Pain Awareness Month: शरीरातील वेदनेची तीव्रता कशावर ठरते? (भाग १)

सप्टेंबर महिना हा 'आंतरराष्ट्रीय वेदना जागरूकता महिना' म्हणून पाळला जातो. वेदना ही केवळ एक शारीरिक संवेदना नसून ती मानवी मेंदूचा अनुभव आणि प्रतिसाद आहे. वेदनेची तीव्रता ही मानसिक, भावनिक, सामाजिक आणि सांस्कृतिक घटकांवरही अवलंबून असते. जुनाट किंवा दीर्घकालीन वेदना (क्रॉनिक पेन) समजून घेणे, त्याबाबत जागरूकता निर्माण करणे आणि योग्य उपचार पद्धती स्वीकारणे काळाची गरज ठरली आहे. वेदना ही फक्त सहन करण्याची गोष्ट नसून योग्य वैद्यकीय मार्गदर्शनाने तिचे व्यवस्थापन करणे आवश्यक आहे

भारतीय आणि ग्रीक या दोन रंगभूमी परंपरांचा विकास स्वतंत्रपणे झाला हा ज्ञात इतिहास आहे. इतिहासाच्या एका टप्प्यावर या दोन परंपरा परस्परांच्या संपर्कात आल्या. विशेषतः इ.स.पूर्व चौथ्या शतकात अलेक्झांडरच्या मोहिमांनंतर वायव्य भारतात ग्रीकांचा प्रवेश झाला आणि या सांस्कृतिक देवाणघेवाणीला अधिक वाव मिळाला. भारतीय रंगभूमीवर ग्रीक रंगपरंपरेचा नेमका किती प्रभाव पडला, यावर अभ्यासकांमध्ये आजही मतभेद आहेत. मात्र, या दोन संस्कृतींमध्ये सांस्कृतिक देवाणघेवाण झाली होती, याबाबत कोणाला फारसा संशय नाही.

इयत्ता नववीचे 'अंडरस्टँडिंग सोसायटी- इंडिया अँड बियाँड' हे समाजशास्त्राचे नवे पाठ्यपुस्तक एनसीईआरटीने (NCERT) प्रकाशित केले आहे. या पाठ्यपुस्तकात मध्ययुगीन इतिहासावरील एका प्रकरणात स्थानिक राजांनी 'परकीय आक्रमकां'विरुद्ध म्हणजेच दिल्लीचे सुलतान आणि मुघलांविरुद्ध केलेल्या संघर्षावर भर देण्यात आला आहे; तर मुघल आणि राजपुतांमधील सहकार्याचा उल्लेख केवळ ओझरता केला आहे. त्यामुळे पुन्हा एकदा एनसीईआरटी वादाच्या भोवऱ्यात सापडली आहे.

हैदराबादमधील मुशिराबाद विधानसभा मतदारसंघात भाजपाच्या प्रतिनिधी एस. बालचंदर यांनी मुस्लिम समाजाच्या ३० मतदारांची नावे वगळण्यासाठी बनावट 'फॉर्म-७' सादर केल्याचा आरोप आहे. पोलिसांनी त्यांच्यावर गुन्हा नोंदवला आहे. या घटनेमुळे राजकीय वातावरण तापले असून, एमआयएमचे असदुद्दीन ओवैसी यांनीही आरोप केले आहेत. भाजपाने हे आरोप फेटाळले आहेत. तेलंगणात १५ जूनपासून विशेष सखोल पुनरीक्षण मोहीम सुरू आहे.

मानवी शरीरातील नैसर्गिक रोगप्रतिकारशक्ती (Immune System) कशी कार्य करते आणि जनुकांच्या पुनर्संयोजनातून लाखो अँटिबॉडीज कशा तयार होतात, याचा क्रांतिकारी शोध जपानी वैज्ञानिक डॉ. सुसुमु टोनेगावा यांनी लावला. या अद्भूत संशोधनासाठी त्यांना १९८७ मध्ये वैद्यकशास्त्रातील नोबेल पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. कॅन्सर इम्युनोथेरपी आणि लस निर्मितीमध्ये मैलाचा दगड ठरलेल्या या शोधाची ही रंजक गोष्ट.

भारतीय हवाई दलाच्या प्रमुखपदी एअर मार्शल आशुतोष दीक्षित यांची नियुक्ती करण्यात आली आहे. विद्यमान प्रमुख एअर चीफ मार्शल अमर प्रीत सिंह यांच्या सेवानिवृत्तीनंतर दीक्षित हे पदभार स्वीकारतील. दीक्षित यांचा लढाऊ विमानांचा दांडगा अनुभव असून, त्यांनी कारगिल युद्धातील 'ऑपरेशन सफेद सागर'सह अनेक महत्त्वाच्या मोहिमांमध्ये सहभाग घेतला आहे.

कोल्हापूरच्या राधानगरी तालुक्यातील माजगावचा विवेकानंद पाटील, एमपीएससीच्या आंदोलनात त्याच्या ठसकेबाज भाषणांनी चर्चेत आला आहे. रोहित पवारांच्या नेतृत्त्वात पुण्यात सुरू असलेल्या आंदोलनात त्याने आपल्या खास शैलीत भाषण करून लाखो तरुणांचे लक्ष वेधले आहे. विवेकानंदने राज्यशास्त्रात पदवी घेतली असून, एमपीएससीच्या परीक्षेची तयारी करत आहे. त्याच्या भाषणात कवितांचे दाखले आणि शेरोशायरीमुळे तो लोकप्रिय झाला आहे.

'हाथरस 16 डेज' ही सत्य घटनेवर आधारित क्राईम थ्रिलर डॉक्युमेंटरी सीरिज सध्या ZEE5 वर गाजत आहे. २०२० साली उत्तर प्रदेशातील हाथरस येथे १९ वर्षांच्या दलित तरुणीवर झालेल्या सामूहिक बलात्कार आणि १६ दिवसांच्या तपासाची धक्कादायक बाजू या सीरिजमधून समोर आणली आहे. पॅट्रिक ग्रॅहॅम यांनी दिग्दर्शित केलेली ही सीरिज ३ भागांची असून, अंजली शिवारमन, पावेल गुलाटी यांसारख्या कलाकारांनी काम केले आहे.

महाराष्ट्र लोकसेवा आयोगाचे (एमपीएससी) अध्यक्ष विवेक भीमनवार यांच्या राजीनाम्याच्या मागणीसाठी पुण्यात राष्ट्रवादी काँग्रेसचे आमदार रोहित पवार यांच्या नेतृत्वाखाली विद्यार्थ्यांचे आंदोलन सुरू आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांनी स्पष्ट केले की, एमपीएससी अध्यक्षांना हटवणे राज्य सरकारच्या हातात नाही, ते फक्त राष्ट्रपतींच्या शिफारशीनंतरच शक्य आहे.

मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांना हटवण्याची मागणी जोर धरू लागली आहे. दिल्लीत इंडिया आघाडीने मोठा मोर्चा काढला असून, काही खासदार रस्त्यावर ठिय्या देत आहेत. राहुल गांधी आणि प्रियंका गांधी यांना पोलिसांनी ताब्यात घेतले आहे. समाजवादी पक्षाच्या खासदार जया बच्चन यांनी भाजपावर टीका केली आहे. भाजपाचे संबित पात्रा यांनी गणेशजींच्या मदतीचा उल्लेख केला आहे. इंडिया आघाडीने मतांची चोरी झाल्याचा आरोप करत निषेध मार्च काढला आहे.

कल्याण - कल्याण ते कसारा तिसऱ्या मार्गिकेच्या कामासाठी मध्य रेल्वेने ७ ऑक्टोबर ते १८ ऑक्टोबर दरम्यान कसारा ते आसनगाव रेल्वे स्थानकांच्या दरम्यान विशेष मेगा ब्लाॅक जाहीर केला आहे. या मेगाब्लाॅकच्या कालावधीत कसारा, नाशिकडे जाणाऱ्या प्रवाशांची गैरसोय होऊ नये म्हणून महाराष्ट्र राज्य परिवहन महामंडळाने शहापूर, कल्याण, इगतपुरी एस. टी. बस आगारातून विशेष बस सोडण्याचे नियोजन केले आहे. कसारा ते आसनगाव रेल्वे स्थानक, आसनगाव ते नाशिक अशा या बस प्रवासी गर्दीप्रमाणे धावणार आहेत.

पुढे अमिताभ बच्चन म्हणाले, "बाबूपट्टी गावामध्ये आम्हाला एक गोष्ट पूर्ण करायची आहे; पण त्यामध्ये काही अडथळे निर्माण झाले आहेत, त्यामुळे तेथील लोक माझ्यावर नाराज आहेत. मला तिथे पुस्तकांचे ग्रंथालय उभारायचे होते पण ते राहिले आहे. जे कोणी बाबपूट्टी येथून बघत आहेत त्यांची मी माफी मागतो; पण ग्रंथालय नक्की उभारेन, काळजी करू नका."

देशाचे मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्याविरोधात Gen Z आक्रमक झाले आहेत. CJP पक्षाने SIR प्रक्रियेविरोधात आंदोलन सुरू केले आहे. अभिजीत दिपके यांनी चंद्रपूर पोलिसांनी आंदोलनाला जाणाऱ्या तरुणांना नोटिसा बजावल्याचा दावा केला आहे. त्यांनी पोलिसांवर टीका करत, आंदोलन हिंसक होणार कसे हे विचारले. तसेच, आदिवासी तरुणांवर पोलिसांची दडपशाही का, असा सवालही त्यांनी केला.

सर्वोच्च न्यायालयाने राजपाल यादवला चेक बाऊन्सप्रकरणी फटकारलं आहे. २ कोटी रुपये जमा न केल्याबद्दल न्यायालयाने त्याला कडक शब्दांत सुनावलं. १५ सप्टेंबर रोजी ५ कोटींपैकी २ कोटी रुपये जमा करण्याची शेवटची संधी दिली होती, पण त्याने पालन केलं नाही. न्यायालयाने त्याला ६ ऑक्टोबरपर्यंत रक्कम भरण्याचे आदेश दिले आहेत. पुढील सुनावणी ७ ऑक्टोबर रोजी होईल.

बॉलीवूड अभिनेता अजय देवगणच्या ‘दृश्यम’ फ्रँचायझीचा तिसरा चित्रपट बॉक्स ऑफिसवर धुमाकूळ घालत आहे. या चित्रपटात ऋषभ चड्ढाने सॅमची भूमिका साकारली होती. सॅमच्या मृत्यूनंतर कथेला वेगळं वळण मिळतं. ऋषभने ‘दृश्यम’मधून ओळख मिळवली. सध्या तो चित्रपटांपासून दूर असून लाइव्ह स्टोरीटेलिंग आणि शायरी-कवितांचे इव्हेंट्स करत आहे. त्याचा ‘मॉडर्न मजनू’ शो चर्चेत आहे.

प्रकाश महोबिया यांनी कोणाच्याही नावाचा उल्लेख न करता रणबीर कपूरच्या 'रामायण' चित्रपटाच्या निर्मात्यांवर त्यांच्या चित्रपटाबद्दल "चुकीची माहिती" पसरवल्याचा आरोप केला. ते म्हणाले, "आम्हाला मिळालेल्या माहितीनुसार, याच विषयावर इतरही चित्रपट येत आहेत, ज्यात एका मोठ्या बजेटच्या चित्रपटाचा समावेश आहे. आमच्या माहितीनुसार, यूट्यूबर्स, इन्फ्लुएन्सर्स आणि इतर लोकांना 'निगेटिव्ह मार्केटिंग' (नकारात्मक प्रचार) करण्यासाठी प्रवृत्त केले गेले आहे. ते चुकीची माहिती पसरवत आहेत आणि लोकांना आमचा चित्रपट न पाहण्याचा सल्ला देत आहेत."

बॉलीवूडमध्ये वाद नवीन नाहीत. अजय देवगण आणि दिग्दर्शक अनुभव सिन्हा यांच्यातील दुरावा २० वर्षांपासून आहे. २००७ मध्ये अनुभव सिन्हा यांनी दिग्दर्शित केलेला 'कॅश' चित्रपट फ्लॉप ठरला, ज्यामुळे अजयने त्यांच्याशी संबंध तोडले. अनुभव सिन्हा यांनी अजयसोबत हा सर्वात वाईट चित्रपट बनवल्याची कबुली दिली. तेव्हापासून अजयने त्यांच्याशी बोलणं सोडलं आहे.

मुंबईच्या समुद्रकिनारी असलेल्या कोळीवाड्यांना अनेक वर्षांचा ऐतिहासिक वारसा आहे. त्यापैकीच एक असलेला जुहू कोळीवाडा धनधांडग्यांच्या वस्तीत आपले अस्तित्त्व जपण्याचा पुरेपूर प्रयत्न करीत आहे. कोळीवाड्याचा पूर्वीचा बाज पुरता उतरला आहे. परप्रांतीयांच्या झोपड्यांनी अर्धा अधिक भाग व्यापला गेला आहे. बहुतांश सर्वच कोळीवाड्यात ही समस्या आहे. मात्र तरीही आपला पारंपारिक वारसा जपण्याची धडपड हा कोळी समाज करीत आहे. मात्र शासनाकडून साथ मिळत नाही, अशी त्यांची खंत आहे.

टीव्ही अभिनेता विजयेंद्र कुमेरिया आणि प्रीती भाटिया यांचा घटस्फोट झाला आहे. विजयेंद्रने स्वतः या बातमीला दुजोरा दिला आहे. ते चार वर्षांपासून वेगळे राहत आहेत. त्यांना किमया नावाची ११ वर्षांची मुलगी आहे. प्रीतीने सोशल मीडियावर मुलीचे फोटो शेअर केले होते, तर विजयेंद्रने मुलीबरोबरचे फोटो पोस्ट केले होते. विजयेंद्र 'उडान', 'नागिन 4' यांसारख्या शोसाठी ओळखला जातो.

गुजरातमधील कच्छ येथे १४ वर्षीय मुलीने तिच्या वडिलांनी वारंवार बलात्कार केल्याची आणि आईने विवस्त्र फोटो काढल्याची तक्रार पोलिसांत केली आहे. मुलीने सांगितले की, तिच्या मित्राशी फोनवर बोलल्यामुळे वडिलांनी तिला मारहाण केली आणि बलात्कार केला. २० ते २९ सप्टेंबर दरम्यान हे घडले. १ ऑक्टोबरला मुलगी मावशीकडे जाऊन पोलिसांना कळवले. पोलिसांनी POCSO अंतर्गत गुन्हा नोंदवून आई-वडिलांना ताब्यात घेतले आहे.

अमिताभ बच्चन यांच्या वाढदिवसानिमित्त 'कौन बनेगा करोडपती'मध्ये खास सेलिब्रेशन करण्यात आलं. या भागात माधुरी दीक्षित स्पर्धक म्हणून सहभागी झाली. तिने 'देवदास'मधील पारोच्या भूमिकेची झलक दाखवली, ज्यामुळे अमिताभ बच्चन प्रभावित झाले. शोच्या प्रोमोमध्ये माधुरी 'काहे छेड मोहे' गाण्यावर सादरीकरण करताना दिसते. प्रेक्षकांनी तिचं खूप कौतुक केलं. माधुरी पहिल्यांदाच 'कोण होणार करोडपती'चं सूत्रसंचालन करणार आहे.

ओटीटी प्लॅटफॉर्मवर काही कौटुंबिक वेब सीरिज प्रेक्षकांचं भरभरून मनोरंजन करत आहेत. 'गुल्लक', 'पंचायत', 'ये मेरी फॅमिली', 'दुपहिया', 'होम शांती', 'द आम आदमी फॅमिली' आणि 'घर वापसी' या मालिकांनी सामान्य कुटुंबातील वाद, नात्यांमधील ओलावा, करिअरचा तणाव आणि स्वप्नांची गुंफण उत्तमरित्या मांडली आहे. महाराष्ट्रातील प्रेक्षकांसाठी या सीरिज उत्तम पर्याय ठरत आहेत.

भोजपुरी अभिनेत्री प्रियंका पंडित तिच्या वैयक्तिक आयुष्यामुळे चर्चेत आहे. एमएमएस लीक विवादामुळे करिअर उद्ध्वस्त झाल्यानंतर तिने अभिनय सोडून वृंदावनात अध्यात्माचा मार्ग निवडला. तिने प्रेमानंद महाराजांच्या सेवकाशी गुपचूप विवाह केला आणि आता ती आई होणार आहे. प्रियंकाने इन्स्टाग्रामवर गरोदर महिलांची काळजी घेण्याबाबत भावुक पोस्ट शेअर केली. एमएमएस विवादानंतर तिला काम मिळणं बंद झालं आणि ती कृष्णभक्तीत लीन झाली.

'बिग बॉस मल्याळम' फेम अभिनेत्री गायत्री सुरेशने तिच्या 'सिच्युएशनशिप'बद्दल धक्कादायक खुलासा केला आहे. २०२१ मध्ये ती एका नात्यात होती, ज्याने तिला मानसिक धक्का दिला. त्या व्यक्तीने तिला एड्सबद्दल विचारले आणि दुसऱ्या मुलीसोबतही नात्यात होता. अपघातानंतर त्याने तिला एकटी सोडून पळ काढला. या घटनेमुळे गायत्री अधिक खंबीर झाली आणि आयुष्यात पुढे जाण्याचा निर्णय घेतला.

वेदनेच्या उपचारात केवळ औषधोपचारच नाही, तर कुटुंबाची साथ आणि योग्य दृष्टिकोन अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो. अनेकदा अतिसंरक्षण किंवा विश्वास नसण्यामुळे रुग्णाचा आत्मविश्वास कमी होतो. रुग्णाला स्वावलंबी होण्यासाठी आणि वेदनेशी लढा देण्यासाठी कुटुंबीयांनी नेमकी कोणती भूमिका बजावली पाहिजे, याविषयीचा हा विशेष मार्गदर्शक लेख.

भारतीय हवाई दलाकडे सध्या लढाऊ विमानांची तीव्र टंचाई निर्माण झाली आहे. हवाई दलप्रमुख एअर चीफ मार्शल ए. पी. सिंह यांनी दरवर्षी ३६ ते ४० नवीन लढाऊ विमानांची गरज व्यक्त केली आहे. चीनकडून पाकिस्तानला फिफ्थ जनरेशन J-35 स्टेल्थ विमाने मिळण्याच्या पार्श्वभूमीवर भारताची घसरती स्क्वॉड्रन संख्या चिंतेचा विषय ठरली आहे. तेजस Mk1A चे उत्पादन आणि AMCA प्रकल्पातील विलंब यामुळे भारताच्या सुरक्षेसमोर मोठे आव्हान उभे राहिले आहे.

९० च्या दशकातील अभिनेत्री जुही चावलाने तिचे वैयक्तिक आयुष्य प्रसिद्धीपासून दूर ठेवले. जय मेहता यांच्याशी तिचे लग्न एका भावनिक घटनेमुळे साधेपणाने झाले. जुहीच्या आईच्या निधनामुळे भव्य सोहळा रद्द करून छोटेखानी लग्न करण्यात आले. जयने तिला गुलाबांनी भरलेला ट्रक पाठवला होता. १९९५ साली त्यांनी लग्न केले आणि त्यांना दोन मुले आहेत.

MPSC विद्यार्थ्यांच्या आंदोलनाला राज ठाकरेंनी पाठिंबा दिला आहे. पुण्यात भेट देऊन त्यांनी सरकारी फसवणुकीमुळे विद्यार्थ्यांचे नुकसान होत असल्याचे सांगितले. देशभरात बेधुंदशाही सुरू असून, धार्मिक आणि जातीय मुद्द्यांमध्ये अडकवले जात असल्याचे त्यांनी नमूद केले. ७० हजार पदांची भरती होणार नसल्याचे सांगून, मराठी मुलांना नोकऱ्या मिळाव्यात यासाठी दबाव वाढवण्याचे आवाहन केले.

लोकसभेचे विरोधी पक्षनेते राहुल गांधी यांनी निवडणूक आयोगाच्या फॉर्म ६ वरून मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार यांच्यावर टीका केली आहे. त्यांनी आरोप केला की, कुमार यांनी बेकायदेशीर आणि भाजपाला धार्जिणे बदल केले आहेत. सर्वोच्च न्यायालयानेही फॉर्म ६ ला मंजुरी दिली नसल्याचे स्पष्ट केले आहे. राहुल गांधी यांनी २६ सप्टेंबरच्या प्रेस नोटचा उल्लेख करत ही पोस्ट लिहिली आहे.

गेल्या काही महिन्यांपासून महाराष्ट्र विविध आंदोलनांनी ढवळून निघाला आहे. राज्यभरात Gen Z तरुण, शेतकरी, महिला, आदिवासी यांच्यामध्ये असंतोष पाहायला मिळत आहे. सीजेपीने मुंबईमध्ये निवडणूक आयोगाच्या 'SIR' प्रक्रियेविरोधात जोरदार निदर्शने केली. तर ठाकरे बंधूंनीही गर्जना मोर्चच्या माध्यमातून निवडणूक आयोगाच्या कारभाराचा तीव्र विरोध केला. तसेच रस्ते, पर्यावरण आणि स्थानिक प्रश्नांवरून जनता आता रस्त्यावर उतरली आहे.

'हनुमान अंश' सिनेमाचे दिग्दर्शक, लेखक विशाल चतुर्वेदी म्हणाले, "कैंची धाममध्ये कशी परिस्थिती असेल, याचा विचार करून तिथे गेले पाहिजे. याचबरोबर महाराजजींशी संबंधित इतर काही पवित्र स्थानं आहेत. जर तुम्हाला कैंची धामला जाता येत नसेल, तर काकडी घाट आणि हनुमान गढी मंदिर आहे. महाराजजींचं जन्मस्थान अकबरपूर, जिथे महाराजांनी समाधी घेतली ते वृंदावन आणि नीम करोली गाव, जिथे महाराजांनी तपश्चर्या केली, या स्थानांना भेट देऊ शकता."