Chanakya Niti: अनेकदा आपल्याला वाटतं की, एखाद्याला योग्य सल्ला दिला तर त्याची अडचण कमी होऊ शकते. पण प्रत्येक व्यक्ती आपला सल्ला ऐकून घेईल आणि तो समजून घेईलच असं नाही. काही परिस्थितींमध्ये गरजेपेक्षा जास्त बोलणं किंवा समोरच्या व्यक्तीला समजावून सांगण्याचा प्रयत्न करणं उलट आपल्यासाठीच अडचणीचं ठरू शकतं.
आचार्य चाणक्यांनी आपल्या नीतीमध्ये अशा वेळी शांत राहणं हे शहाणपणाचं लक्षण असल्याचं सांगितलं आहे. त्यांच्या मते, योग्य वेळी गप्प राहणं हादेखील एक प्रकारचा समजूतदारपणा आहे.
१. जेव्हा समोरच्या व्यक्तीला तुमचं म्हणणं समजून घ्यायचंच नसेल
एखाद्या व्यक्तीला आपली चूक मान्य करायची नसेल किंवा योग्य गोष्ट समजून घेण्यात त्याला रस नसेल, तर त्याला वारंवार सल्ला देण्यात काहीच अर्थ नाही. चाणक्य नीतीनुसार, अशा व्यक्तीला समजावण्यात आपली ऊर्जा वाया घालवण्यापेक्षा शांत राहणं चांगलं. अनेकदा वादात आपण बरोबर आहोत हे सिद्ध करण्यापेक्षा समोरची व्यक्ती आपलं म्हणणं ऐकण्याच्या मनःस्थितीत आहे की नाही, हे समजून घेणं जास्त महत्त्वाचं असतं.
२. जिथे प्रत्येक गोष्टीवर वाद होत असेल
ज्या ठिकाणी एखादा विषय समजून घेण्याऐवजी फक्त वाद घालण्यासाठी किंवा आपलं म्हणणं बरोबर ठरवण्यासाठी चर्चा केली जात असेल, तिथे विचार करून बोललं पाहिजे.
चाणक्यांच्या मते, गरज नसताना कोणत्याही वादात पडणं शहाणपणाचं नाही. प्रत्येक प्रश्नाचं उत्तर देणं किंवा प्रत्येक वादात सहभागी होणं गरजेचं नसतं. काही वेळा शांत राहून तिथून निघून जाणं हाच चांगला पर्याय असतो.
३. जिथे तुम्हाला आदर मिळत नसेल
ज्या ठिकाणी तुमच्या बोलण्याला महत्त्व दिलं जात नाही किंवा लोक फक्त तुम्हाला कमी लेखण्याचा प्रयत्न करत असतील, तिथे सतत स्वतःची बाजू सांगत राहणं योग्य नाही. चाणक्य नीतीमध्ये आपल्या योजना आणि महत्त्वाच्या गोष्टी प्रत्येकासमोर सांगू नयेत, असा सल्ला दिला आहे. अशा वातावरणात शांत राहून आपल्या कामावर लक्ष देणं हा अधिक शहाणपणाचा निर्णय ठरू शकतो.
४. जेव्हा एखाद्या विषयाची पूर्ण माहिती नसेल
एखाद्या विषयाबद्दल अर्धवट माहिती असताना लगेच आपलं मत मांडणं अनेकदा नुकसान करू शकतं. अपुऱ्या माहितीच्या आधारावर बोललेली गोष्ट तुम्हाला इतरांसमोर अडचणीत आणू शकते. त्यामुळे एखाद्या विषयाची पूर्ण माहिती नसेल तर आधी तो विषय समजून घ्यावा आणि त्यानंतर आपलं मत मांडावं. अनेकदा काही वेळ शांत राहणं हे चुकीची माहिती देण्यापेक्षा जास्त चांगलं असतं.
या प्रसंगीही शांत राहा
चाणक्य नीतीनुसार काही परिस्थितींमध्ये व्यक्तीने विशेषतः आपल्या बोलण्यावर नियंत्रण ठेवायला हवं.
रागात: रागाच्या भरात बोललेले शब्द नात्यांमध्ये बराच काळ कटुता निर्माण करू शकतात.
कौटुंबिक वादात: घरातील खासगी आणि गुप्त गोष्टी इतरांसमोर सांगणं टाळावं.
निंदा करताना: एखाद्याची निंदा किंवा वाईट बोलण्यात सहभागी होण्याऐवजी त्या चर्चेपासून स्वतःला दूर ठेवणं चांगलं.
(Disclaimer – या ठिकाणी दिलेली माहिती चाणक्य नीतीवर आधारित असून ती केवळ माहितीसाठी दिली जात आहे. लोकसत्ता या गोष्टींना दुजोरा देत नाही.)
