Chanakya niti: जीवनात प्रगती करण्यासाठी आणि यश मिळवण्यासाठी केवळ कठोर परिश्रम पुरेसे नाहीत. योग्य वेळी योग्य निर्णय घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. यश मिळवण्यासाठी काय करावे आणि कोणत्या चुका टाळाव्यात हे आपल्याला माहित असले पाहिजे. अनेकदा, लोक नकळतपणे अशा सवयींना बळी पडतात किंवा असे निर्णय घेतात, जे नंतर त्यांच्या प्रगतीमध्ये अडथळा ठरू शकतात. आचार्य चाणक्यांनी या संदर्भात काही धोरणे सांगितली आहेत, जी आजही प्रासंगिक आहेत. म्हणून, जर तुम्हाला जीवनात पुढे जायचे असेल, तर या पाच चुकांबद्दल जागरूक असणे महत्त्वाचे आहे.
मनसा चिन्चितं कार्यं वचनं नैवा प्रकाशयेत् ।
मन्त्रें रक्षायेद् गुढं कार्ये चापि नियोजयेत् ।
आचार्य चाणक्यांचे हे धोरण आपल्याला शिकवते की प्रत्येक योजना इतरांना सांगणे आवश्यक नसते. अनेकदा, आपण एखादा नवीन प्रकल्प सुरू करण्यापूर्वीच मित्र, नातेवाईक किंवा इतरांशी त्याबद्दल बोलू लागतो. तथापि, प्रत्येकाला तुमची उद्दिष्ट्ये समजतील किंवा ते तुमचे भलेच इच्छितील, असे नाही.
म्हणून, जर तुम्हाला आयुष्यात काहीतरी मोठे साध्य करायचे असेल, तर आधी एक योजना बनवा, त्यावर शांतपणे काम करा आणि योग्य वेळ आल्यावर त्याचे परिणाम जगासमोर सादर करा. अपूर्ण कामे आणि भविष्यातील योजनांचा वारंवार उल्लेख करण्याची सवय टाळा.
इंद्रियां च संयम बकवद पंडित नरः ।
देशकालबलं ज्ञाना सर्वकार्यानी माध्यमात ।
हे वचन संयम आणि योग्य वेळ ओळखण्यावर भर देते. मनात येईल तेच करणे, किंवा राग, लोभ किंवा घाईच्या आधारावर निर्णय घेणे, तुम्हाला चुकीच्या मार्गावर नेऊ शकते.
यशस्वी होण्यासाठी, आपल्या इच्छा आणि भावनांवर नियंत्रण ठेवायला शिकणे आवश्यक आहे. तसेच, कोणतीही कृती करण्यापूर्वी, आपली क्षमता, परिस्थिती आणि योग्य वेळ समजून घ्या. प्रत्येक गोष्ट लगेचच करणे आवश्यक नसते; कधीकधी योग्य संधीची वाट पाहणे शहाणपणाचे ठरते.
संप्रदायस्य मर्मणि ये भाशान्ते नराधमः ।
तै एव विलयं यांति वाल्मीकोदरसर्पवत् ।
या म्हणीचा साधा संदेश असा आहे की, आपल्या कमकुवतपणा, वैयक्तिक बाबी किंवा गुपिते इतरांना सांगणे ही चांगली सवय नाही. अनेक लोक इतरांच्या उणिवा आणि गुपिते उघड करून स्वतःला अधिक हुशार दाखवण्याचा प्रयत्न करतात.
पण अशा सवयीमुळे हळूहळू तुमचे नातेसंबंध आणि तुमची प्रतिमा या दोन्हींना नुकसान पोहोचू शकते. त्यामुळे, जर कोणी तुमच्यावर एखाद्या वैयक्तिक गोष्टीबद्दल विश्वास ठेवून काही सांगितले, तर तो विश्वास टिकवून ठेवायला शिका. इतरांच्या कमकुवतपणाला चर्चेचा विषय बनवण्याची सवय टाळण्यासारखी आहे.
आपदर्थे धनम् रक्षेच्छ्रिमतां कुत आपदः।
कदाचिच्छलते लक्ष्मीः संचितोऽपि विनाश्यति ।
या श्लोकात चाणक्य कठीण काळासाठी पैसे वाचवण्याचा सल्ला देतात. आज तुम्ही चांगले कमवत आहात, याचा अर्थ असा नाही की भविष्यातही तुमची परिस्थिती तशीच राहील.
जर तुम्ही तुमचा सर्व पैसा अविचारीपणे खर्च केला आणि बचतीची सवय लावली नाही, तर गरजेच्या वेळी तुम्हाला अडचणींना सामोरे जावे लागू शकते. त्यामुळे, यश केवळ अधिक पैसे कमावण्यात नाही, तर त्याचे सुज्ञपणे व्यवस्थापन करण्यातही आहे. तुमच्या गरजांसाठी, तसेच भविष्यासाठी आणि अनपेक्षित आपत्कालीन परिस्थितींसाठी बचत करणे महत्त्वाचे आहे.
यास्मिन देशे न सम्मानो न वृत्तिर्णा च बांधवा ।
न च विद्यागमोपयस्ति वस्त्र न करायेत् ।
या श्लोकात चाणक्य सांगतात की, जिथे आदर मिळत नाही, काम किंवा उपजीविकेच्या संधी नाहीत आणि शिकण्याची व प्रगती करण्याची संधी नाही, अशा ठिकाणी माणसाने जास्त काळ राहू नये.
आजच्या जीवनाच्या संदर्भात पाहिल्यास, जर तुम्ही सतत अशा वातावरणात असाल जिथे तुमच्या क्षमतांची कदर केली जात नाही, तुम्हाला काहीतरी नवीन शिकण्याची संधी मिळत नाही किंवा प्रगतीची कोणतीही शक्यता नसते, तर त्या परिस्थितीचा विचार करणे महत्त्वाचे आहे.
याचा अर्थ असा नाही की प्रत्येक कठीण जागा लगेच सोडून द्यावी, तर आपले वातावरण आपल्याला प्रगती करण्यास मदत करत आहे की पुढे जाण्यास अडथळा ठरत आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.
