतीक्षा असून दोन्ही वैमानिकांना तात्पुरते सेवेतून हटवण्यात आले आहे. विमानाच्या लँडिंगनंतर मुख्य वैमानिकाच्या लघवीत गांजा आढळला. एअर इंडियाने सर्व वैमानिकांना ड्रग टेस्ट करण्याचे आदेश दिले आहेत. विमानातील हायड्रॉलिक यंत्रणा निकामी झाल्यामुळे विमान ३०० फूट खाली कोसळले होते.

सैयामी खेरने तिचे सिनेविश्वातील अनुभव शेअर केले आहेत. सुरुवातीच्या काळामध्ये तिला खूप लोकांनी तिचा लूक बदलण्याचा सल्ला दिल्याचे सांगितले आहे. इंडस्ट्रीमध्ये दीर्घकाळ काम करायचं असेल तर लूक आणि कपड्यांची स्टाइल बदलण्याचा सल्ला देण्यात आला होता. सैयामीला तिचे नैसर्गिक कुरळे केससुद्धा बदलण्यास सांगितले होते.

मुग्धा गोडबोले यांनी विविध मालिका, सिनेमांत काम करत मनोरंजन क्षेत्रात स्वत:ची वेगळी ओळख निर्माण केली आहे.
आता मुग्धा गोडबोले चर्चेत आल्या आहेत. त्याचे कारण म्हणजे त्यांनी सोशल मीडियावर लिहिलेली पोस्ट आहे. या पोस्टमध्ये त्यांनी त्यांच्या मुलीबद्दल लिहिले आहे.

सनी देओल आणि शाहरूख खान यांच्यातील 'डर' (१९९३) चित्रपटादरम्यान झालेला वाद १६ वर्षे अबोल राहिला. सनीने सेटवरील असुरक्षिततेच्या भावनेमुळे वातावरण अस्वस्थ होतं, असं मत मांडलं. वादादरम्यान सनीने स्वतःची जीन्स फाडली होती. ऑगस्ट २०२३ मध्ये 'गदर २'च्या यशानंतर शाहरूखने सनीला फोन करून शुभेच्छा दिल्या आणि त्यांच्यातील दुरावा संपला.

१४ ऑगस्ट २०२६ रोजी पाकिस्तानच्या स्वातंत्र्यदिनानिमित्त पाकिस्तानी अभिनेत्रींचा एक व्हिडीओ व्हायरल झाला आहे. या व्हिडीओमध्ये अभिनेत्री पाकिस्तानी ध्वजासह 'ए वतन मेरे वतन' हे भारतीय गाणं वाजवत होत्या. पाकिस्तानी इन्फ्लुएन्सर द्रेजाझ वारिसने या गाण्याच्या निवडीवर टीका केली. सोशल मीडियावर यावर संमिश्र प्रतिक्रिया आल्या आहेत. काहींनी याला योग्य ठरवलं, तर काहींनी कलेला सीमा नसल्याचं म्हटलं.

धूत ट्रान्समिशनच्या शेअर्सनी सोमवारी शेअर बाजारात ३८% प्रीमियमवर दमदार पदार्पण केले. आयपीओ १०-१२ ऑगस्ट दरम्यान खुला होता आणि ७४.२१ पट मागणी नोंदवली गेली. कंपनीने ७२ अँकर गुंतवणूकदारांकडून ९१८.२७ कोटी रुपये उभारले. धूत ट्रान्समिशन भारतातील ऑटोमोटिव्ह इकोसिस्टममधील प्रमुख कंपनी असून, २०२६ आर्थिक वर्षात ३१% उत्पन्न वाढ आणि १२% नफा वाढ नोंदवला आहे.

नॅशनल टेस्टिंग एजन्सीने यूजीसी नेटच्या इंग्रजी, समाजशास्त्र आणि कॉमर्स विषयांच्या फेरपरीक्षेची घोषणा केली आहे. या निर्णयामुळे विद्यार्थ्यांना सप्टेंबरमध्ये पुन्हा परीक्षा द्यावी लागणार आहे. राहुल गांधींनी एनटीएवर टीका करताना म्हटलं की, चुकीच्या प्रश्नपत्रिकांमुळे विद्यार्थ्यांचे नुकसान झाले आहे. त्यांनी पंतप्रधान नरेंद्र मोदींवरही टीका केली आणि शिक्षण व्यवस्थेतील त्रुटींचा उल्लेख केला.

रेणुका शहाणे व आशुतोष राणा यांची ओळख १९९८ मध्ये एका चित्रपटाच्या सेटवर झाली आणि २००१ मध्ये त्यांनी लग्न केलं. रेणुका शहाणे यांनी 'लोकसत्ता ऑनलाइन'शी संवाद साधताना सांगितलं की, राणाजींच्या आध्यात्मिक गुरूंनी त्यांच्या लग्नाचं सुचवलं होतं. सासरच्या कुटुंबाशी जुळवून घेताना त्यांनी अनेक परंपरा स्वीकारल्या आणि सासऱ्यांकडून 'First obey then argue' ही शिकवण घेतली.

भारताचे सरन्यायाधीश सूर्य कांत यांनी नालसर विद्यापीठाच्या दीक्षांत समारंभाला प्रमुख पाहुणे म्हणून उपस्थित राहण्याचं निमंत्रण स्वीकारलंच नसल्याचं स्पष्ट केलं आहे. विद्यार्थ्यांनी त्यांच्या उपस्थितीला विरोध केल्यानंतर बार कौन्सिल ऑफ इंडियाने हस्तक्षेप करत विद्यार्थ्यांवर कारवाईचे आदेश दिले होते. मात्र, टीकेनंतर हे आदेश मागे घेतले. सर्वोच्च न्यायालयाने बार कौन्सिलच्या हस्तक्षेपावर प्रश्न उपस्थित केला आहे.

पाकिस्तानचा स्वातंत्र्यदिन १४ ऑगस्टला साजरा केला जातो, मात्र बलुच राष्ट्रवादी कार्यकर्ते त्याच्या तीन दिवस आधी म्हणजे ११ ऑगस्टला ‘बलुचिस्तानचा स्वातंत्र्यदिन’ साजरा करतात. भारताची फाळणी आणि पाकिस्तानच्या निर्मितीदरम्यान कलात संस्थानाच्या राजकीय अस्तित्वावरून झालेला संघर्ष आजही या वादाच्या केंद्रस्थानी आहे.

उंच वाढलेले, नाजूक हिरव्या पानांनी डवरलेले आणि फांद्यांवर लोंबणाऱ्या लांबच लांब शेंगांनी सजलेले शांत उभे असलेले शेवग्याचे झाड आपले लक्ष सहजच वेधून घेते. शेवग्याच्या शेंगांची आमटी, सांबार, भाजी आणि विशेष म्हणजे त्याच्या कोवळ्या पानांची भाजी हा आपल्या पारंपरिक आहाराचा महत्त्वाचा भाग आहे. कोकणात, विशेषतः सिंधुदुर्गात गोकुळाष्टमीच्या दिवशी शेवग्याच्या पानांची भाजी नैवेद्याचा भाग म्हणून तयार करण्याची परंपरा आहे.

वैद्यकीय महाविद्यालयात शिक्षण घेणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी मानवी शरीररचनेचा (Anatomy) अभ्यास हा अत्यंत महत्त्वाचा भाग असतो. शरीरातील हाडे, स्नायू, रक्तवाहिन्या, नसा, अवयव आणि त्यांची रचना समजून घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांना प्रत्यक्ष मानवी शरीराचा अभ्यास करावा लागतो. त्यामुळे शवविच्छेदन हा वैद्यकीय शिक्षणाचा अविभाज्य भाग मानला जातो. मात्र काही शतकांपूर्वी वैद्यकशास्त्राचा अभ्यास करणाऱ्यांसमोर एक मोठी समस्या होती. मानवी शरीराच्या अंतर्गत रचनेचा अभ्यास करायचा, पण त्यासाठी मृतदेहच मिळत नव्हते.

पुण्यापासून सुमारे ५० किलोमीटर अंतरावर असलेली जेजुरी वर्षभर भंडाऱ्याच्या सोनेरी रंगात न्हाऊन निघते. गडावर उधळली जाणारी हळद, “येळकोट येळकोट जय मल्हार”चा घोष आणि घोड्यावर स्वार झालेल्या युद्धदेवतेची प्रतिमा ही जेजुरीच्या खंडोबाची परिचित ओळख आहे. मात्र खंडोबाच्या उपासनेचे वैशिष्ट्य केवळ तिच्या धार्मिक विधींमध्ये नाही. या लोकदैवताने महाराष्ट्रातील विविध जाती-जमातींबरोबरच काही मुस्लीम समुदायांनाही आपल्या श्रद्धाविश्वात सामावून घेतले आहे.

१९४७ मध्ये भारत स्वतंत्र झाल्यावर १० ग्रॅम सोन्याची किंमत ८८.६२ रुपये होती, जी २०२६ मध्ये १.५१ लाख रुपयांवर पोहोचली आहे. या ७९ वर्षांत सोन्याच्या किमतीत वार्षिक सरासरी ९.९% दराने वाढ झाली आहे. चांदीच्या किमतीतही मोठा बदल झाला आहे; १९७०-७१ मध्ये प्रति किलो ५३६.०८ रुपये असलेली चांदी २०२६ मध्ये १.९८ लाख रुपये झाली आहे.

महाराष्ट्र अन्न आणि औषध प्रशासन विभागाने (FDA) बॉलिवूड अभिनेता शाहरुख खान, अजय देवगण आणि टायगर श्रॉफ यांना विमल इलायचीच्या जाहिरात प्रकरणात कारणे दाखवा नोटीस पाठवली आहे. महाराष्ट्रात विमल पान मसाल्यावर बंदी असतानाही या तिघांनी जाहिरात केली. FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखालील विभागाने या तिघांना १५ दिवसांत उत्तर देण्याचे निर्देश दिले आहेत.

वाराणसी ही केवळ धार्मिक श्रद्धेची नगरी नाही, तर हजारो वर्षांच्या मानवी वस्तीचे थर आपल्या पोटात जपून ठेवलेले एक जिवंत पुरातत्त्वीय क्षेत्र आहे. या पार्श्वभूमीवर राजघाट येथे १९५७ साली उत्खननादरम्यान सापडलेला आणि बनारस हिंदू विद्यापीठात जवळपास सत्तर वर्षे जतन करून ठेवलेल्या मानवी सांगाड्याला आता विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. अंदाजे एक हजार वर्षे जुना मानला जाणारा हा सांगाडा प्राचीन डीएनए, रेडिओकार्बन डेटिंग आणि स्थिर समस्थानिकांच्या विश्लेषणासाठी तपासला जात आहे.

आधुनिक हवामानशास्त्रानुसार भारतात पाऊस आणणाऱ्या वाऱ्यांना नैऋत्य मोसमी वारे म्हटले जाते. परंतु, प्राचीन सुश्रुतसंहिता आणि आयुर्वेदानुसार या पश्चिमेकडील वाऱ्यांना ‘वारुण वारे’ असे संबोधले गेले आहे. निसर्गातील या बदलांचा थेट परिणाम मानवी शरीरावर होत असतो. पावसाळ्यातील थंड आणि ओलसर वातावरणामुळे शरीरात वाताचा प्रकोप कसा होतो आणि आरोग्यावर त्याचा काय परिणाम होतो, हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. पावसाळ्यात आरोग्याची काळजी कशी घ्यावी आणि वातप्रकोप कसा टाळावा, याचे हे सविस्तर आयुर्वेदिक मार्गदर्शन.