History of Hindi: हिंदवीतून निर्माण झालेली हिंदी दख्खनमध्ये कशी समृद्ध झाली?

राजशिबिरातच केवळ हिंदीच वापरली जात होती, असा काहीसा समज असल्यामुळे हिंदी ही भाषा केवळ मुघल छावण्यांमध्ये जन्माला आली असे वर्णन केले जाते. हे वाक्य ऐकायला आकर्षक वाटत असले तरी ऐतिहासिकदृष्ट्या ते चुकीचे आहे. हिंदीचा इतिहास अधिक प्राचीन, अत्यंत व्यापक आणि अनेक पदर असलेला आहे. त्यामुळे, हिंदीचा विकास कसा झाला हे समजून घेण्यासाठी विद्यार्थ्यांनी केवळ मुघल साम्राज्याकडे न पाहता उत्तर भारतातील जुन्या इंडो-आर्यन मुळांकडे आणि दख्खनने बजावलेल्या महत्त्वपूर्ण भूमिकेकडेही लक्ष दिले पाहिजे.

विराजस कुलकर्णी मराठी इंडस्ट्रीतील लोकप्रिय अभिनेता आहे. त्याने नुकत्याच दिलेल्या मुलाखतीत त्याच्या खासगी आयुष्याबद्दल सांगितलं. विराजस आणि शिवानी रांगोळे हे लोकप्रिय कपल आहेत. शिवानीनेच विराजसला प्रपोज केलं होतं. विराजसने लग्नापूर्वी दोन अटी ठेवल्या होत्या - तीन वर्षे डेटिंग आणि ३० वर्षांनंतरच लग्न. दोन्ही अटी पूर्ण झाल्यावर त्यांनी लग्न केलं.

शेअर बाजारात गुंतवणूक करताना किती रक्कम गुंतवावी याबाबत शंकर शर्मा यांनी मत व्यक्त केले आहे. त्यांच्या मते, किरकोळ गुंतवणूकदारांनी त्यांच्या खर्च करण्यायोग्य निव्वळ संपत्तीच्या ५-१०% पेक्षा जास्त शेअर्समध्ये गुंतवू नये. भारतातील आर्थिक सुरक्षा मर्यादित असल्याने, शेअर बाजारातील गुंतवणूक सावधगिरीने करावी. तसेच, बाजारातील वार्षिक परतावा मुख्यतः दोन कालखंडांमधील तेजीमुळे मिळाला आहे.

भारतीय स्वयंपाकघरात तीव्र गंध असलेला, तजेलदार सहजपणे आढळणारा कढीपत्ता… केवळ मसाल्याचा किंवा फोडणीचा घटक नसून औषधी गुणांनी समृद्ध अशी एक महत्त्वपूर्ण वनस्पती आहे. आयुर्वेद, पारंपरिक घरगुती औषधात आणि आधुनिक संशोधनात कढीपत्त्याला विशेष महत्व आहे. भारतातील अनेक भागांमध्ये कढीपत्ता लागवड केली जाते. परंतु आजही सह्याद्री, पश्चिम घाट, श्रीलंका, बांगलादेश आणि अंदमान-निकोबार बेटांमध्ये नैसर्गिक अधिवासात तो आढळतो. पश्चिम घाटातील जंगलांमध्ये वाढणारा रानकढीपत्ता जैवविविधतेच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.

मेरठमधील अतुल पन्वर हत्या प्रकरणाने संपूर्ण देश हादरला आहे. सुरुवातीला सर्पदंशाने अपघाती मृत्यू वाटणाऱ्या या घटनेमागे पत्नी दामिनी आणि तिच्या प्रियकराचा भयानक कट उघडकीस आला आहे.पुण्यातील सिंहगड प्रकरणाप्रमाणेच या घटनेनेही मोठी खळबळ उडवली आहे.

राहुल गांधी यांनी मंगळवारी सायंकाळी पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांच्या निवासस्थानाबाहेर आंदोलन केले. त्यांच्या सोबत प्रियांका गांधी आणि अनेक काँग्रेस खासदार, आमदार होते. हे आंदोलन अचानक झाल्याने सरकार आणि काँग्रेस नेत्यांनाही धक्का बसला. खरगे यांच्या वाढदिवसाच्या निमित्ताने राहुल गांधी यांनी हे आंदोलन आयोजित केले होते. आंदोलनाची योजना राहुल गांधी, प्रियांका गांधी आणि केसी वेणूगोपाल यांनी आखली होती.

वॉरेन बफे हे जगातील सर्वात हुशार गुंतवणूकदारांपैकी एक मानले जातात. त्यांनी शेअर बाजारातून मोठा नफा कमावला असून, ते जगातील १० व्या क्रमांकाचे श्रीमंत व्यक्ती आहेत. बफे यांच्या मते, त्यांच्या यशात कौशल्याबरोबरच नशिबाचाही मोठा वाटा आहे. वयाच्या ११ व्या वर्षी त्यांनी पहिली गुंतवणूक केली होती. बफे यांनी 'ओव्हेरियन लॉटरी' संकल्पनेचा उल्लेख करून यशात जन्मस्थळ, कौटुंबिक पार्श्वभूमी आणि संधींचे महत्त्व सांगितले.

१४ वर्षांपूर्वी बॉक्स ऑफिसवर सुपरहिट ठरलेला 'जर्नी २: द मिस्टिरियस आयलंड' हा चित्रपट आता ओटीटीवर चर्चेत आला आहे. ब्रॅड पेटन दिग्दर्शित आणि ड्वेन जॉन्सन, जोश हचरसन यांच्या प्रमुख भूमिका असलेला हा सायन्स-फिक्शन अॅडव्हेंचर चित्रपट नेटफ्लिक्सवरील टॉप १० यादीत स्थान मिळवत आहे. रहस्यमय बेटावर घडणारी कथा आणि थरारक दृश्ये प्रेक्षकांना खिळवून ठेवतात.

बॉलीवूड अभिनेता शेखर सुमन यांनी अभिनेत्री रेखा यांच्याबरोबर 'उत्सव' चित्रपटात काम करण्याचा अनुभव सांगितला. शेखर यांनी रेखा यांचं कौतुक करताना सांगितलं की, रेखाजींनी पहिल्या दिवसापासूनच त्यांना चांगली वागणूक दिली आणि संकोच वाटू दिला नाही. दिग्दर्शक गिरीश कर्नाड यांनीही त्यांना मदत केली. शेखर यांनी रेखा यांच्या साधेपणा यांचं विशेष कौतुक केलं.

हैदराबादच्या राष्ट्रीय पोलीस अकादमीमध्ये एक महिला आयपीएस प्रशिक्षणार्थीने सहकारी उदय कृष्ण रेड्डी यांच्यावर लैंगिक अत्याचाराचे आरोप केले. अट्टापूर पोलीस ठाण्यात गुन्हा दाखल झाल्यानंतर रेड्डी यांनी आत्महत्येचा प्रयत्न केला. चिठ्ठीत त्यांनी आरोप फेटाळले आणि पीडितेबरोबर प्रेमसंबंध असल्याचा दावा केला. पीडितेने रेड्डीवर छेडछाड, मारहाण, आणि खासगी व्हिडीओ चित्रीत करण्याचे आरोप केले आहेत. रेड्डी सध्या रुग्णालयात गंभीर अवस्थेत आहेत.

कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या आव्हानांमुळे भारतीय आयटी क्षेत्र अस्थिरतेचा सामना करत असताना, एचसीएल टेकचे सीईओ सी. विजयकुमार यांनी सलग तिसऱ्या वर्षी सर्वाधिक वेतन घेणारे सीईओ म्हणून स्थान कायम राखले आहे. त्यांचे एकूण वेतन ६७% वाढून १७५ कोटी रुपये झाले आहे. हे वेतन एचसीएल टेकच्या कर्मचाऱ्यांच्या सरासरी वेतनाच्या २९१.९ पट जास्त आहे. एचसीएल टेकने २०२७ च्या पहिल्या तिमाहित ४,६२४ कोटी रुपयांचा एकत्रित निव्वळ नफा कमावला आहे.

गेल्या काही दिवसांपासून देशात तरुणांचं आंदोलन सुरू आहे. २० जुलै रोजी हे आंदोलन हिंसक झालं आणि दिल्ली पोलिसांनी लाठीचार्ज केला. यावर अनेकांनी संताप व्यक्त केला. गायक-अभिनेता दिलजीत दोसांझनेही या आंदोलनाला पाठिंबा दिला आहे. विद्यार्थ्यांच्या मागण्या ऐकून घ्याव्यात, असं आवाहन त्याने प्रशासनाला केलं. यापूर्वी शेतकरी आंदोलनाला पाठिंबा दिल्यामुळे त्याला टीका आणि कायदेशीर अडचणींचा सामना करावा लागला होता.

सोमवारी दिल्लीत तरुणांचा आक्रोश पाहायला मिळाला. पोलिसांनी लाठीमार आणि अश्रुधुराचा वापर करूनही आंदोलक थांबले नाहीत. अभिजीत दीपके यांनी जखमी आंदोलकांशी संवाद साधून माफी मागितली आणि दिल्ली पोलिसांवर गंभीर आरोप केले. त्यांनी पोलिसांनी अमानुष वर्तन केल्याचे सांगितले. दीपके यांनी सरकारवर आणि पोलिसांवर गंभीर आरोप करत, आंदोलनातील विद्यार्थ्यांचे खून करण्याचे आदेश दिल्याचा आरोप केला.

NEET पेपरफुटीप्रकरणी अभिजीत दिपकेंच्या कॉक्रोच जनता पार्टीच्या आंदोलनाची चर्चा देशभरात आहे. सोनम वांगचुक २१ दिवसांपासून उपोषण करत आहेत. दिल्लीच्या जंतरमंतरवर आंदोलकांचा गोंधळ झाला, पोलिसांनी लाठीचार्ज केला. संजय राऊत यांनी विरोधी पक्षाच्या पाठिंब्यामुळे आंदोलन यशस्वी झाल्याचा दावा केला. त्यांनी पंतप्रधान मोदी आणि अमित शाह यांच्यावर टीका केली आणि २० जुलैला डरपोक दिवस म्हणून साजरा करण्याचे आवाहन केले.

साडेतीन अब्ज वर्षांपूर्वी पृथ्वीवर अवतरलेल्या आद्य जिवाणूंपासून ते आजच्या प्रगत मानवापर्यंतचा सजीवांचा प्रवास अत्यंत रंजक आहे. चार्ल्स डार्विनने आपल्या 'ओरिजिन ऑफ स्पीसीज' ग्रंथात जीवाश्मांच्या त्रोटक नोंदींबद्दल खंत व्यक्त केली होती. परंतु, आधुनिक पुराजीवशास्त्रज्ञांनी शोधलेल्या जीवाश्मांच्या खजिन्यामुळे उत्क्रांतीच्या अखंड साखळीचे पुरावे आता समोर आले आहेत. साध्या एकपेशीय जीवांपासून जटिल मानवापर्यंतचा हा उत्क्रांतीचा प्रवास नक्की कसा झाला, याचा सविस्तर आढावा.

नदी म्हणजे केवळ वाहते पाणी नसून ती एक जिवंत पर्यावरणीय प्रणाली आहे. भूगर्भातील जलसाठे (Aquifers), आधार-प्रवाह (Baseflow) आणि नदीचे नैसर्गिक चिलखत समजला जाणारा 'रिपेरियन झोन' (Riparian Zone) नदीला दुष्काळातही कसे जिवंत ठेवतात, याचा सविस्तर वेध. तसेच वाढत्या काँक्रीटीकरणामुळे पुण्यासाठी निर्माण झालेला धोक्याचा इशारा आणि देशातील प्रमुख शहरांमधील भूजल पातळीच्या गंभीर स्थितीवर प्रकाश टाकणारा विशेष लेख.

पावसाळा सुरू झाला की डेंग्यू, मलेरिया आणि पोटाचे विकार वाढतात. या काळात शरीराची पचनशक्ती मंदावलेली असल्याने योग्य आहार घेणे अत्यंत गरजेचे आहे. आजारांपासून दूर राहण्यासाठी उकळलेले पाणी पिणे, हलका व ताजा आहार घेणे आणि मसाल्यांचा योग्य वापर करणे फायदेशीर ठरते. पावसाळ्यात काय खावे आणि काय टाळावे याविषयी सविस्तर माहिती.

रॉबर्ट कियोसाकी, 'रिच डॅड पुअर डॅड' पुस्तकाचे लेखक, आर्थिक संकटाच्या काळात आर्थिक साक्षरतेवर भर देण्याचे महत्त्व सांगतात. त्यांच्या 'एक्स'वरील पोस्टमध्ये त्यांनी "डुकराला गायला शिकवू नका" असे म्हणत, आर्थिक सल्ला देताना लोकांचा त्रास कसा होतो यावर खंत व्यक्त केली. त्यांनी जागतिक आर्थिक संकटाचा इशारा देत, चीनचा उदय, अमेरिकन अर्थव्यवस्थेची दिवाळखोरी आणि एआयमुळे होणारी नोकरकपात यांचा उल्लेख केला.

आग्रा येथील वकील सुनील सिंह यांचा प्रिय पाळीव पोपट 'माऊ' वादळामुळे हरवला. त्याच्या शोधासाठी सिंह कुटुंबाने शहरभर बॅनर लावून ५० हजार रुपयांचे बक्षीस जाहीर केले. अनेकांनी मदतीचा प्रयत्न केला, पण माऊ सापडला नाही. अखेर एका अज्ञात व्यक्तीने माऊ सापडल्याचे सांगितले. पैसे मिळाल्यानंतर माऊ परत मिळाला.

"रिच डॅड पुअर डॅड" चे लेखक रॉबर्ट कियोसाकी यांनी नुकत्याच आलेल्या घसरणी दरम्यान अधिक सोने आणि चांदी खरेदी केली आहे. त्यांनी 'एक्स'वर जिम रॉजर्स यांचा उल्लेख करत म्हटले की, सोने आणि चांदीच्या किमती गगनाला भिडतील, पण या प्रवासात मोठी घसरण आणि चढ-उतार होतील. कियोसाकी यांनी जागतिक अर्थव्यवस्थेतील संकटामुळे सोने-चांदी खरेदी केल्याचे सांगितले.

पन्नाशीनंतर शरीरातील स्नायूंची ताकद, सहनशक्ती आणि संतुलन या शारीरिक क्षमता सर्वात आधी कमी होऊ लागतात. या बदलांना 'सार्कोपेनिया' म्हटले जाते. मात्र, सक्रिय जीवनशैली, योग्य एरोबिक्स, स्ट्रेंथ ट्रेनिंग आणि संतुलनाचे व्यायाम याद्वारे वाढत्या वयातही शरीर निरोगी व स्वावलंबी ठेवणे सहज शक्य आहे, असे आधुनिक फिजिओथेरेपीतील संशोधन सांगते.

राष्ट्रवादी काँग्रेस (शरद पवार गट) पक्षात मतदारसंघ पुनर्रचना विधेयकावरून मतभेद उफाळले आहेत. रोहित पवार यांनी या विधेयकाला विरोध दर्शवला आहे, तर खासदार सुप्रिया सुळे यांनी विधेयकाबाबत वेगळी भूमिका घेतली आहे. रोहित पवार यांनी विधेयकामुळे राजकीय फायद्यासाठी मतदारसंघांची तोडफोड होईल, असा आरोप केला आहे. या मतभेदांमुळे पक्षात आलबेल नसल्याचे दिसून येत आहे.

राष्ट्रवादी काँग्रेसच्या नेत्या सुप्रिया सुळे यांनी दिल्लीतील सर्वपक्षीय बैठकीनंतर संरक्षण मंत्री राजनाथ सिंह यांचे पाया पडून आशीर्वाद घेतले. यावेळी केंद्रीय मंत्री जेपी नड्डाही उपस्थित होते. मतदारसंघ पुनर्रचना विधेयकाबाबत सुळे यांनी सकारात्मक भूमिका मांडली. राष्ट्रवादी काँग्रेसचे विलिनीकरण होणार असल्याच्या चर्चांना मात्र त्यांनी फेटाळले. तसेच, केंद्रात मंत्रिपद मिळण्याच्या चर्चांवरही त्यांनी स्पष्टता दिली की, त्यांना असा कोणताही प्रस्ताव आलेला नाही.

स्वित्झर्लंडमधील सँड्रा लावी गोजकोविच यांनी दुबईतील कॉर्पोरेट नोकरी सोडून भारतात मोफत शाळा सुरू केली. १५ वर्षांपूर्वी भारतात आल्यावर त्यांनी पश्चिम बंगालच्या सागर बेटावर वंचित मुलांसाठी शाळा उघडली. सुरुवातीला अनेक अडचणींना सामोरे जावे लागले, पण हळूहळू लोकांचा विश्वास मिळवला. आज त्यांच्या शाळेत हजारो मुलांना शिक्षण मिळते. सँड्रा यांना भारताने नम्रता आणि परिस्थितीचा स्वीकार शिकवला.

तेलंगणाच्या मेडिपल्ली येथील २५ वर्षीय सॉफ्टवेअर इंजिनिअर तेजस्विनीचा तलावात बुडून मृत्यू झाला. सीसीटीव्ही फुटेजमध्ये ती विवस्त्र अवस्थेत मंदिरात प्रवेश करताना दिसली. तिने देवीच्या मूर्तीसह तलावात उडी घेतली. तिचा मृतदेह सापडला, पण मूर्ती अद्याप सापडलेली नाही. पोलिस तपासात तिच्या मानसिक आरोग्याच्या समस्यांचा आणि आर्थिक व्यवहारांचा शोध घेत आहेत.

बलुचिस्तानचा प्रश्न केवळ आजच्या राजकारणापुरता मर्यादित नाही. त्याची पाळेमुळे भारताच्या फाळणीच्या काळात, विशेषतः १९४७ आणि १९४८ मध्ये झालेल्या घटनांमध्ये सापडतात. त्या काळात आजच्या बलुचिस्तानातील मोठा भूभाग कलात नावाच्या संस्थानाच्या ताब्यात होता. कलातचे शासक मीर अहमद यार खान यांचे म्हणणे होते की, त्यांचे राज्य इतर भारतीय संस्थानांपेक्षा वेगळे आहे. ब्रिटिशांशी झालेल्या जुन्या करारांमुळे कलातला विशेष दर्जा मिळाला होता आणि ब्रिटिश सत्ता संपल्यानंतर हे राज्य स्वतंत्र होण्याचा अधिकार राखून आहे, असा त्यांचा दावा होता.

हवामान आणि सामाजिक कार्यकर्ते सोनम वांगचुक यांना २१ व्या दिवशी दिल्लीच्या जंतर-मंतर आंदोलनस्थळावरून पोलिसांनी सफदरजंग रुग्णालयात (Safdarjung Hospital) दाखल केले आहे. या आंदोलनाची तुलना सोनम वांगचुक यांचे वडील आणि लडाखमधील ज्येष्ठ राजकीय नेते सोनम वांग्याल यांनी स्थानिक समुदायांना अनुसूचित जमातीचा दर्जा मिळावा, यासाठी १९८४ साली केलेल्या उपोषणाशी होते आहे.

रशिया-युक्रेन युद्धाने हे स्पष्ट केले आहे की, भविष्यातील लढाई केवळ युद्धभूमीवर नव्हे, तर डेटा सेंटर आणि AI प्रयोगशाळांमध्ये लढली जाईल. चीनची 'Intelligentized Warfare' संकल्पना आणि पाकिस्तानचे वाढते ड्रोन तंत्रज्ञान या दुहेरी आव्हानांचा सामना करण्यासाठी भारत सज्ज होत आहे. DRDO आणि iDEX च्या माध्यमातून भारतीय स्टार्टअप्स काउंटर-ड्रोन AI सिस्टीम्स विकसित करत आहेत.

सोनम वांगचुक यांच्या उपोषणाला २१ दिवस झाले असताना, केंद्र सरकारने त्यांना बळजबरीने रुग्णालयात दाखल केल्याचा आरोप केला जात आहे. अण्णा हजारे यांनी सरकारला वांगचुक यांच्या मागण्यांवर चर्चा करण्याचे आवाहन केले आहे. काँग्रेसने सरकारवर हुकूमशाहीचा आरोप केला असून, अण्णा हजारे यांनी भूमिका स्पष्ट करावी, अशी मागणी केली होती.

हल्ली अनेक जोडपी लग्नाआधी लिव्ह इन रिलेशनशिपमध्ये राहतात. मराठी इंडस्ट्रीतील ईशा केसकर आणि ऋषी सक्सेना हे असेच एक लोकप्रिय कपल आहेत. ईशाने नुकत्याच दिलेल्या मुलाखतीत त्यांच्या ९ वर्षांच्या नात्याबद्दल भाष्य केलं. ईशाने ऋषीला पहिल्यांदा प्रपोज केलं होतं, पण त्याने नकार दिला होता. त्यांच्या नात्याची सुरुवात 'चला हवा येऊ द्या'च्या सेटवर झाली होती. ईशा आणि ऋषीने सोशल मीडियावर त्यांच्या नात्याची कबुली दिल्यानंतर ट्रोलिंगचा सामना केला होता.

मेरठमध्ये पत्नी दामिनीने प्रियकर तुषार आणि दोन सर्पमित्रांच्या मदतीने पती अतुल पनवारचा खून केला. अतुलच्या मृत्यूनंतर दामिनीने सर्पदंशाचा अपघात सांगितला, परंतु पोलिस तपासात खून उघड झाला. दामिनीने अतुलच्या दुधात झोपेच्या गोळ्या मिसळून, साप सोडून खून केला. २० लाख रुपयांच्या विम्याच्या रकमेसाठी हा कट रचला होता. दामिनी, तुषार आणि सर्पमित्रांना अटक करण्यात आली.