मुलांचे लाड किती वयापर्यंत करावेत आणि कधी ठेवावे नीट लक्ष? जाणून घ्या चाणक्यांचे ”हे’ ३ सर्वात महत्त्वाचे नियम!

मुलांशी कधी आणि कसा व्यवहार करावा याबद्दल जर तुमच्या मनात संभ्रम असेल, तर महान कूटनीतिज्ञ आणि अर्थशास्त्रज्ञ आचार्य चाणक्य यांनी यासाठी एक अत्यंत अचूक ‘टाइमलाइन’ (वेळापत्रक) निश्चित केली आहे.

आचार्य चाणक्य यांनी सांगितले की, मुलाच्या जन्मापासून ते तो तरुण होईपर्यंतच्या वर्तनाला ३ वेगवेगळ्या टप्प्यांत विभागले आहे. मुलाचे वय १६ वर्षे पूर्ण होताच पालकांनी आपले वर्तन त्वरित बदलण्याचा इशारा चाणक्यांनी का दिला आहे, ते जाणून घेऊया.

पहिला टप्पा: ५ वर्षांच्या वयापर्यंत फक्त लाड-प्रेम

आचार्य चाणक्य यांच्या मते, मुलाच्या जन्मापासून ते तो ५ वर्षांचा होईपर्यंत पालकांनी त्याला फक्त आणि फक्त प्रेम दिले पाहिजे. या वयात मुलाला रागावणे किंवा मारणे त्याच्या मानसिक विकासाला हानी पोहोचवू शकते. या काळात मूल जे काही शिकते, ते खेळता-खेळता आणि प्रेमाने शिकते. त्याला चुकांवर शिक्षा करण्याऐवजी प्रेमाने समजावून सांगणे गरजेचे आहे, जेणेकरून त्याच्या मनात असुरक्षिततेची भावना निर्माण होणार नाही.

दुसरा टप्पा: ५ ते १५ वर्षांपर्यंत कडक शिस्त

जेव्हा मूल सहाव्या वर्षात पदार्पण करते आणि १५ वर्षांचे होईपर्यंत (म्हणजेच पुढील १० वर्षे), हा काळ त्याला शिस्त शिकवण्याचा असतो. येथे निर्दयतेने मारहाण करणे असा अर्थ नाही तर कडक पाळत ठेवणे, चुकांवर टोकणे आणि शिस्तीत ठेवणे असा आहे.
चाणक्य यांचे असे मानणे होते की, हे वय मुलांच्या सवयी घडवण्याचे असते. जर या वयात मुलांना चांगल्या-वाईटातील फरक शिकवला नाही, तर ते चुकीच्या मार्गावर जाऊ शकतात. म्हणूनच, या काळात पालकांनी थोडे कडक धोरण अवलंबले पाहिजे, जेणेकरून मूल मर्यादा आणि संस्कार शिकू शकेल.

तिसरा टप्पा: १६ वे वर्षांचा होताच बदला आपले वर्तन

आता चर्चा करूया आचार्य चाणक्य यांच्या त्या इशाऱ्याची, जो आजच्या काळात सर्वात जास्त प्रासंगिक (relevant) आहे. चाणक्य म्हणतात की, जसे मूल १६ व्या वर्षात पाऊल ठेवेल, पालकांनी आपली ‘कडक शिस्तीची’ चावी लगेच खिशात ठेवली पाहिजे आणि मुलाशी एखाद्या मित्राप्रमाणे वागण्यास सुरुवात केली पाहिजे.

आचार्य चाणक्य यांनी हा इशारा का दिला आहे?

मुले बंडखोर होऊ शकतात: १६ वर्षांचे वय म्हणजे किशोरावस्था (Teenage). या वयात मुलांच्या शरीरात आणि मेंदूमध्ये अनेक हार्मोनल बदल होत असतात. जर या वयातही तुम्ही त्यांच्यावर एखाद्या १० वर्षांच्या मुलासारखा हुकूम चालवाल किंवा त्यांना रागावाल, तर ते तुमच्यापासून दूर होतील आणि मनातील गोष्टी घराबाहेर मित्रांशी शेअर करू लागतील.

सल्ला द्या, हुकूम नको: १६ वर्षांचे मूल स्वतःला समजूतदार मानू लागते. या वयात त्याला अशी जाणीव करून द्या की कुटुंबात त्याच्या मतालाही महत्त्व आहे. त्याच्याशी करिअर, अभ्यास किंवा घरातील इतर गोष्टींवर मित्रासारखी चर्चा करा.

चुकीच्या संगतीपासून बचाव: जर घराचे वातावरण मैत्रीपूर्ण असेल, तर मूल त्याच्या आयुष्यातील प्रत्येक चांगली-वाईट गोष्ट, त्याची भीती आणि गोंधळ सर्वात आधी तुमच्याशी शेअर करेल. यामुळे तुम्ही त्याला वेळेतच चुकीच्या संगतीपासून किंवा चुकीच्या मार्गावर जाण्यापासून वाचवू शकाल.

आचार्य चाणक्य यांची ही नीती आजच्या ‘मॉडर्न पेरेंटिंग’ संकल्पनेशी पूर्णपणे सुसंगत आहे. मुलांना एक यशस्वी माणूस बनवण्याचा नियम अगदी साधा आहे- बालपणात भरभरून प्रेम द्या, शाळेच्या दिवसांत शिस्तीचा हात धरून चालायला शिकवा आणि मूल जसे तरुण होऊ लागेल, तसे त्याचे सर्वात चांगले मित्र बना. जे पालक वयाचे हे गणित समजून घेतात, त्यांची मुले कधीही अपयशी ठरत नाहीत.

(टीप- वरील बातमी प्राप्त माहितीवर आधारित आहे, लोकसत्ता डॉट.कॉम याची पुष्टी करत नाही.)